คนในครอบครัวที่อยู่ใกล้ชิดผู้สูงอายุมักมีความรู้สึกไวต่อความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ แม้จะอธิบายเป็นคำพูดไม่ได้ว่าเปลี่ยนตรงไหน เช่น รู้สึกว่าคุณแม่ 'ดูแปลก ๆ' ทั้งที่พูดคุยได้ปกติ ความรู้สึกแบบนี้มักมาจากการสังเกตหลายอย่างพร้อมกันโดยไม่รู้ตัว เช่น น้ำเสียง ท่าทาง หรือความเร็วในการตอบสนอง ซึ่งบางครั้งไวกว่าการรอให้อาการชัดเจนแบบตำรา

ปัญหาคือความรู้สึกแบบนี้มักถูกมองข้ามเพราะไม่มีอาการที่ชี้ชัดให้พูดกับแพทย์ได้ เช็กลิสต์จึงช่วยแปลงความรู้สึกให้เป็นข้อสังเกตที่เป็นระบบ ทำให้ตัดสินใจได้ง่ายขึ้นว่าควรรอดูหรือควรรีบไปพบแพทย์

ผู้สูงอายุแต่ละคนมีพื้นฐานความสามารถต่างกันมาก บางคนเดินช้าอยู่แล้วเป็นปกติ บางคนพูดน้อยเป็นนิสัยเดิม การใช้เกณฑ์ทั่วไปมาตัดสินอาจทำให้ตื่นตระหนกเกินจริงหรือมองข้ามความเปลี่ยนแปลงที่แท้จริง หัวใจของเช็กลิสต์นี้คือการเทียบกับปกติของคนคนนั้นเองในช่วงหนึ่งถึงสองสัปดาห์ก่อนหน้า

หากไม่เคยจดปกติของท่านไว้ก่อน ให้เริ่มจากถามคนใกล้ชิดที่เจอท่านบ่อยว่าปกติเป็นอย่างไร แล้วเทียบกับสิ่งที่เห็นตอนนี้ วิธีนี้ช่วยลดอคติจากการเทียบกับคนอื่นหรือกับตัวเองตอนหนุ่มสาว

ความสามารถทำกิจวัตรประจำวันพื้นฐาน หรือ ADL เช่น กินอาหาร อาบน้ำ แต่งตัว เข้าห้องน้ำ และเดิน มักเปลี่ยนแปลงก่อนที่จะมีอาการชัดเจนแบบที่คุ้นเคย เช่น กินช้าลงมาก ลุกจากเก้าอี้ลำบากขึ้น หรือใช้เวลาแต่งตัวนานกว่าเดิม ควรเช็กว่าแต่ละกิจกรรมเหล่านี้ใช้เวลาหรือความช่วยเหลือมากขึ้นจากเดิมหรือไม่

นอกจากนี้ควรเช็กกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้นหรือ IADL เช่น จัดยาเอง ใช้โทรศัพท์ จัดการเงิน เพราะมักเป็นความสามารถกลุ่มแรกที่ลดลงก่อน ADL พื้นฐานจะได้รับผลกระทบ สัญญาณอย่างลืมกินยาบ่อยขึ้นหรือโทรผิดเบอร์บ่อยจึงมีความหมายมากกว่าที่คิด

ความเปลี่ยนแปลงที่ค่อยเป็นค่อยไปในช่วงหลายเดือน เช่น เดินช้าลงทีละนิด อาจเป็นเรื่องที่นัดพบแพทย์ตามรอบปกติได้ แต่ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน เช่น สับสนกะทันหัน ซึมลงอย่างรวดเร็ว หรือพูดจาสับสนที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ถือเป็นภาวะสับสนเฉียบพลันที่ต้องรีบพบแพทย์ ไม่ใช่เรื่องรอดูเฉย ๆ แบบความเปลี่ยนแปลงตามวัยทั่วไป

การเช็กว่าความเปลี่ยนแปลงเกิดเร็วแค่ไหนจึงสำคัญพอ ๆ กับการเช็กว่าเปลี่ยนแปลงอะไร เพราะเป็นตัวตัดสินว่าควรรอดู นัดพบแพทย์เร็วขึ้น หรือต้องไปห้องฉุกเฉินทันที