สูงวัยไทย

ไม้เท้าและไม้ค้ำยัน วัดความสูงให้ถูกก่อน แล้วค่อยเลือกว่ากี่ขา

245 รายการที่ผ่านการคัดกรองเบื้องต้น เรียงตามรหัสสินค้า ไม่ได้เรียงตามคุณภาพหรือความนิยม เพราะเราไม่ใช้ยอดขายและคะแนนรีวิวเป็นเกณฑ์จัดอันดับ

สัญญาณแรกมักไม่ใช่การหกล้ม แต่เป็นการเดินแตะผนังไปตลอดทาง จับพนักเก้าอี้ทีละตัวเวลาข้ามห้อง หรือเดินช้าลงจนคนในบ้านต้องรอ พอถึงจุดที่ครอบครัวเริ่มคุยกันเรื่องไม้เท้า คำถามที่ตามมามักเป็นเรื่องยี่ห้อและจำนวนขา ทั้งที่เรื่องที่มีผลต่อความปลอดภัยมากกว่าคือความสูงที่พอดีกับคนนั้นและสาเหตุที่ทำให้เดินไม่มั่นคง

ไม้เท้าที่สูงหรือเตี้ยเกินไปไม่ได้แค่ใช้ไม่ถนัด แต่เปลี่ยนท่าทางการเดินทั้งตัว ไม้เท้าที่สูงเกินทำให้ไหล่ยกและออกแรงจากข้อไหล่มากกว่าที่ควร ส่วนไม้เท้าที่เตี้ยเกินทำให้ต้องก้มตัวไปข้างหน้า ซึ่งดันจุดศูนย์ถ่วงออกนอกฐานรองรับพอดีกับจังหวะที่ต้องการความมั่นคงที่สุด ทั้งสองแบบทำให้ปวดและเหนื่อยเร็วขึ้นโดยที่เจ้าตัวมักไม่รู้ว่าปัญหาอยู่ที่อุปกรณ์

ของในหมวดนี้มีตั้งแต่ไม้เท้าขาเดียวแบบพับได้ ไม้เท้าสามขาและสี่ขา ไม้ค้ำศอก ไปจนถึงไม้เท้าที่กางเป็นที่นั่งได้ และมีของอีกกลุ่มที่หน้าตาคล้ายกันแต่ออกแบบมาคนละงาน เราไม่ได้ถือข้อมูลพิกัดรับน้ำหนัก วัสดุ หรือความสูงของสินค้าชิ้นใดชิ้นหนึ่ง ตัวเลขทั้งหมดต้องอ่านจากหน้าร้านและถามผู้ขาย สิ่งที่หน้านี้ช่วยได้คือทำให้รู้ว่าต้องวัดอะไรและถามอะไร

เกณฑ์ที่ควรใช้ตัดสินใจ

  1. 1

    ความสูงของด้ามจับเทียบกับข้อมือ

    นี่คือเกณฑ์ที่สำคัญที่สุดและตรวจได้เองที่บ้าน ความสูงที่ผิดเปลี่ยนท่าเดินทั้งตัวและทำให้อุปกรณ์ที่ควรช่วย กลายเป็นสิ่งที่เพิ่มความเหนื่อยและความเสี่ยง

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ให้ผู้ใช้สวมรองเท้าที่ใช้เดินจริง ยืนตัวตรง ปล่อยแขนห้อยข้างลำตัวตามธรรมชาติ ระดับด้ามจับควรอยู่ที่รอยพับข้อมือพอดี เมื่อจับแล้วข้อศอกควรงอเล็กน้อยประมาณสิบห้าถึงยี่สิบองศา ไม่ใช่เหยียดตรงหรืองอจนไหล่ยก

  2. 2

    จำนวนขาและขนาดฐาน

    ยิ่งฐานกว้างยิ่งตั้งอยู่ได้เองและรับน้ำหนักได้มั่นคงขึ้น แต่ก็ยิ่งเกะกะในทางแคบและสะดุดขอบพรมหรือธรณีประตูได้ง่ายขึ้น ไม่มีแบบไหนดีกว่าโดยตัวมันเอง

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ถ้าต้องการแค่จุดยึดเสริมความมั่นใจและยังทรงตัวได้ดี ให้เริ่มจากขาเดียว ถ้าต้องเทน้ำหนักลงไม้เท้าจริงจังหรือมีอาการอ่อนแรงข้างหนึ่ง ให้พิจารณาสามขาหรือสี่ขา และวัดความกว้างทางเดินแคบที่สุดในบ้านก่อนซื้อว่าฐานผ่านได้จริงหรือไม่

  3. 3

    สภาพและอะไหล่ของลูกยางปลาย

    ลูกยางคือชิ้นส่วนเดียวที่สัมผัสพื้นและเป็นชิ้นที่ถูกลืมบ่อยที่สุด ยางที่สึกจนหน้าเรียบจะลื่นบนกระเบื้องเปียกซึ่งเป็นพื้นผิวที่พบทุกวันในบ้านไทย

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ก่อนซื้อให้ดูว่าปลายมีดอกยางชัดเจนและมีอะไหล่ขายแยกหรือไม่ วัดเส้นผ่านศูนย์กลางปลายท่อไว้เพื่อซื้อลูกยางเปลี่ยนได้ถูกขนาด และตั้งรอบตรวจทุกเดือน ถ้าหน้ายางเริ่มเรียบ เอียงข้างเดียว หรือมีรอยแตก ให้เปลี่ยนทันที

  4. 4

    ด้ามจับกับสภาพมือของผู้ใช้

    ผู้สูงอายุที่มีข้ออักเสบ นิ้วล็อก หรือกำลังมือลดลง อาจกำด้ามกลมเล็ก ๆ ได้ไม่มั่นคง โดยเฉพาะเมื่อมือมีเหงื่อในอากาศร้อน

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ให้ผู้ใช้ลองกำด้ามจริงก่อนตัดสินใจถ้าทำได้ ด้ามควรกว้างพอให้ฝ่ามือรับน้ำหนักได้เต็มโดยไม่ต้องบีบแน่น ผิวด้ามไม่ลื่นเมื่อมือชื้น และถ้าใช้มือข้างที่อ่อนแรง ควรถามนักกายภาพบำบัดว่าควรใช้ไม้ค้ำศอกที่มีปลอกรัดแขนแทนหรือไม่

  5. 5

    กลไกปรับความสูงและพิกัดน้ำหนักผู้ใช้

    ไม้เท้าปรับระดับส่วนใหญ่ยึดด้วยปุ่มสปริงหรือเกลียวล็อก ถ้ากลไกหลวมหรือปรับเลื่อนเองระหว่างใช้ ผู้ใช้จะเสียหลักในจังหวะที่เทน้ำหนักลงเต็มที่

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ทดสอบด้วยการล็อกความสูงแล้วกดน้ำหนักลงตรง ๆ และบิดหมุนเบา ๆ ต้องไม่มีเสียงคลิกหรือการเลื่อนตัว ส่วนพิกัดน้ำหนักผู้ใช้ให้ถามผู้ขายและอ่านจากเอกสารผู้ผลิตทุกครั้ง อย่าประเมินจากรูปลักษณ์ว่าดูแข็งแรงพอ

  6. 6

    น้ำหนักรวมและการยกใช้ในชีวิตจริง

    ไม้เท้าที่หนักเกินไปจะถูกวางทิ้งไว้ที่เดิม แล้วผู้สูงอายุก็กลับไปเดินจับผนังเหมือนเดิม ซึ่งเป็นสิ่งที่เราพยายามเลี่ยงตั้งแต่แรก

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ให้ผู้ใช้ลองถือเดินระยะที่ใช้จริงในบ้าน เช่น จากเตียงไปห้องน้ำ ถ้าต้องยกขึ้นบันไดหรือขึ้นรถบ่อย ให้เลือกรุ่นที่เบาพอจะยกด้วยมือเดียวได้โดยไม่ต้องวางไม้เท้าลงก่อน

ก่อนซื้อ ควรรู้ว่าเดินไม่มั่นคงเพราะอะไร

การเดินที่เปลี่ยนไปมักไม่ได้มาจากสาเหตุเดียว กำลังกล้ามเนื้อที่ลดลงตามวัย อาการปวดข้อ ความรู้สึกที่ปลายเท้าลดลง สายตาที่มัวลง ความดันที่ตกเมื่อลุกยืน และยาบางกลุ่มที่ทำให้ง่วงหรือมึน ล้วนรวมกันได้ในคนคนเดียว ไม้เท้าช่วยชดเชยความไม่มั่นคงได้ระดับหนึ่ง แต่ไม่ได้แก้สาเหตุ และไม่ควรถูกใช้เป็นเหตุผลให้เลื่อนการตรวจออกไป

เมื่อไปพบผู้เชี่ยวชาญ นักกายภาพบำบัดหรือแพทย์อาจใช้การทดสอบง่าย ๆ เช่น การจับเวลาลุกจากเก้าอี้ เดินสามเมตร แล้วกลับมานั่ง ซึ่งเรียกว่า Timed Up and Go เพื่อดูความมั่นคงและความเร็วในการเดิน การทดสอบแบบนี้เป็นงานของผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่สิ่งที่ครอบครัวควรจับเวลากันเองแล้วสรุปผล แต่การรู้ว่ามีเครื่องมือแบบนี้อยู่ ช่วยให้เตรียมคำถามไปคุยได้ตรงขึ้น

สิ่งที่ครอบครัวเตรียมไปได้เองคือข้อมูล เช่น ล้มครั้งล่าสุดเมื่อไรและล้มในสถานการณ์ไหน เดินได้ไกลแค่ไหนก่อนต้องพัก มีอาการวิงเวียนตอนลุกจากเตียงหรือไม่ และรายการยาทั้งหมดที่ใช้อยู่รวมทั้งยาที่ซื้อเอง ข้อมูลชุดนี้มีค่ากับการประเมินมากกว่าการเล่าว่าเดินไม่ค่อยไหว

  • โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที เมื่อหกล้มแล้วศีรษะกระแทก ลุกไม่ได้ ปวดสะโพกหรือขาผิดรูป หรือหกล้มขณะที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดอยู่
  • ติดต่อหน่วยบริการภายในวันเดียวกัน เมื่อเดินไม่ได้เหมือนเดิมแบบเกิดขึ้นเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงหนึ่งวัน หรือมีอ่อนแรงข้างเดียว ปากเบี้ยว พูดไม่ชัดร่วมด้วย
  • นัดพบแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดในช่วงใกล้ เมื่อหกล้มซ้ำมากกว่าหนึ่งครั้งแม้ไม่บาดเจ็บ เดินช้าลงชัดเจนในช่วงไม่กี่เดือน หรือเริ่มกลัวจนไม่ยอมเดินออกจากห้อง
  • เฝ้าสังเกตและจดบันทึก วันเวลาและสถานการณ์ที่เกือบล้ม พื้นผิวตรงจุดนั้น รองเท้าที่ใส่ และช่วงเวลาของวันที่รู้สึกไม่มั่นคงที่สุด

ขาเดียว สามขา สี่ขา และไม้ค้ำศอก ต่างกันที่งานคนละแบบ

ไม้เท้าขาเดียวเหมาะกับผู้ที่ยังทรงตัวได้ดีและต้องการจุดสัมผัสเพิ่มเพื่อความมั่นใจ ข้อดีคือเบา คล่อง และใช้ในทางแคบหรือบนบันไดได้ง่ายกว่า ข้อจำกัดคือไม่ตั้งอยู่ได้เอง มักถูกวางพิงแล้วล้ม ซึ่งกลายเป็นเหตุให้ต้องก้มเก็บบ่อยจนเสี่ยงเสียหลักเอง

ไม้เท้าสามขาและสี่ขาให้ฐานที่กว้างขึ้นและตั้งอยู่ได้เอง เหมาะกับผู้ที่ต้องเทน้ำหนักลงไม้เท้าจริงหรือมีขาข้างหนึ่งที่อ่อนแรง ข้อแลกคือทุกขาต้องแตะพื้นพร้อมกันจึงจะมั่นคง ถ้าพื้นไม่เรียบหรือมีธรณีประตู ฐานจะโยกและกลายเป็นจุดสะดุดแทน

ไม้ค้ำศอกมีปลอกรัดแขนช่วยกระจายแรงจากข้อมือขึ้นไปที่ท่อนแขน เหมาะกับผู้ที่ต้องรับน้ำหนักมากหรือใช้ระหว่างพักฟื้น การใช้อย่างถูกวิธีต้องมีการปรับความสูงสองจุดและฝึกจังหวะเดิน จึงควรให้นักกายภาพบำบัดตั้งค่าและสอนก่อนใช้จริง ส่วนผู้ที่ต้องใช้มือทั้งสองข้างพยุงตัวตลอดเวลา อาจถึงจุดที่วอล์กเกอร์เหมาะกว่าไม้เท้าแล้ว ซึ่งเป็นเรื่องที่ควรให้ผู้เชี่ยวชาญประเมิน

ของที่หน้าตาเหมือนไม้เท้า แต่ไม่ได้ออกแบบมาช่วยเดิน

ในหมวดนี้จะเห็นไม้เท้าเดินป่าหรือเสาเดินเทรลปนอยู่จำนวนไม่น้อย ของกลุ่มนี้ออกแบบมาให้ใช้เป็นคู่โดยคนที่ยังทรงตัวดีและใช้เพื่อลดแรงกระแทกบนทางลาดชัน ไม่ได้ออกแบบให้คนคนหนึ่งเทน้ำหนักตัวลงบนเสาข้างเดียวขณะเปลี่ยนท่าจากนั่งเป็นยืน จึงไม่ควรใช้แทนไม้เท้าช่วยเดินสำหรับผู้ที่ทรงตัวไม่มั่นคง

ร่มที่มีด้ามโค้งแบบไม้เท้าและไม้ตะพดสำหรับเดินเล่นก็อยู่ในกลุ่มเดียวกัน มันช่วยเรื่องความมั่นใจเล็กน้อยบนพื้นเรียบ แต่โครงสร้างของร่มไม่ได้ทดสอบมาเพื่อรับน้ำหนักคน และปลายมักไม่มีลูกยางกันลื่นที่เหมาะกับพื้นเปียก

ไม้เท้าที่กางออกเป็นที่นั่งได้เป็นของอีกแบบที่ต้องเข้าใจข้อจำกัด ที่นั่งชนิดนี้มีไว้พักชั่วคราวบนพื้นแข็งและเรียบ ไม่ใช่เก้าอี้สำหรับนั่งนาน ไม่ใช่เก้าอี้อาบน้ำ และไม่ควรใช้บนพื้นทราย พื้นดินอ่อน หรือพื้นลาดเอียง ก่อนซื้อควรถามพิกัดน้ำหนักของส่วนที่นั่งจากผู้ขายให้ชัด เพราะพิกัดของขาไม้เท้ากับของที่นั่งอาจไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน

  • ตรวจว่าปลายมีลูกยางกันลื่นที่เปลี่ยนได้ ไม่ใช่ปลายโลหะหรือปลายแหลมสำหรับพื้นดิน
  • ถ้าซื้อของที่ระบุว่าใช้เดินป่า ให้ถือว่าเป็นอุปกรณ์กีฬา ไม่ใช่อุปกรณ์ช่วยเดินสำหรับผู้ที่เสี่ยงหกล้ม
  • ของที่พับได้ทุกชนิดต้องตรวจว่าล็อกสนิทก่อนลงน้ำหนักทุกครั้ง

ใช้ให้ถูกข้าง ถูกจังหวะ และตรวจสภาพเป็นประจำ

หลักที่ใช้กันทั่วไปคือถือไม้เท้าไว้ในมือข้างตรงข้ามกับขาที่อ่อนแรงหรือเจ็บ แล้วก้าวไม้เท้าไปพร้อมกับขาข้างนั้น ผู้สูงอายุจำนวนมากถือสลับข้างเพราะรู้สึกว่าถนัดกว่า ผลคือแรงไม่ได้ถูกแบ่งออกจากขาที่เจ็บจริง ๆ ถ้าไม่แน่ใจ ควรให้นักกายภาพบำบัดดูการเดินจริงสักครั้ง เพราะการปรับเพียงเรื่องเดียวนี้เปลี่ยนความมั่นคงได้มาก

บันไดเป็นจุดที่ต้องระวังที่สุดในบ้านไทยหลายหลัง แนวทางที่ใช้กันคือขึ้นบันไดให้ขาข้างที่แข็งแรงนำขึ้นก่อน ส่วนตอนลงให้ไม้เท้าและขาข้างที่อ่อนแรงลงก่อน โดยมืออีกข้างจับราวบันไดไว้เสมอ ถ้าบ้านไม่มีราวบันไดหรือราวหลวม ควรแก้เรื่องราวก่อนเรื่องไม้เท้า

การตรวจสภาพควรทำเป็นกิจวัตร ไม่ใช่ตรวจเมื่อรู้สึกผิดปกติแล้ว ให้ดูลูกยางปลาย ปุ่มล็อกความสูง สกรูที่ด้ามจับ และรอยร้าวที่ท่อ เดือนละครั้งก็เพียงพอ และควรมีคนในบ้านรับผิดชอบเรื่องนี้ชัดเจนหนึ่งคน ไม่ปล่อยให้เป็นงานที่ทุกคนคิดว่าอีกคนทำแล้ว

  • เก็บไม้เท้าไว้ในตำแหน่งเดิมเสมอ และเป็นตำแหน่งที่เอื้อมถึงจากเตียงโดยไม่ต้องลุกยืนก่อน
  • ถ้าผู้ใช้เดินไปห้องน้ำตอนกลางคืน ต้องมีแสงสว่างตลอดเส้นทาง ไม่ใช่พึ่งไม้เท้าอย่างเดียว
  • รองเท้าที่ใส่มีผลพอ ๆ กับไม้เท้า ควรเป็นรองเท้าหุ้มส้นหรือมีสายรัดส้น พื้นไม่ลื่น และไม่ใช้รองเท้าแตะหลวมในบ้าน

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยเวลาเลือกซื้อ

  • ซื้อไม้เท้าโดยดูแค่ว่าปรับระดับได้ แล้วไม่เคยวัดความสูงจริงกับผู้ใช้ ทำให้ใช้อยู่ที่ระดับที่ติดมาจากโรงงานตลอด
  • ถือไม้เท้าไว้ข้างเดียวกับขาที่เจ็บ ซึ่งทำให้แรงไม่ได้ถูกแบ่งออกจากขาข้างนั้นจริง
  • ใช้ต่อจากไม้เท้าของญาติที่เสียชีวิตหรือย้ายบ้าน โดยไม่ปรับความสูงและไม่ตรวจลูกยางที่สึกแล้ว
  • ปล่อยให้ลูกยางปลายสึกจนหน้าเรียบ แล้วลื่นบนกระเบื้องเปียกหน้าห้องน้ำ
  • ซื้อไม้เท้าสี่ขาเพราะคิดว่ามั่นคงที่สุด ทั้งที่ทางเดินในบ้านแคบและมีธรณีประตูหลายจุด ทำให้ฐานสะดุดบ่อยกว่าเดิม
  • ใช้ไม้เท้าเป็นทางออกเดียว โดยไม่ตรวจสาเหตุที่ทำให้เดินเปลี่ยนไป และไม่ได้ทบทวนรายการยากับแพทย์หรือเภสัชกร

คำถามที่พบบ่อย

ให้ผู้ใช้สวมรองเท้าที่ใช้เดินจริง ยืนตัวตรงบนพื้นเรียบ ปล่อยแขนห้อยข้างลำตัวตามธรรมชาติ ระดับด้ามจับที่พอดีคือระดับรอยพับข้อมือ เมื่อจับด้ามแล้วข้อศอกควรงอเล็กน้อย ถ้าไหล่ยกขึ้นข้างหนึ่งแปลว่าสูงเกิน ถ้าต้องก้มตัวไปข้างหน้าแปลว่าเตี้ยเกิน ควรวัดซ้ำเมื่อเปลี่ยนรองเท้าที่ใช้ประจำ

ไม่เสมอไป ฐานที่กว้างขึ้นให้ความมั่นคงมากขึ้นเฉพาะเมื่อทุกขาแตะพื้นพร้อมกันบนพื้นเรียบ ถ้าบ้านมีธรณีประตู ขอบพรม หรือทางเดินแคบ ฐานที่กว้างอาจวางได้ไม่เต็มและกลายเป็นจุดสะดุด ทางที่ดีคือวัดความกว้างทางเดินที่แคบที่สุดในบ้านก่อน และให้นักกายภาพบำบัดช่วยดูว่าแบบไหนเหมาะกับการเดินของคนนั้น

เปลี่ยนเมื่อหน้ายางเริ่มเรียบจนไม่เห็นดอกยาง เมื่อสึกเอียงไปข้างเดียว เมื่อมีรอยแตก หรือเมื่อรู้สึกว่าปลายเริ่มลื่นบนพื้นเปียก ควรตั้งรอบตรวจไว้เดือนละครั้งพร้อมกับตรวจปุ่มล็อกและสกรู ลูกยางเป็นอะไหล่ราคาไม่สูงเมื่อเทียบกับผลของการลื่นล้มหนึ่งครั้ง

ใช้พักชั่วคราวได้บนพื้นแข็งและเรียบเท่านั้น เช่น ระหว่างรอคิวหรือระหว่างเดินระยะไกล ไม่ควรใช้บนพื้นทราย พื้นดินอ่อน พื้นลาดเอียง หรือใช้เป็นเก้าอี้อาบน้ำ เพราะออกแบบมาคนละงานกัน ก่อนซื้อควรถามผู้ขายให้ชัดว่าพิกัดน้ำหนักของส่วนที่นั่งคือเท่าไรตามเอกสารผู้ผลิต

เริ่มจากฟังเหตุผลก่อน หลายคนกลัวถูกมองว่าช่วยตัวเองไม่ได้ บางคนเคยลองแล้วรู้สึกเกะกะเพราะความสูงไม่พอดี และบางคนอายเวลาต้องใช้นอกบ้าน ทางที่มักไปต่อได้คือเริ่มใช้เฉพาะนอกบ้านหรือเฉพาะเส้นทางที่เสี่ยง ให้เจ้าตัวเลือกสีและแบบเอง และปรับความสูงให้พอดีจริงเพื่อให้ครั้งแรกที่ใช้รู้สึกดีขึ้นจริง ไม่ควรใช้การบังคับหรือการพูดถึงการหกล้มเพื่อขู่

ไม่แนะนำสำหรับผู้ที่ทรงตัวไม่มั่นคง เพราะเสาเดินป่าออกแบบมาให้ใช้เป็นคู่โดยผู้ที่ยังทรงตัวดี ปลายมักเป็นแบบสำหรับพื้นดิน และไม่ได้ทดสอบสำหรับการเทน้ำหนักตัวลงข้างเดียวขณะเปลี่ยนท่า ถ้าจะใช้ของที่มีอยู่ชั่วคราวจริง ๆ ควรให้นักกายภาพบำบัดดูก่อนว่าปลอดภัยกับการเดินของคนนั้นหรือไม่