สูงวัยไทย

อุปกรณ์ทำความสะอาดที่ลดการก้มและออกแรง ช่วยให้ผู้สูงอายุยังดูแลบ้านเองได้

210 รายการที่ผ่านการคัดกรองเบื้องต้น เรียงตามรหัสสินค้า ไม่ได้เรียงตามคุณภาพหรือความนิยม เพราะเราไม่ใช้ยอดขายและคะแนนรีวิวเป็นเกณฑ์จัดอันดับ

ในหลายบ้าน สัญญาณแรกไม่ใช่คำบ่นว่าเหนื่อย แต่เป็นมุมห้องที่เริ่มมีฝุ่นเกาะ ผ้าถูที่แห้งคาถังมาหลายวัน หรือการที่แม่เริ่มบอกว่าเดี๋ยวค่อยทำ ทั้งที่เมื่อก่อนถูบ้านทุกเช้า สิ่งที่เปลี่ยนไปมักไม่ใช่ความใส่ใจ แต่คือการก้ม การบิดผ้า และการยกถังน้ำที่เริ่มทำไม่ไหวเหมือนเดิม

งานบ้านเป็นกิจวัตรที่ซับซ้อนกว่าที่หลายคนคิด มันคือการเคลื่อนไหวประจำวัน คือความรู้สึกว่าตัวเองยังดูแลบ้านของตัวเองได้ และคือเหตุผลที่ผู้สูงอายุหลายคนยังลุกจากเก้าอี้ทุกวัน เป้าหมายของอุปกรณ์กลุ่มนี้จึงไม่ใช่ทำให้ทุกอย่างเสร็จโดยไม่ต้องขยับ แต่คือตัดเฉพาะท่าทางที่เสี่ยงออกไป คือการก้มลึก การเอื้อมสูง การบิดข้อมือ และการยกของหนัก

ของที่มีในหมวดนี้มีทั้งไม้ถูพื้นแบบรีดน้ำและแบบฉีดน้ำ ที่โกยผงด้ามยาว อุปกรณ์เช็ดกระจกด้ามยาว หุ่นยนต์ดูดฝุ่น และอะไหล่สิ้นเปลืองของหุ่นยนต์อีกจำนวนมาก เราไม่ได้ถือข้อมูลน้ำหนัก ความยาวด้าม แรงดูด หรือความจุแบตเตอรี่ของสินค้าชิ้นใดชิ้นหนึ่ง ทุกตัวเลขต้องอ่านจากหน้าร้านและถามผู้ขายก่อนตัดสินใจ

เกณฑ์ที่ควรใช้ตัดสินใจ

  1. 1

    น้ำหนักตอนใส่น้ำหรือใส่ผ้าแล้ว

    ตัวเลขน้ำหนักที่ระบุมักเป็นน้ำหนักเปล่า แต่สิ่งที่ผู้ใช้ต้องยกจริงคืออุปกรณ์ที่มีน้ำอยู่ในนั้น ถังปั่นที่เติมน้ำเต็มอาจหนักเกินกว่าที่คนกล้ามเนื้อลดลงตามวัยจะยกข้ามธรณีประตูได้อย่างปลอดภัย

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ประเมินจากงานจริงว่าต้องยกอะไรจากจุดไหนไปจุดไหน ถ้าต้องยกถังน้ำข้ามห้องหรือขึ้นบันได ให้เลือกระบบที่ไม่ต้องใช้ถัง เช่น แบบฉีดน้ำที่ตัวด้าม หรือแบ่งเติมน้ำทีละน้อยหลายรอบแทนการยกครั้งเดียว

  2. 2

    ความยาวด้ามเทียบกับส่วนสูงของผู้ใช้

    ด้ามที่สั้นเกินไปบังคับให้ก้มหลังตลอดเวลาทำงาน ซึ่งเป็นทั้งที่มาของอาการปวดหลังและเป็นท่าที่ทำให้เสียการทรงตัวได้ง่ายเมื่อต้องออกแรงดัน

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ให้ผู้ใช้ยืนตรงถือด้ามในท่าทำงาน ปลายด้ามควรอยู่ราวระดับอกถึงคาง และหลังควรตั้งตรงได้โดยไม่ต้องโน้มไปข้างหน้า ถ้าเป็นด้ามปรับความยาวได้ ให้ตรวจว่าล็อกแน่นไม่ยุบตัวเมื่อออกแรงกด

  3. 3

    บิดน้ำออกได้โดยไม่ต้องใช้แรงมือ

    การบิดผ้าด้วยมือเป็นท่าที่ทำร้ายข้อมือและข้อนิ้วของผู้ที่มีข้ออักเสบมากที่สุดในงานบ้านทั้งหมด และเป็นเหตุผลอันดับต้น ๆ ที่ทำให้เลิกถูพื้นเอง

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: เลือกระบบที่รีดน้ำด้วยการดันด้ามหรือเหยียบ แทนการบิดด้วยมือ ทดลองใช้ท่านั้นจริงก่อนซื้อถ้าทำได้ และตรวจว่าต้องออกแรงกดลงมากแค่ไหนขณะยืน เพราะแรงกดที่มากเกินไปก็ทำให้เสียหลักได้เช่นกัน

  4. 4

    ปุ่มและการสั่งงานที่ใช้ได้จริงเมื่อสายตาไม่ดี

    อุปกรณ์ไฟฟ้าหลายรุ่นย้ายฟังก์ชันสำคัญไปไว้ในแอปบนมือถือ ซึ่งใช้ได้ดีกับลูกหลาน แต่ผู้สูงอายุที่จะใช้เครื่องทุกวันอาจกดไม่ได้เลยเมื่อไม่มีใครอยู่

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ต้องมีปุ่มบนตัวเครื่องที่สั่งงานพื้นฐานได้โดยไม่ต้องใช้มือถือ ปุ่มควรใหญ่พอ มีข้อความไม่ใช่ไอคอนอย่างเดียว และควรถามผู้ขายให้ชัดว่าถ้าอินเทอร์เน็ตล่มหรือเปลี่ยนโทรศัพท์แล้วยังใช้งานพื้นฐานได้หรือไม่

  5. 5

    ของสิ้นเปลืองและคนที่จะดูแลมัน

    ผ้าม็อบ แผ่นกรอง แปรงด้านข้าง และแบตเตอรี่มีอายุการใช้งานจำกัด ถ้าไม่มีใครรับผิดชอบเรื่องนี้ อุปกรณ์จะค่อย ๆ ทำงานแย่ลงจนถูกเลิกใช้ภายในไม่กี่เดือน

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ก่อนซื้อ ให้ตรวจว่ามีอะไหล่ขายแยกจริง และตกลงกันในบ้านว่าใครเป็นคนสั่งอะไหล่ ใครเป็นคนเปลี่ยน และจะเปลี่ยนรอบไหน งานแกะเส้นผมที่พันแปรงและล้างถังฝุ่นเป็นงานที่ต้องก้มและใช้แรงนิ้ว จึงไม่ควรตกอยู่กับผู้สูงอายุโดยอัตโนมัติ

งานบ้านคือความสามารถที่ควรรักษาไว้ ไม่ใช่ภาระที่ต้องยึดไปทั้งหมด

การจัดการบ้านจัดอยู่ในกลุ่มกิจวัตรที่ซับซ้อนซึ่งบอกความสามารถในการอยู่บ้านได้อย่างอิสระ พอ ๆ กับการจัดยาเองหรือการเดินทางเอง เมื่อลูกหลานเห็นว่าพ่อแม่ทำได้ช้าลง ปฏิกิริยาแรกมักเป็นการเข้าไปทำแทนทั้งหมด ซึ่งช่วยได้ในระยะสั้นแต่มักทำให้ความสามารถหายเร็วขึ้นและทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าตัวเองไม่มีบทบาทในบ้านของตัวเอง

ทางที่ยั่งยืนกว่าคือแบ่งงานเป็นขั้นย่อย แล้วดูว่าขั้นไหนที่ยังทำเองได้ปลอดภัย เช่น ผู้สูงอายุยังเช็ดโต๊ะและจัดของบนโต๊ะได้ดี แต่การยกถังน้ำและการเช็ดที่สูงควรเป็นงานของคนอื่น การพูดคุยแบบนี้ควรถามความเห็นเจ้าตัวก่อน ไม่ใช่ประกาศว่าตั้งแต่นี้ไปห้ามทำอะไรอีก

ถ้าความสามารถลดลงเร็วผิดปกติ เช่น เคยถูบ้านได้ทั้งชั้นแล้วเดือนนี้เดินไปครัวยังต้องพัก หรือเริ่มลืมว่าทำถึงไหนแล้วบ่อย ๆ นั่นเป็นข้อมูลที่ควรจดไว้และเล่าให้แพทย์ฟัง ไม่ใช่เรื่องที่ควรสรุปว่าเป็นเพราะอายุมากขึ้นเฉย ๆ

คนไม่ได้ล้มตอนถู แต่ล้มในสิบนาทีหลังถูเสร็จ

พื้นกระเบื้องที่เพิ่งถูเสร็จเป็นพื้นผิวที่ลื่นที่สุดในบ้าน และเป็นความเสี่ยงที่บ้านสร้างขึ้นเองสัปดาห์ละหลายครั้ง อันตรายไม่ได้อยู่ที่ตอนถู เพราะตอนนั้นผู้ใช้ระวังอยู่แล้ว แต่อยู่ที่ช่วงที่พื้นยังไม่แห้งและมีคนเดินผ่านโดยไม่รู้ โดยเฉพาะเวลาที่ต้องรีบเข้าห้องน้ำหรือรีบไปรับโทรศัพท์

วิธีที่ลดความเสี่ยงได้จริงคือถูทีละส่วนแทนการถูทั้งบ้านรวดเดียว เว้นทางเดินหลักไว้ให้เดินได้เสมอ เลือกอุปกรณ์ที่ทิ้งน้ำบนพื้นน้อยและแห้งเร็ว และบอกทุกคนในบ้านว่าตรงไหนเพิ่งถู ในบ้านที่มีผู้สูงอายุที่ความจำลดลง การบอกด้วยคำพูดอย่างเดียวมักไม่พอ ควรวางเก้าอี้หรือของกีดขวางไว้ชั่วคราวให้เห็นชัด

อีกจุดที่อันตรายกว่าที่คนประเมินคือการปีน การขึ้นยืนบนเก้าอี้หรือบันไดพับเพื่อเช็ดพัดลมเพดาน มุ้งลวด หรือกระจกด้านบน เป็นสาเหตุของการบาดเจ็บรุนแรงที่พบได้ในผู้สูงอายุ งานเหล่านี้ควรเป็นงานที่แบ่งให้คนอื่นทำหรือใช้อุปกรณ์ด้ามยาวจากพื้นเท่านั้น

  • โทร 1669 ทันที เมื่อขณะหรือหลังทำงานบ้านมีอาการเจ็บแน่นหน้าอก หายใจหอบเหนื่อยผิดปกติ หมดสติ หรือหกล้มแล้วศีรษะกระแทกหรือลุกไม่ได้
  • ติดต่อหน่วยบริการภายในวันเดียวกัน เมื่อหน้ามืดจนเกือบล้มขณะก้มหรือลุกยืน และเป็นซ้ำภายในวันเดียวกันหลายครั้ง
  • นัดพบแพทย์ในช่วงใกล้ เมื่อปวดหลังร้าวลงขา มีอาการชาหรืออ่อนแรงที่ขา หรือทำงานบ้านที่เคยทำได้แล้วเหนื่อยผิดปกติต่อเนื่องหลายสัปดาห์
  • เฝ้าสังเกตและจดบันทึก ว่าเหนื่อยตอนทำงานแบบไหน ต้องพักกี่ครั้ง และมีอาการวิงเวียนช่วงเวลาใดของวัน เพื่อนำไปคุยในนัดถัดไป

หุ่นยนต์ดูดฝุ่นช่วยอะไรได้ และเพิ่มความเสี่ยงอะไรบ้าง

ข้อดีที่ชัดที่สุดของหุ่นยนต์ดูดฝุ่นคือมันทำงานที่ต้องก้มและเดินซ้ำ ๆ แทนได้ทุกวันโดยไม่ต้องรอให้ใครว่าง สำหรับบ้านที่ผู้สูงอายุอยู่คนเดียวหรืออยู่กับคู่สมรสที่สูงอายุด้วยกัน นี่ช่วยลดงานประจำลงได้จริง โดยเฉพาะการดูดฝุ่นใต้เตียงและใต้โซฟาซึ่งเป็นจุดที่ก้มแล้วลุกยาก

แต่มันเพิ่มของบนพื้นเข้ามาสามอย่าง คือแท่นชาร์จ สายไฟ และตัวเครื่องที่เคลื่อนที่เอง ทั้งสามอย่างนี้เป็นสิ่งกีดขวางในเส้นทางเดิน ถ้าวางแท่นชาร์จไว้ตรงทางเดินระหว่างเตียงกับห้องน้ำ ประโยชน์ที่ได้จะน้อยกว่าความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นมาก ตำแหน่งวางจึงเป็นเรื่องที่ต้องคิดก่อนซื้อ ไม่ใช่หาที่วางทีหลัง

อีกเรื่องที่ต้องเตรียมใจคือมันไม่ได้ทำให้เลิกเก็บของบนพื้น ตรงกันข้าม มันต้องการพื้นที่โล่งกว่าเดิม และงานดูแลอย่างการเทถังฝุ่น ล้างผ้าม็อบ และแกะเส้นผมที่พันแปรง ยังเป็นงานที่ต้องก้มและใช้นิ้ว ถ้าคนที่ต้องทำงานนี้คือผู้สูงอายุคนเดิม ภาระที่ลดลงจริงอาจน้อยกว่าที่คาดไว้

  • วางแท่นชาร์จให้พ้นเส้นทางเดินหลัก โดยเฉพาะเส้นทางจากเตียงไปห้องน้ำตอนกลางคืน
  • ถ้าใช้โหมดถูพื้น ให้ถือว่าพื้นเปียกเหมือนถูเอง และไม่ควรตั้งเวลาให้ทำงานตอนกลางดึกที่คนอาจลุกมาเดิน
  • ในบ้านที่มีผู้สูงอายุที่มีความจำลดลงหรือเคยมีอาการสับสน ควรให้เห็นเครื่องขณะทำงานในเวลากลางวัน ไม่ตั้งให้ทำงานตอนที่อยู่คนเดียวและอาจตกใจ
  • ตกลงกันให้ชัดว่าใครเป็นคนล้างถังฝุ่นและเปลี่ยนอะไหล่ ไม่ปล่อยให้กลายเป็นงานเพิ่มของคนที่เราตั้งใจจะช่วย

ถ้างบจำกัด ควรเริ่มจากอะไรก่อน

ลำดับที่คุ้มที่สุดควรเรียงตามความเสี่ยง ไม่ใช่ตามความน่าสนใจของเทคโนโลยี ของชิ้นแรกที่มักเปลี่ยนชีวิตประจำวันได้มากที่สุดในราคาไม่สูงคือที่โกยผงด้ามยาวและไม้กวาดด้ามยาว เพราะมันตัดท่านั่งยองและท่าคุกเข่าซึ่งเป็นท่าที่ลุกยากที่สุดสำหรับผู้ที่มีปัญหาเข่าออกไปทั้งหมด

ลำดับถัดมาคือระบบถูพื้นที่ไม่ต้องบิดผ้าด้วยมือและไม่ต้องยกถังน้ำหนัก ตามด้วยอุปกรณ์ด้ามยาวสำหรับเช็ดที่สูงเพื่อทดแทนการปีนเก้าอี้ ส่วนหุ่นยนต์ดูดฝุ่นควรอยู่ท้ายลำดับ เพราะราคาสูงกว่าและมีต้นทุนต่อเนื่องเรื่องอะไหล่ ถึงแม้จะช่วยได้จริงในบ้านที่พื้นโล่งและเป็นพื้นราบทั้งชั้น

งานบางอย่างไม่ควรแก้ด้วยการซื้อของ แต่ควรแก้ด้วยการแบ่งงานหรือจ้าง เช่น การเช็ดกระจกชั้นบน การล้างมุ้งลวด การขัดห้องน้ำ และการยกของหนักช่วงทำความสะอาดใหญ่ประจำปี การตกลงกันในครอบครัวว่าใครรับงานไหนและทำรอบไหน ได้ผลมากกว่าการซื้ออุปกรณ์เพิ่มอีกชิ้น

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยเวลาเลือกซื้อ

  • ซื้อหุ่นยนต์ดูดฝุ่นแล้ววางแท่นชาร์จไว้กลางทางเดินไปห้องน้ำ ซึ่งเปลี่ยนเส้นทางที่ควรโล่งที่สุดให้มีของกีดขวางถาวร
  • ถูพื้นทั้งบ้านรวดเดียวจนไม่มีทางเดินที่แห้ง แล้วมีคนต้องเดินผ่านตอนที่พื้นยังลื่น
  • ยืนบนเก้าอี้หรือบันไดพับเพื่อเช็ดพัดลมเพดานหรือมุ้งลวด แทนที่จะใช้อุปกรณ์ด้ามยาวหรือแบ่งงานให้คนอื่น
  • เลือกอุปกรณ์จากแรงดูดหรือฟังก์ชันในโฆษณา โดยไม่ได้ลองว่าน้ำหนักตอนใส่น้ำแล้วผู้ใช้ยกไหวหรือไม่
  • ใช้น้ำยาถูพื้นที่ทำให้พื้นเงาลื่นในบ้านที่มีผู้สูงอายุ หรือผสมน้ำยาหลายชนิดเข้าด้วยกันเพราะคิดว่าจะสะอาดขึ้น ซึ่งอาจเกิดไอระคายเคืองที่เป็นอันตราย
  • ซื้ออุปกรณ์ให้ผู้สูงอายุโดยไม่พาลองใช้จริงก่อน แล้วของไปกองอยู่หลังประตูเพราะจับแล้วไม่ถนัดมือ

คำถามที่พบบ่อย

ดูจากสองข้อคือต้องยกอะไรบ้าง และต้องออกแรงจากตรงไหน แบบฉีดน้ำไม่ต้องยกถังและไม่ต้องบิดผ้า จึงเหมาะกับบ้านที่มีธรณีประตูหรือบันได ส่วนแบบถังปั่นทำความสะอาดคราบฝังแน่นได้ดีกว่าแต่ต้องยกถังที่มีน้ำและต้องเหยียบหรือกดปั่น ถ้าเลือกแบบถังปั่น ควรเติมน้ำทีละน้อยและวางถังไว้จุดเดียวแทนการลากไปทั้งบ้าน

ไม่ทุกหลัง มันได้ผลดีในบ้านชั้นเดียวที่พื้นราบและพื้นโล่ง แต่ได้ผลน้อยในบ้านที่มีธรณีประตูสูงหลายจุด มีพรมหนา หรือมีของวางบนพื้นเยอะจนต้องเก็บใหม่ทุกครั้งก่อนใช้ นอกจากนี้ยังต้องมีคนดูแลเรื่องอะไหล่และการล้างถังฝุ่น จึงควรตอบให้ได้ก่อนซื้อว่าใครจะเป็นคนทำงานส่วนนั้น

หลักสำคัญคือพื้นต้องไม่ลื่นหลังแห้ง จึงควรเลี่ยงน้ำยาประเภทเคลือบเงาหรือน้ำยาที่ทำให้ผิวพื้นมัน และไม่ควรผสมน้ำยาหลายชนิดเข้าด้วยกัน เพราะบางส่วนผสมทำปฏิกิริยากันแล้วเกิดไอที่ระคายเคืองทางเดินหายใจ ควรใช้ตามที่ฉลากระบุ เปิดหน้าต่างระบายอากาศ และเก็บขวดน้ำยาให้พ้นสายตาผู้ที่มีภาวะสับสนหรือความจำลดลง

ไม่จำเป็นต้องเลิกทั้งหมด สิ่งที่ควรเลิกคือท่าที่เสี่ยง เช่น การคุกเข่าถูพื้น การนั่งยองเก็บของ และการยกถังน้ำ ส่วนงานที่ทำในท่ายืนด้วยด้ามยาวที่ปรับความสูงพอดี มักยังทำได้และเป็นการเคลื่อนไหวที่ดีต่อร่างกาย ถ้ามีอาการปวดที่เปลี่ยนไปจากเดิมหรือเข่าบวม ควรให้แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดประเมินก่อนปรับกิจวัตร

ได้ในบางกรณี แต่ต้องมีทางใช้งานพื้นฐานจากปุ่มบนตัวเครื่องเสมอ เผื่อกรณีอินเทอร์เน็ตล่ม โทรศัพท์แบตหมด หรือคนที่ตั้งค่าให้ไม่อยู่บ้าน ก่อนซื้อควรถามผู้ขายให้ชัดว่าถ้าไม่มีแอปแล้วยังสั่งเริ่มและหยุดได้หรือไม่ และควรเขียนขั้นตอนใช้งานสั้น ๆ ตัวใหญ่ติดไว้ใกล้เครื่อง

เริ่มจากยอมรับว่านั่นคือสิ่งที่เขาให้คุณค่า แล้วเปลี่ยนบทสนทนาจากการห้ามเป็นการแบ่งงาน ระบุงานที่เสี่ยงที่สุดคือการปีนสูงและการยกของหนัก แล้วเสนอให้เป็นงานของคนอื่นโดยยังคงงานอื่นไว้กับเจ้าตัว การจัดของที่ใช้บ่อยให้อยู่ในระดับที่เอื้อมถึงโดยไม่ต้องปีนหรือก้มลึก ช่วยลดความเสี่ยงได้มากโดยไม่ต้องขอให้ใครหยุดทำสิ่งที่ทำมาทั้งชีวิต