สูงวัยไทย

โคมไฟและที่วางช่วยอ่านหนังสือ จัดแสงและท่านั่งให้ผู้สูงอายุอ่านได้นานขึ้น

174 รายการที่ผ่านการคัดกรองเบื้องต้น เรียงตามรหัสสินค้า ไม่ได้เรียงตามคุณภาพหรือความนิยม เพราะเราไม่ใช้ยอดขายและคะแนนรีวิวเป็นเกณฑ์จัดอันดับ

หลายบ้านสังเกตเห็นจากพฤติกรรมก่อนจะได้ยินคำบ่น หนังสือธรรมะที่อ่านทุกเย็นถูกวางค้างไว้หน้าเดิมมาหลายวัน พ่อเริ่มเอาหนังสือไปอ่านใต้หลอดไฟในครัวแทนที่จะนั่งเก้าอี้ตัวเดิม หรือต้องยืดแขนออกจนสุดแล้วเอียงหน้ากระดาษไปมาเพื่อหาจุดที่ตัวอักษรชัดที่สุด

สายตาที่เปลี่ยนตามวัยทำให้ต้องการแสงมากขึ้นกว่าตอนอายุน้อย แต่ในขณะเดียวกันก็ไวต่อแสงจ้าและแสงสะท้อนมากขึ้นด้วย นี่คือเหตุผลที่การเพิ่มหลอดไฟให้สว่างที่สุดมักไม่ได้ผล เพราะสิ่งที่ขาดไม่ใช่ปริมาณแสงอย่างเดียว แต่คือแสงที่ตกลงบนหน้ากระดาษพอดีโดยไม่สะท้อนเข้าตาและไม่มีเงามือทับบรรทัดที่กำลังอ่าน

ของในหมวดนี้มีทั้งโคมไฟตั้งโต๊ะ โคมไฟหนีบขอบโต๊ะ โคมไฟตั้งพื้น รุ่นที่มีแบตเตอรี่ในตัว และที่วางหนังสือหรือแท่นวางแบบปรับมุมได้ เราไม่ได้ถือข้อมูลความสว่าง อุณหภูมิสี ความจุแบตเตอรี่ หรือขนาดของสินค้าชิ้นใดชิ้นหนึ่ง ตัวเลขเหล่านี้ต้องอ่านจากหน้าร้าน สิ่งที่หน้านี้ช่วยได้คือทำให้รู้ว่าจะจัดแสงอย่างไรและควรถามอะไรก่อนซื้อ

เกณฑ์ที่ควรใช้ตัดสินใจ

  1. 1

    ทิศทางแสงและตำแหน่งที่จะวางโคม

    ปัญหาการอ่านส่วนใหญ่ในบ้านไม่ได้มาจากหลอดไฟไม่พอ แต่มาจากเงามือทับตัวอักษรและแสงที่สะท้อนขึ้นมาจากหน้ากระดาษเข้าตาโดยตรง

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: วางโคมให้แสงมาจากด้านหลังไหล่ฝั่งตรงข้ามกับมือที่ใช้ชี้หรือเขียน และปรับให้ตัวหลอดอยู่ต่ำหรือสูงกว่าระดับสายตา ไม่ใช่อยู่ตรงหน้าพอดี ทดสอบด้วยการนั่งในท่าอ่านจริงแล้วดูว่าเห็นดวงไฟสะท้อนบนหน้ากระดาษหรือไม่ ถ้าเห็น ให้ขยับมุมโคมจนหายไป

  2. 2

    ปรับความสว่างและอุณหภูมิสีได้

    แสงที่พอดีสำหรับการอ่านตอนบ่ายกับตอนก่อนนอนไม่ใช่ระดับเดียวกัน และคนที่มีต้อกระจกมักรู้สึกว่าแสงขาวจ้าทำให้ฟุ้งกว่าเดิมแทนที่จะชัดขึ้น

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: เลือกรุ่นที่ปรับระดับความสว่างได้อย่างน้อยสามระดับและเปลี่ยนโทนสีได้ แล้วให้ผู้ใช้ลองอ่านจริงในแต่ละระดับเพื่อเลือกโทนที่สบายตาที่สุด ไม่ใช่เลือกจากคำโฆษณาว่าถนอมสายตา

  3. 3

    ความมั่นคงของฐานหรือคลิปหนีบ

    โคมหัวเตียงถูกปัดโดนบ่อยตอนคลำหาแว่นหรือน้ำดื่มตอนกลางคืน โคมที่ล้มง่ายกลายเป็นทั้งเสียงตกใจกลางดึกและของแตกบนพื้นที่ต้องเดินผ่าน

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: ทดสอบด้วยการดันเบา ๆ ที่หัวโคมในมุมที่ยืดออกไกลที่สุด ตัวโคมต้องไม่โยกจนล้ม ถ้าเป็นแบบหนีบ ให้วัดความหนาของขอบโต๊ะหรือหัวเตียงก่อนซื้อ และตรวจว่าปากหนีบมีแผ่นกันลื่นที่ไม่ทำให้ผิวไม้เป็นรอย

  4. 4

    สวิตช์ที่คลำเจอและกดได้ด้วยมือที่แรงน้อย

    โคมข้างเตียงมักถูกเปิดในความมืดโดยคนที่เพิ่งตื่นและยังไม่ได้ใส่แว่น ถ้าต้องหาปุ่มสัมผัสเล็ก ๆ หรือกดค้างหลายวินาที ผู้ใช้จะเลือกลุกเดินไปเปิดไฟดวงใหญ่แทน ซึ่งเป็นจังหวะที่เสี่ยงกว่า

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: เลือกสวิตช์ที่คลำเจอได้โดยไม่ต้องมอง เช่น ปุ่มนูนหรือสวิตช์บนสาย หลีกเลี่ยงปุ่มสัมผัสที่ไวจนแตะโดนแล้วเปลี่ยนโหมดเอง และให้ผู้ใช้ทดลองกดเองก่อนซื้อถ้ามีอาการมือสั่นหรือข้อนิ้วติด

  5. 5

    แหล่งจ่ายไฟ สายไฟ และการใช้ตอนไฟดับ

    สายไฟที่พาดผ่านทางเดินเป็นสาเหตุการสะดุดที่พบบ่อยในบ้าน และช่วงไฟดับคือเวลาที่ผู้สูงอายุต้องการแสงมากที่สุดพอดี

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: วางโคมให้ปลั๊กอยู่ฝั่งเดียวกับเต้ารับ ไม่ลากสายข้ามทางเดินหรือซุกใต้พรม ถ้าเลือกได้ ให้มีอย่างน้อยหนึ่งดวงในบ้านที่มีแบตเตอรี่ในตัวและกำหนดจุดวางประจำให้ทุกคนรู้ว่าอยู่ตรงไหน

  6. 6

    ที่วางหนังสือ มุมเอียงและความมั่นคง

    การก้มคออ่านหนังสือที่วางราบบนโต๊ะนาน ๆ ทำให้ปวดต้นคอและไหล่ ส่วนการถือหนังสือเล่มหนาค้างไว้เป็นงานที่มือซึ่งมีข้ออักเสบทำได้ไม่นาน

    เกณฑ์ที่ใช้ได้จริง: เลือกแท่นที่ปรับมุมได้และตั้งอยู่ได้มั่นคงเมื่อวางของที่ใช้จริง ทดสอบด้วยการวางหนังสือเล่มที่หนาที่สุดที่ผู้ใช้อ่านประจำ แล้วดูว่าแท่นเลื่อนหรือพลิกหรือไม่ และตรวจว่ามีตัวยึดหน้ากระดาษให้ไม่ต้องใช้มือกดค้าง

อ่านไม่ได้เหมือนเดิม ไม่ได้แปลว่าต้องแก้ที่โคมไฟเสมอไป

การมองใกล้ที่ลำบากขึ้นตามวัยเป็นเรื่องที่พบได้ทั่วไป และแก้ได้ด้วยแว่นที่ตัดตามค่าสายตาจริง แต่มีอีกหลายภาวะที่แสดงออกคล้ายกันและต้องการการตรวจ เช่น ต้อกระจกที่ทำให้เห็นฟุ้งและแยงตาเมื่อเจอแสงจ้า ต้อหินที่ค่อย ๆ ทำให้ลานสายตาแคบลงโดยไม่เจ็บ จอประสาทตาเสื่อมที่ทำให้เห็นเส้นตรงบิดเบี้ยวหรือมีจุดดำกลางภาพ และภาวะแทรกซ้อนทางตาจากเบาหวาน

การซื้อแว่นสำเร็จรูปหรือเปลี่ยนโคมไฟใหม่จึงไม่ควรถูกใช้แทนการตรวจตา โดยเฉพาะถ้าผู้ใช้ไม่ได้ตรวจมาหลายปี หรือมีโรคประจำตัวอย่างเบาหวานและความดันโลหิตสูงซึ่งมีผลกับหลอดเลือดในตา การตรวจครั้งหนึ่งอาจเจอสิ่งที่รักษาได้ตั้งแต่ยังไม่กระทบชีวิตประจำวัน

อีกมุมที่มักถูกมองข้ามคือ การเลิกอ่านหนังสือไม่ได้มาจากตาเสมอไป บางครั้งมาจากสมาธิที่สั้นลง ความจำที่ทำให้ตามเรื่องไม่ทัน หรือภาวะซึมเศร้าที่ทำให้ไม่อยากทำสิ่งที่เคยชอบ ถ้าคนที่บ้านเลิกทำงานอดิเรกที่ทำมาตลอดชีวิตภายในช่วงเวลาสั้น ๆ ควรจดไว้และเล่าให้แพทย์ฟัง อย่าเพิ่งสรุปว่าเป็นเพราะตาไม่ดีอย่างเดียว

  • ไปห้องฉุกเฉินหรือติดต่อจักษุแพทย์ทันที เมื่อสายตามัวลงเฉียบพลันข้างเดียว เห็นแสงวาบหรือมีเงาคล้ายม่านบังลานสายตา หรือปวดตารุนแรงร่วมกับตาแดงและคลื่นไส้ และโทร 1669 เมื่อมีอาการมองไม่ชัดร่วมกับปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างเดียว หรือพูดไม่ชัด
  • ติดต่อหน่วยบริการภายในวันเดียวกัน เมื่อเห็นจุดดำลอยเพิ่มขึ้นมากผิดปกติในเวลาไม่กี่วัน หรือเส้นตรงเริ่มดูบิดเบี้ยว
  • นัดตรวจตาในช่วงใกล้ เมื่ออ่านหนังสือได้สั้นลงเรื่อย ๆ แยงตาเมื่อเจอแสงจ้ามากขึ้น เห็นสีซีดลง หรือไม่ได้ตรวจตามาหลายปีทั้งที่มีเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง
  • เฝ้าสังเกตและจดบันทึก ว่าอ่านได้นานเท่าไรก่อนล้า มัวมากขึ้นในช่วงเวลาใดของวัน และเปลี่ยนแปลงเร็วแค่ไหนเมื่อเทียบกับเดือนก่อน

แสงที่พอ ไม่ใช่แค่แสงที่สว่างที่สุด

ไฟเพดานดวงเดียวกลางห้องมักไม่พอสำหรับการอ่าน เพราะแสงมาจากด้านบนหลังศีรษะ ทำให้ตัวผู้อ่านบังแสงตัวเอง วิธีที่ได้ผลกว่าคือใช้ไฟเฉพาะจุดที่หน้ากระดาษ ควบคู่กับไฟทั่วห้องที่ไม่มืดจนเกินไป เพราะถ้าจุดที่อ่านสว่างมากแต่รอบ ๆ มืดสนิท ตาจะต้องปรับตัวไปมาและล้าเร็ว

แสงสะท้อนคือศัตรูที่มองข้ามง่ายที่สุด กระดาษมันวาว หน้าจอที่เปิดสว่างเต็มที่ และโต๊ะไม้ขัดเงา ล้วนสะท้อนแสงขึ้นมาที่ตา ถ้าอ่านแล้วรู้สึกแสบตาทั้งที่แสงดูสว่างพอ ให้ลองเปลี่ยนมุมโคมและมุมหนังสือก่อนที่จะเพิ่มความสว่าง

การทดสอบง่าย ๆ ที่ทำได้เองคือให้ผู้ใช้นั่งอ่านในท่าปกติ ถ้าต้องเอียงหนังสือไปมาเพื่อหาจุดที่ชัด แปลว่าแสงยังไม่พอหรือมุมยังไม่ใช่ ถ้าเห็นเงามือหรือเงาตัวเองทับบรรทัด แปลว่าโคมอยู่ผิดข้าง และถ้าเห็นจุดสว่างของหลอดสะท้อนบนหน้ากระดาษ แปลว่าโคมสูงหรือชันเกินไป

  • จัดให้มีจุดอ่านหนังสือประจำหนึ่งจุดที่แสงดีจริง แทนการย้ายที่ไปเรื่อย ๆ ตามแสงที่พอมี
  • เพิ่มความต่างของสีระหว่างตัวอักษรกับพื้นหลังช่วยได้ เช่น ใช้หนังสือที่พิมพ์ตัวใหญ่และหมึกเข้ม
  • ถ้าอ่านจากโทรศัพท์หรือแท็บเล็ต การเพิ่มขนาดตัวอักษรและลดแสงสะท้อนของหน้าจอ ทำได้ทันทีโดยไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่ม

ที่วางหนังสือช่วยคอ ไหล่ และมือ มากกว่าที่คิด

การอ่านหนังสือที่วางราบบนโต๊ะบังคับให้ก้มคอค้างไว้เป็นเวลานาน ซึ่งเป็นท่าที่ทำให้ปวดต้นคอและไหล่สะสม โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัญหากระดูกคออยู่เดิม แท่นที่ยกหนังสือขึ้นมาและเอียงเข้าหาผู้อ่านช่วยลดการก้มลงได้มาก และมักทำให้อ่านได้นานขึ้นโดยไม่ต้องเปลี่ยนอะไรเรื่องแสงเลย

อีกกลุ่มที่ได้ประโยชน์ชัดคือผู้ที่มือสั่นหรือมีข้ออักเสบ การถือหนังสือเล่มหนาค้างไว้ต้องใช้แรงกำต่อเนื่อง ซึ่งทำได้ไม่นานและทำให้ตัวอักษรขยับตามมือจนอ่านยาก แท่นวางที่มีตัวยึดหน้ากระดาษจึงช่วยทั้งเรื่องกำลังมือและความนิ่งของภาพที่มอง

สำหรับผู้ที่ต้องอยู่บนเตียงเป็นหลัก ควรเลือกแท่นที่ตั้งบนโต๊ะคร่อมเตียงได้มั่นคงและปรับมุมได้หลายระดับ เพราะท่านอนกึ่งนั่งทำให้มุมมองต่างจากท่านั่งโต๊ะมาก และควรจัดให้หยิบวางได้เองโดยไม่ต้องเอื้อมข้ามตัว

โคมหัวเตียงกับการลุกเดินตอนกลางคืน

โคมข้างเตียงทำหน้าที่สองอย่างที่ต่างกัน คือให้แสงพออ่านหนังสือก่อนนอน และให้แสงพอมองเห็นทางตอนลุกกลางดึก สองงานนี้ต้องการแสงคนละระดับ การเปิดไฟดวงใหญ่สว่างจ้าตอนตีสองทำให้ตาปรับไม่ทันและมองพื้นไม่ชัดในช่วงไม่กี่วินาทีแรก ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับที่กำลังลุกยืนจากท่านอน

ทางที่ปลอดภัยกว่าคือมีแสงระดับต่ำที่เปิดได้จากที่นอนโดยไม่ต้องลุกหรือคลำหาไกล และมีแสงนำทางตลอดเส้นทางไปห้องน้ำ ไม่ใช่สว่างเฉพาะหัวเตียงแล้วมืดสนิทตลอดทางเดิน เรื่องนี้สำคัญเป็นพิเศษกับผู้ที่ต้องลุกเข้าห้องน้ำหลายครั้งต่อคืน

ควรวางแผนเผื่อไฟดับด้วย ถ้าบ้านอยู่ในพื้นที่ที่ไฟดับบ่อยช่วงฝนตก การมีโคมที่มีแบตเตอรี่ในตัวหรือไฟฉายวางไว้ที่เดิมเสมอจะช่วยได้จริง สิ่งสำคัญคือทุกคนในบ้านต้องรู้ว่าของอยู่ตรงไหน และของนั้นต้องถูกชาร์จหรือเปลี่ยนถ่านตามรอบ ไม่ใช่พบว่าแบตหมดในคืนที่ต้องใช้

  • อย่าเดินสายไฟของโคมข้ามทางเดินระหว่างเตียงกับห้องน้ำ
  • วางโคม แว่นสายตา และน้ำดื่ม ไว้ตำแหน่งเดิมทุกคืน เพื่อลดการคลำหาในความมืด
  • ถ้าผู้สูงอายุตื่นมาเข้าห้องน้ำบ่อยผิดปกติจากเดิม ให้จดจำนวนครั้งไว้คุยกับแพทย์ ไม่ใช่แก้ด้วยการเพิ่มไฟอย่างเดียว

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยเวลาเลือกซื้อ

  • เพิ่มความสว่างให้มากที่สุดโดยไม่แก้มุมของโคม ทำให้แสงสะท้อนหน้ากระดาษเข้าตาและแสบตากว่าเดิม
  • วางโคมไว้ฝั่งเดียวกับมือที่ใช้ชี้หรือเขียน จนเงามือทับบรรทัดที่กำลังอ่านตลอดเวลา
  • ใช้แว่นสำเร็จรูปที่ซื้อจากร้านทั่วไปต่อเนื่องหลายปีแทนการตรวจตา ทั้งที่มีเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง
  • เลือกโคมที่ควบคุมด้วยปุ่มสัมผัสเล็ก ๆ หรือแอปบนมือถือ แล้วผู้ใช้เปิดเองไม่ได้ในตอนกลางคืน
  • ลากสายไฟของโคมข้ามทางเดินหรือซุกไว้ใต้พรม ซึ่งเพิ่มทั้งความเสี่ยงสะดุดและความเสี่ยงจากความร้อนของสายที่ถูกกดทับ
  • ซื้อที่วางหนังสือที่เล็กเกินกว่าหนังสือที่อ่านจริง แล้วแท่นพลิกทุกครั้งที่พลิกหน้า

คำถามที่พบบ่อย

โดยทั่วไปตาที่อายุมากขึ้นรับแสงเข้าถึงจอประสาทตาได้น้อยลง จึงมักต้องการแสงสำหรับงานที่ใช้สายตามากกว่าเดิม แต่พร้อมกันนั้นก็ไวต่อแสงจ้าและแสงสะท้อนมากขึ้น การเพิ่มแสงจึงต้องมาพร้อมการลดแสงสะท้อนและการจัดมุมโคม ไม่ใช่เปลี่ยนไปใช้หลอดที่สว่างที่สุดเท่าที่หาได้

ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน หลายคนรู้สึกว่าแสงโทนขาวทำให้ตัวอักษรคมขึ้น ขณะที่ผู้ที่มีต้อกระจกมักบอกว่าแสงขาวจ้าทำให้ฟุ้งและแยงตา ทางที่ดีคือเลือกรุ่นที่ปรับโทนได้แล้วให้ผู้ใช้ทดลองอ่านจริงในแต่ละโทน ส่วนช่วงก่อนนอนหลายคนสบายตากว่าเมื่อลดความสว่างลงและใช้โทนอุ่น

ถ้าโต๊ะหรือหัวเตียงมีพื้นที่จำกัดและมีขอบที่หนีบได้แน่น แบบหนีบช่วยประหยัดพื้นที่และมักปรับตำแหน่งได้อิสระกว่า แต่ต้องวัดความหนาของขอบก่อนซื้อและตรวจว่าหนีบแล้วไม่โยก ส่วนแบบตั้งโต๊ะที่มีฐานหนักเหมาะกับโต๊ะที่มีพื้นที่พอและกรณีที่ผู้ใช้ต้องขยับโคมเองบ่อย เพราะยกวางได้โดยไม่ต้องถอดที่หนีบ

ควรแยกงานกันคนละระดับแสง เพราะแสงที่พอสำหรับอ่านหนังสือมักจ้าเกินไปสำหรับการลุกกลางดึก ทางที่ใช้กันคือมีแสงระดับต่ำที่เปิดได้จากที่นอนโดยไม่ต้องลุก ร่วมกับแสงนำทางตลอดเส้นทางไปห้องน้ำ ถ้าใช้โคมดวงเดียว ให้เลือกรุ่นที่หรี่ลงมาที่ระดับต่ำสุดได้จริงและสวิตช์คลำเจอในความมืด

ควรเลือกแท่นที่ตั้งมั่นคงบนโต๊ะโดยไม่ต้องใช้มือประคอง มีตัวยึดหน้ากระดาษเพื่อไม่ต้องกดค้าง และปรับมุมได้เพื่อให้พลิกหน้าได้ง่ายด้วยมือข้างเดียว ควรทดลองด้วยหนังสือเล่มที่หนักที่สุดที่ใช้จริง ถ้าอาการสั่นเพิ่งเริ่มหรือแย่ลงเร็ว ควรให้แพทย์ประเมินสาเหตุด้วย ไม่ใช่ปรับที่อุปกรณ์อย่างเดียว

การอ่านทำให้ตาล้าได้เมื่อแสงไม่พอหรืออ่านต่อเนื่องนานโดยไม่พัก แต่ความล้าไม่ใช่สิ่งเดียวกับโรคทางตาที่ทำให้การมองเห็นเสื่อมลง สิ่งที่ช่วยได้คือจัดแสงให้พอดี พักสายตาเป็นระยะโดยมองไกลสักครู่ และตรวจตาตามคำแนะนำของจักษุแพทย์ ถ้าการมองเห็นเปลี่ยนไปเร็วหรือมีอาการผิดปกติ ควรตรวจ ไม่ใช่แค่ลดเวลาอ่าน