ความเข้าใจที่พบบ่อยคือใครส่งเงินให้พ่อแม่ก็ใช้สิทธิได้ ความจริงคือสิทธินี้ผูกกับสถานะทางกฎหมายและคุณสมบัติของพ่อแม่มากกว่าจำนวนเงินที่โอนไป จึงมีหลายกรณีที่ลูกเป็นคนออกค่าใช้จ่ายจริงแต่กลับใช้สิทธิไม่ได้

ข้อแรก ผู้ใช้สิทธิต้องเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของบิดามารดาที่นำมาลดหย่อน หลานที่เลี้ยงดูปู่ย่าตายาย ลูกเขยลูกสะใภ้ที่ดูแลพ่อแม่ของคู่สมรสในขณะที่คู่สมรสมีเงินได้เอง หรือบุตรบุญธรรมที่นำผู้รับบุตรบุญธรรมมาลดหย่อน ล้วนไม่เข้าเงื่อนไขข้อนี้

ข้อสอง บิดาหรือมารดาที่นำมาลดหย่อนต้องมีอายุ 60 ปีขึ้นไปในปีภาษีนั้น ข้อสาม ท่านต้องมีเงินได้พึงประเมินในปีภาษีไม่เกิน 30,000 บาท และข้อสี่ ต้องอยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของผู้ใช้สิทธิจริง โดยหักได้คนละ 30,000 บาทต่อปี พ่อหนึ่งคนแม่หนึ่งคนจึงรวมเป็น 60,000 บาท

จุดที่คนเข้าใจผิดกันมากคือเรื่องทะเบียนบ้าน หลายคนคิดว่าพ่อแม่ต้องอยู่ทะเบียนบ้านเดียวกับลูกจึงจะใช้สิทธิได้ ซึ่งไม่ใช่เงื่อนไขของค่าลดหย่อนตัวนี้ ลูกที่ทำงานคนละจังหวัดกับพ่อแม่ก็ใช้สิทธิได้หากผ่านเงื่อนไขอื่นครบ

เพดานเงินได้พึงประเมินไม่เกิน 30,000 บาทต่อปีนั้นต่ำกว่าที่หลายคนคิด และคำว่าเงินได้พึงประเมินกว้างกว่าคำว่าเงินเดือน ค่าเช่าห้องแถวที่ปล่อยไว้ รายได้จากการรับจ้างเย็บผ้าหรือทำขนมส่งร้าน ดอกเบี้ยเงินฝากที่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย ล้วนเป็นรายการที่ต้องนำมาพิจารณา

เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุและเงินที่ลูกโอนให้ใช้ในบ้านเป็นคนละเรื่องกับเงินได้จากการทำงานหรือทรัพย์สิน แต่ครอบครัวที่พ่อแม่ยังมีรายได้ประจำอยู่จริง เช่น ค่าเช่าที่ดินรายปี ควรคำนวณยอดรวมทั้งปีให้ชัดก่อนตัดสินใจใช้สิทธิ เพราะการเกินเพดานแม้เล็กน้อยก็ทำให้ใช้สิทธิไม่ได้

กรณีที่พบมากคือพ่อแม่ที่รับบำนาญจากระบบใดระบบหนึ่ง ซึ่งเงินบำนาญมีลักษณะเป็นเงินได้และมักเกินเพดานนี้ ครอบครัวกลุ่มนี้จึงไม่ควรกรอกค่าลดหย่อนไปก่อนโดยคิดว่าเจ้าหน้าที่คงไม่ตรวจ ทางที่ถูกคือสอบถามกรมสรรพากรให้ชัดว่ากรณีของท่านนับอย่างไร

หากไม่แน่ใจว่ารายได้ของพ่อแม่รายการใดต้องนับบ้าง วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือโทรสายด่วน 1161 หรือเดินเข้าสำนักงานสรรพากรพื้นที่พร้อมข้อมูลรายได้ของท่านทั้งปี แล้วให้เจ้าหน้าที่ช่วยดูก่อนยื่นแบบ ดีกว่าการยื่นไปก่อนแล้วมาแก้ทีหลัง

กฎสำคัญคือบิดาหรือมารดาหนึ่งคนจะถูกนำไปหักลดหย่อนได้เพียงปีละหนึ่งคนเท่านั้น ถ้าลูกสามคนต่างใช้สิทธิกับแม่คนเดียวกันในปีเดียว ระบบของกรมสรรพากรจะเห็นความซ้ำซ้อนและอาจถูกเรียกให้ชี้แจงทั้งสามคน ซึ่งเสียเวลามากกว่าภาษีที่ประหยัดได้

แนวทางที่ครอบครัวส่วนใหญ่ใช้แล้วไม่มีปัญหาคือแบ่งกันคนละคน เช่น พี่คนโตใช้สิทธิกับพ่อ น้องคนรองใช้สิทธิกับแม่ อีกทางคือสลับปีกัน โดยจดไว้ในบันทึกของครอบครัวว่าใครใช้ปีไหน เพื่อไม่ให้ลืมแล้วซ้ำกันในปีถัดไป

ถ้าจะเลือกให้เกิดประโยชน์สูงสุดกับครอบครัวโดยรวม หลักคิดคือให้คนที่มีฐานภาษีสูงกว่าเป็นผู้ใช้สิทธิ เพราะค่าลดหย่อนจำนวนเท่ากันจะลดภาษีของคนที่อยู่ฐานสูงกว่าได้มากกว่า แต่ต้องเป็นคนที่อุปการะจริงและพ่อแม่รับรองได้ ไม่ใช่การยกสิทธิให้กันบนกระดาษ

สิ่งที่ควรทำคู่กันคือคุยกันตรง ๆ ว่าใครออกค่าอะไรบ้างในแต่ละเดือน เพราะหลายครอบครัวเถียงกันเรื่องสิทธิลดหย่อนทั้งที่ปัญหาจริงคือภาระค่าใช้จ่ายไม่สมดุล การเปิดตารางค่าใช้จ่ายให้เห็นพร้อมกันมักทำให้ข้อตกลงเรื่องภาษีจบเร็วกว่าที่คิด

เอกสารหลักคือแบบหนังสือรับรองการหักลดหย่อนค่าอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา ซึ่งใช้ชื่อย่อว่าแบบ ล.ย.03 โดยบิดาหรือมารดาเป็นผู้ลงลายมือชื่อรับรองว่าบุตรคนใดเป็นผู้อุปการะเลี้ยงดูในปีภาษีนั้น แบบฟอร์มดาวน์โหลดได้จากเว็บไซต์กรมสรรพากร

ตามปกติการยื่นแบบแสดงรายการภาษีไม่ต้องแนบเอกสารนี้ไปด้วย แต่ต้องเก็บไว้ให้พร้อมแสดงเมื่อเจ้าหน้าที่ขอตรวจสอบ พร้อมสำเนาบัตรประชาชนของบิดามารดาที่แสดงอายุ ครอบครัวที่เก็บเอกสารกระจัดกระจายมักเจอปัญหาตอนถูกเรียกตรวจย้อนหลัง ทั้งที่ใช้สิทธิถูกต้องมาตลอด

หลักฐานที่กฎหมายไม่ได้บังคับแต่ควรเก็บไว้คือร่องรอยของการอุปการะจริง เช่น สลิปโอนเงินรายเดือนเข้าบัญชีของท่าน ใบเสร็จค่ารักษาพยาบาลที่ลูกเป็นคนจ่าย หรือบิลค่าน้ำค่าไฟของบ้านที่ท่านอยู่ซึ่งลูกเป็นผู้ชำระ สิ่งเหล่านี้ช่วยอธิบายได้เร็วหากมีคำถามในภายหลัง

วิธีที่ใช้ได้จริงคือเปิดโฟลเดอร์ในโทรศัพท์ชื่อภาษีปีนี้ แล้วถ่ายรูปเอกสารเก็บทันทีที่ได้มา ทำต่อเนื่องตลอดปี พอถึงเวลายื่นแบบก็หยิบใช้ได้เลย ไม่ต้องไปตามหาสลิปย้อนหลังในแอปธนาคารที่มักดูย้อนได้จำกัด

กรณีคู่สมรส หากต่างฝ่ายต่างมีเงินได้และยื่นแบบของตนเอง แต่ละคนใช้สิทธิกับบิดามารดาของตนเอง ส่วนกรณีคู่สมรสไม่มีเงินได้ ผู้มีเงินได้สามารถนำบิดามารดาของคู่สมรสมาลดหย่อนได้ตามเงื่อนไขที่กรมสรรพากรกำหนด ทำให้ในบางครอบครัวรวมแล้วมีผู้ถูกนำมาลดหย่อนได้ถึงสี่คน

กรณีบิดาหรือมารดาเสียชีวิตระหว่างปีภาษี โดยหลักยังใช้สิทธิของปีนั้นได้หากท่านมีคุณสมบัติครบในระหว่างที่ยังมีชีวิตอยู่ ครอบครัวที่เพิ่งสูญเสียมักไม่กล้ากรอกเพราะคิดว่าสิทธิหมดไปแล้ว ควรสอบถามเจ้าหน้าที่ให้ชัดก่อนตัดทิ้งเอง

กรณีบุตรบุญธรรม ผู้ที่เป็นบุตรบุญธรรมจะนำผู้รับบุตรบุญธรรมมาหักลดหย่อนในรายการนี้ไม่ได้ แต่ยังคงใช้สิทธิกับบิดามารดาโดยกำเนิดของตนได้หากเข้าเงื่อนไข ประเด็นนี้ละเอียดอ่อนในทางกฎหมาย จึงควรยืนยันกับกรมสรรพากรเป็นรายกรณี

สิทธิข้างเคียงที่มักถูกลืมคือค่าเบี้ยประกันสุขภาพที่ลูกจ่ายให้บิดามารดา ซึ่งเป็นค่าลดหย่อนคนละรายการกับค่าอุปการะเลี้ยงดู มีวงเงินและเงื่อนไขของตัวเอง รวมถึงรายการสำหรับบิดามารดาที่พิการหรือทุพพลภาพซึ่งใช้เกณฑ์ต่างออกไป ทั้งสองรายการควรตรวจเงื่อนไขปีล่าสุดที่ www.rd.go.th ก่อนใช้สิทธิ