การได้ยินเสื่อมตามวัย หรือ presbycusis คือการที่หูชั้นในค่อยๆ สูญเสียความสามารถรับเสียงความถี่สูงไปทีละน้อยตามอายุ ทำให้ผู้สูงอายุมักได้ยินเสียงทุ้มได้ปกติแต่ฟังเสียงพยัญชนะอย่าง ส ช ท ไม่ชัด จึงรู้สึกว่า 'ได้ยินแต่ฟังไม่ออกว่าพูดอะไร' โดยเฉพาะเวลามีคนคุยพร้อมกันหลายคนหรือมีเสียงพัดลมรบกวน

แต่ก่อนสรุปว่าเป็นเรื่องตามวัยแล้วรีบไปหาซื้อเครื่องช่วยฟัง ควรตัดสาเหตุอื่นที่แก้ได้ง่ายกว่าออกก่อน เช่น ขี้หูอุดตัน การติดเชื้อในหู หรือผลข้างเคียงจากยาบางชนิดที่มีผลต่อหูชั้นใน แพทย์หรือพยาบาลสามารถส่องดูช่องหูให้ก่อนได้โดยไม่ต้องรอคิวนาน

ผู้สูงอายุที่ต้องใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือที่เรียกว่าภาวะการใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรทบทวนรายการยาทั้งหมดเมื่อสงสัยว่าการได้ยินแย่ลงเร็วผิดปกติ เพราะยาบางกลุ่มมีผลข้างเคียงต่อหูชั้นในได้ แต่ไม่ควรหยุดหรือปรับยาเองโดยเด็ดขาด ให้เป็นการประเมินร่วมกันระหว่างครอบครัวและผู้เชี่ยวชาญ

ถ้าได้ยินลดลงข้างเดียวอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่วันถึงหนึ่งสัปดาห์ ถือเป็นสัญญาณที่ควรพบแพทย์เร็วกว่าปกติ เพราะการได้ยินเสื่อมตามวัยมักเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไปทั้งสองข้าง ไม่ใช่หายไปฉับพลันข้างเดียว

การตรวจการได้ยิน (audiogram) จะบอกว่าหูแต่ละข้างได้ยินเสียงความถี่ไหนได้ดีหรือแย่แค่ไหน ข้อมูลนี้คือสิ่งที่นักแก้ไขการได้ยินใช้ตั้งค่าเครื่องช่วยฟังให้ตรงกับหูจริงของคนนั้น การซื้อเครื่องขยายเสียงทั่วไปจากร้านโดยไม่มีผลตรวจ มักได้เครื่องที่ขยายเสียงทุกความถี่เท่ากัน ซึ่งทำให้เสียงรบกวนดังขึ้นพร้อมเสียงพูดจนผู้สูงอายุทนใส่ไม่ได้

ครอบครัวหลายบ้านเข้าใจผิดว่าเครื่องช่วยฟังราคาแพงเท่ากับดีเสมอ ความจริงคือเครื่องที่ตั้งค่าตรงกับระดับการได้ยินของแต่ละคนสำคัญกว่าราคา เครื่องราคาปานกลางที่ปรับละเอียดถูกต้องอาจใช้งานได้ดีกว่าเครื่องแพงที่ไม่เคยปรับตามผลตรวจ

หลังใส่เครื่องครั้งแรก ควรมีนัดกลับไปปรับละเอียดอีก 1-2 ครั้งภายในเดือนแรก เพราะสมองต้องใช้เวลาปรับตัวกับเสียงที่หายไปนาน การปรับทีละขั้นช่วยลดอาการเวียนหัวหรือรู้สึกเสียงดังจนรำคาญ

แบบทัดหลังใบหู (BTE) มีปุ่มปรับใหญ่กว่า เปลี่ยนแบตเตอรี่ง่าย เหมาะกับผู้ที่มือสั่นหรือมีปัญหาการหยิบจับชิ้นเล็ก แต่มีสายท่อลอดผ่านใบหูซึ่งบางคนไม่ชอบความรู้สึกนี้

แบบใส่ในช่องหู (ITE) มีขนาดเล็กกว่าและใส่สบายกว่าสำหรับบางคน แต่ปุ่มปรับเล็กและเปลี่ยนแบตเตอรี่ยากกว่า เหมาะกับผู้ที่ยังคล่องมือดีและอยากให้เครื่องไม่เด่นชัด

แบบเสียบลึกในรูหู (CIC) มองไม่เห็นจากภายนอก แต่ต้องใช้ความคล่องแคล่วมือค่อนข้างมากในการใส่และถอด รวมถึงดูแลทำความสะอาดได้ยากกว่าแบบอื่น จึงอาจไม่เหมาะกับผู้ที่มีอาการมือสั่นหรือสายตาไม่ดีมากแล้ว

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดไม่ใช่เครื่องเสีย แต่เป็นเพราะสมองยังไม่ชินกับเสียงที่หายไปนานหลายปีแล้วกลับมาได้ยินพร้อมกันทีเดียว ทำให้รู้สึกว่าทุกเสียงดังและสับสน โดยเฉพาะเสียงตัวเองพูดหรือเสียงเคี้ยวอาหาร ผู้เชี่ยวชาญมักแนะนำให้เริ่มใส่ในบ้านที่เงียบก่อน แล้วค่อยเพิ่มเวลาและสถานการณ์ทีละน้อย

อีกสาเหตุคือความอาย กลัวว่าใส่แล้วดูแก่หรือดูเป็นคนพิการ ครอบครัวควรพูดคุยเรื่องนี้อย่างตรงไปตรงมาโดยไม่ตัดสิน และเน้นว่าการได้ยินชัดขึ้นช่วยให้กลับไปพูดคุยกับหลานหรือเพื่อนได้เหมือนเดิม ไม่ใช่เรื่องน่าอาย

การไม่กลับไปพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อปรับละเอียดหลังใส่ครั้งแรก ก็ทำให้เครื่องยังไม่ตรงกับหูจริง การนัดติดตามผลจึงสำคัญพอๆ กับการซื้อเครื่อง