ผู้สูงอายุจำนวนมากไม่บอกตรง ๆ ว่าเคี้ยวลำบาก เพราะเกรงใจหรือไม่อยากให้ลูกหลานกังวล แต่พฤติกรรมมักเปลี่ยนไปโดยไม่รู้ตัว เช่น เริ่มกินช้าลงกว่าเดิมมาก เลี่ยงอาหารบางประเภทที่เคยชอบ หรือเลือกเคี้ยวเฉพาะด้านใดด้านหนึ่งของปาก การสังเกตพฤติกรรมเหล่านี้อย่างสม่ำเสมอช่วยจับสัญญาณได้เร็วกว่าการรอให้ผู้สูงอายุบอกเอง

อีกสัญญาณที่ควรเช็กคือปริมาณอาหารที่เหลือในจานหลังกินเสร็จ หากเริ่มเหลือเนื้อสัตว์หรือผักชิ้นใหญ่บ่อยขึ้นทั้งที่เมื่อก่อนกินหมด อาจเป็นสัญญาณว่าเคี้ยวลำบากขึ้นโดยไม่ได้บอกตรง ๆ ควรสังเกตต่อเนื่องหลายมื้อแทนการตัดสินจากมื้อเดียว

ฟันปลอมที่หลวมขึ้นจากเหงือกที่ยุบตัวตามวัยเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของอาการเคี้ยวลำบาก แต่ผู้สูงอายุมักไม่บ่นเรื่องนี้จนกว่าจะรุนแรงมาก การเช็กเป็นระยะว่าฟันปลอมยังกระชับดีหรือไม่ มีแผลกดทับในช่องปากหรือไม่ และเหงือกมีรอยแดงหรือบวมหรือไม่ ช่วยจับปัญหาได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

ปากแห้งก็เป็นอีกจุดที่ควรเช็ก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือมีภาวะ polypharmacy เพราะยาหลายกลุ่มลดการหลั่งน้ำลาย ทำให้เคี้ยวและกลืนอาหารแห้งลำบากขึ้น การเช็กว่าปากแห้งบ่อยหรือต้องจิบน้ำระหว่างกินบ่อยขึ้นกว่าเดิม เป็นข้อมูลที่ควรจดไว้แจ้งแพทย์หรือทันตแพทย์

การเคี้ยวลำบากที่ปล่อยไว้นานมักนำไปสู่การกินโปรตีนและสารอาหารได้น้อยลง ซึ่งกระทบต่อกิจวัตรประจำวันพื้นฐาน เช่น ลุกจากเก้าอี้หรือเดินที่ยากขึ้นกว่าเดิม การเช็กน้ำหนักตัวเป็นระยะทุกสองถึงสี่สัปดาห์ ร่วมกับสังเกตความสามารถทางร่างกาย ช่วยให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างปัญหาการเคี้ยวกับสุขภาพโดยรวม

หากพบว่าน้ำหนักลดลงต่อเนื่องหรือความสามารถทางร่างกายลดลงพร้อมกับสัญญาณเคี้ยวลำบาก ควรถือเป็นสัญญาณที่ต้องเร่งพาไปพบทันตแพทย์หรือแพทย์ ไม่ควรรอดูต่อไปโดยหวังว่าจะดีขึ้นเอง

เช็กลิสต์นี้ช่วยให้ครอบครัวสังเกตสัญญาณเบื้องต้นได้ดีขึ้น แต่ไม่สามารถบอกสาเหตุที่แท้จริงของอาการเคี้ยวลำบากได้ เพราะสาเหตุมีได้ตั้งแต่ปัญหาฟันธรรมดาไปจนถึงปัญหาระบบประสาทหรือกล้ามเนื้อที่ซับซ้อนกว่านั้น การตรวจวินิจฉัยที่แท้จริงต้องอาศัยทันตแพทย์หรือแพทย์ที่ตรวจร่างกายโดยตรง

หากเช็กลิสต์ชี้ว่ามีหลายสัญญาณผิดปกติพร้อมกัน เช่น ฟันปลอมหลวม ปากแห้ง และน้ำหนักลดในเวลาเดียวกัน ควรรีบพาไปพบผู้เชี่ยวชาญโดยไม่ต้องรอครบทุกสัญญาณ เพราะยิ่งพบปัญหาหลายด้านพร้อมกัน ยิ่งบ่งชี้ว่าจำเป็นต้องได้รับการประเมินอย่างละเอียดเร็วขึ้น