เมื่ออายุมากขึ้น สมองใช้เวลาประมวลผลข้อมูลใหม่และดึงความจำเก่ากลับมาช้าลงบ้าง เช่น นึกชื่อคนหรือของบางอย่างไม่ออกชั่วขณะแล้วนึกออกเองในภายหลัง หรือลืมนัดเล็กน้อยที่ไม่ได้จดไว้ ลักษณะเหล่านี้พบได้ทั่วไปและมักไม่กระทบการดูแลตัวเองในชีวิตประจำวัน

สิ่งที่ต่างออกไปคือเมื่อความจำถดถอยเริ่มกระทบความสามารถซับซ้อนที่เคยทำได้เอง เช่น จัดการเงินผิดพลาดบ่อย ลืมกินยาซ้ำ ๆ จนเป็นอันตราย หรือหลงทางในเส้นทางที่คุ้นเคยมานาน ลักษณะเหล่านี้กระทบทั้งกิจวัตรพื้นฐานอย่าง ADL และกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้นอย่าง IADL จึงควรได้รับการประเมินมากกว่าการรอดูเฉย ๆ

ภาวะสับสนเฉียบพลัน หรือ delirium คือการที่ความคิดและการรับรู้เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงหนึ่งวัน มักมีอาการขึ้นลงในแต่ละช่วงเวลา และมักมีสาเหตุเฉพาะที่รักษาได้ เช่น การติดเชื้อ ภาวะขาดน้ำ หรือผลข้างเคียงของยา ต่างจากความจำที่ถดถอยแบบค่อยเป็นค่อยไปต่อเนื่องหลายเดือนถึงหลายปีซึ่งควรได้รับการประเมินตามนัดปกติ

ความสับสนเฉียบพลันถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบประเมิน ไม่ใช่ 'ความจำไม่ดีตามวัย' ครอบครัวที่ไม่ทราบความแตกต่างนี้อาจรอดูอาการอยู่ที่บ้านนานเกินไปในกรณีที่ควรรีบไปโรงพยาบาล

การได้ยินที่เสื่อมลงตามวัยหรือ presbycusis อาจทำให้ผู้สูงอายุฟังคำถามไม่ครบและตอบไม่ตรงจนดูเหมือนความจำแย่ลง ทั้งที่จริงแล้วเป็นปัญหาการได้ยิน ในทำนองเดียวกัน ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุมักแสดงออกเป็นสมาธิและความจำที่แย่ลงมากกว่าอารมณ์เศร้าชัดเจนแบบที่พบในคนอายุน้อย

ยาบางกลุ่ม การนอนหลับไม่เพียงพอ และการดื่มน้ำน้อยจนขาดน้ำเล็กน้อย ก็ล้วนส่งผลต่อสมาธิและความจำได้เช่นกัน การประเมินความจำที่รอบด้านจึงต้องพิจารณาปัจจัยเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ใช่สรุปว่าเป็นสมองเสื่อมทันทีเมื่อเห็นความจำแย่ลง

แพทย์อาจใช้เครื่องมือคัดกรองความจำ เช่น Mini-Cog หรือ MoCA เพื่อประเมินความสามารถด้านความคิดความจำอย่างเป็นระบบ เครื่องมือเหล่านี้ออกแบบมาให้ผู้เชี่ยวชาญเป็นผู้ประเมินและตีความผลร่วมกับข้อมูลอื่น ไม่ใช่แบบทดสอบที่ครอบครัวทำเองที่บ้านแล้วสรุปผลได้ทันที

การใช้แบบทดสอบความจำออนไลน์เพื่อวินิจฉัยเองอาจทำให้เข้าใจผิดทั้งสองทาง คือกังวลเกินจริงเมื่อผลออกมาไม่ดีจากปัจจัยอื่น เช่น ความเหนื่อยหรือความเครียด หรือชะล่าใจเกินไปเมื่อผลดูปกติทั้งที่มีปัญหาจริง การพาไปพบแพทย์เพื่อประเมินอย่างเป็นระบบจึงให้ความแม่นยำมากกว่า