สูงวัยไทย
ผู้สูงอายุยังทำงานได้ มีสิทธิและความช่วยเหลือด้านอาชีพอะไรบ้าง
พิมพ์เมื่อ 4 สิงหาคม 2026
ผู้สูงอายุยังทำงานได้ มีสิทธิและความช่วยเหลือด้านอาชีพอะไรบ้าง
แนวทางสิทธิด้านอาชีพและการทำงานของผู้สูงอายุไทย ตั้งแต่มาตรการส่งเสริมการจ้างงาน สิทธิประกันสังคม ไปจนถึงสิ่งที่ควรระวังเมื่อถูกเอาเปรียบเรื่องค่าจ้างหรือสภาพงาน
ตรวจสอบล่าสุด 3 สิงหาคม 2026

รูปภาพโดย vijesh vijayan / Pexels
คำตอบสั้น ๆ
- ผู้สูงอายุไทยไม่ได้ถูกตัดสิทธิในการทำงานเพียงเพราะอายุมากขึ้น กฎหมายและนโยบายหลายฉบับส่งเสริมให้ผู้สูงอายุที่ยังมีความสามารถและต้องการทำงานสามารถทำได้ต่อไป ทั้งในรูปแบบลูกจ้าง งานอิสระ หรืองานที่ปรับให้เหมาะกับร่างกาย
- ผู้ที่เคยเป็นผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมมีสิทธิด้านชราภาพที่แตกต่างจากคนที่ทำงานอิสระหรือไม่เคยอยู่ในระบบมาก่อน การตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและสิทธิที่เหลืออยู่จึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพหลังเกษียณ
- มีมาตรการจูงใจให้นายจ้างจ้างงานผู้สูงอายุ ซึ่งอาจเปลี่ยนแปลงตามนโยบายรัฐบาลแต่ละช่วง ผู้สูงอายุที่กำลังหางานควรสอบถามหน่วยงานที่เกี่ยวข้องว่ามีมาตรการใดที่ใช้ได้ในปัจจุบัน แทนที่จะยึดข้อมูลเก่า
- หากถูกเลิกจ้างเพราะอายุเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีเหตุผลด้านความสามารถในการทำงาน หรือถูกจ่ายค่าจ้างต่ำกว่าที่ตกลงเพราะคิดว่าผู้สูงอายุไม่กล้าต่อรอง นี่ไม่ใช่เรื่องที่ต้องยอมรับเงียบ ๆ ควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือกรมกิจการผู้สูงอายุ
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับผู้สูงอายุที่ยังต้องการทำงานต่อหลังเกษียณ ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลด้านรายได้หรือต้องการมีกิจกรรมและความรู้สึกมีคุณค่า
- เหมาะกับคนวัยเตรียมเกษียณที่กำลังวางแผนว่าจะทำงานต่อในรูปแบบใดหลังพ้นวัยทำงานประจำ และอยากเข้าใจสิทธิที่ตัวเองมีอยู่ในระบบประกันสังคม
- ไม่ใช่คำแนะนำด้านกฎหมายแรงงานเฉพาะกรณี ข้อพิพาทเรื่องสัญญาจ้างหรือค่าชดเชยที่ซับซ้อนควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายแรงงานโดยตรง
สิ่งที่ควรรู้
อายุมากขึ้นไม่ใช่เหตุผลให้ถูกปฏิเสธสิทธิในการทำงาน
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่าเมื่อพ้นวัยเกษียณราชการหรืออายุถึงเกณฑ์หนึ่งแล้ว จะไม่มีสิทธิทำงานอีกต่อไป ในความเป็นจริงผู้สูงอายุยังมีสิทธิทำงานได้ตามความสมัครใจและความสามารถของตัวเอง กฎหมายผู้สูงอายุมุ่งส่งเสริมให้ผู้สูงอายุที่ยังมีศักยภาพได้ทำงานต่อ ไม่ใช่บังคับให้หยุดทำงานเมื่อถึงอายุใดอายุหนึ่ง
สิ่งที่ต่างไปคือรูปแบบงานที่เหมาะสมอาจเปลี่ยนไปตามความสามารถทางร่างกายที่เปลี่ยนแปลง เช่น จากงานที่ต้องยืนทั้งวันเป็นงานที่นั่งทำได้ หรือจากงานเต็มเวลาเป็นงานพาร์ทไทม์ การประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันของตัวเอง เช่น เดินได้ไกลแค่ไหน ยืนได้นานเท่าไรโดยไม่เมื่อยล้าเกินไป ยังจำรายละเอียดงานได้ดีเพียงใด ช่วยให้เลือกงานที่เหมาะสมได้จริงมากกว่าการฝืนทำงานแบบเดิมต่อไป
- ผู้สูงอายุมีสิทธิทำงานต่อได้ตามความสมัครใจและความสามารถของตัวเอง
- รูปแบบงานอาจต้องปรับให้เหมาะกับร่างกายที่เปลี่ยนไป ไม่ใช่หยุดทำงานทั้งหมด
- การประเมินความสามารถตัวเองตามจริงช่วยเลือกงานที่เหมาะสมได้ดีกว่า
สิทธิประกันสังคมสำหรับผู้ประกันตนที่อายุมากขึ้น
ผู้ที่เคยเป็นผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมมีสิทธิเกี่ยวกับกรณีชราภาพที่แตกต่างกันไปตามระยะเวลาที่ส่งเงินสมทบและมาตราที่สังกัดอยู่ เช่น ผู้ประกันตนภาคบังคับที่เป็นลูกจ้าง กับผู้ประกันตนภาคสมัครใจที่ทำงานอิสระ แต่ละกลุ่มมีเงื่อนไขสิทธิประโยชน์ต่างกัน หากยังทำงานต่อหลังเกษียณในฐานะลูกจ้างและอายุยังไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด อาจยังคงอยู่ในระบบประกันสังคมต่อได้ตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้
โดยทั่วไปรายละเอียดเรื่องเงินบำนาญชราภาพ เงินบำเหน็จ และเงื่อนไขการรับสิทธิเปลี่ยนแปลงได้ตามระเบียบที่ปรับปรุง ผู้สูงอายุและคนวัยเตรียมเกษียณควรตรวจสอบสถานะการส่งเงินสมทบและสิทธิที่เหลืออยู่ของตัวเองกับสำนักงานประกันสังคมโดยตรง แทนที่จะคาดเดาจากประสบการณ์ของคนอื่น เพราะระยะเวลาส่งเงินสมทบและอายุ ณ วันที่ยื่นขอรับสิทธิมีผลต่อจำนวนและรูปแบบสิทธิประโยชน์ที่ได้รับ
- ตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและระยะเวลาส่งเงินสมทบกับสำนักงานประกันสังคม
- สิทธิประโยชน์ต่างกันตามมาตราที่สังกัดและระยะเวลาที่ส่งเงินสมทบ
- หากทำงานต่อหลังเกษียณ ควรสอบถามว่ายังอยู่ในระบบประกันสังคมได้หรือไม่
มาตรการส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุ
ภาครัฐมีแนวทางสนับสนุนให้นายจ้างจ้างงานผู้สูงอายุมากขึ้น เช่น สิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับสถานประกอบการที่จ้างผู้สูงอายุตามเงื่อนไขที่กำหนด และการส่งเสริมอาชีพอิสระผ่านกรมกิจการผู้สูงอายุ มาตรการเหล่านี้มีเงื่อนไขเฉพาะและอาจเปลี่ยนแปลงตามนโยบายรัฐบาลในแต่ละช่วง ผู้สูงอายุที่กำลังหางานหรือลูกหลานที่ช่วยหางานให้พ่อแม่ควรสอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่หรือกรมกิจการผู้สูงอายุว่าปัจจุบันมีมาตรการหรือโครงการใดที่เปิดรับอยู่
สำหรับผู้สูงอายุที่สนใจทำงานอิสระหรือทำอาชีพเสริมมากกว่าการเป็นลูกจ้าง กรมกิจการผู้สูงอายุมีการส่งเสริมกลุ่มอาชีพและศูนย์การเรียนรู้ในบางพื้นที่ ควรตรวจสอบว่าพื้นที่ที่อาศัยอยู่มีโครงการลักษณะนี้หรือไม่ เพราะไม่ได้มีให้บริการครอบคลุมทุกจังหวัดในลักษณะเดียวกัน
- สอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่เรื่องมาตรการจ้างงานผู้สูงอายุที่ใช้ได้ปัจจุบัน
- ตรวจสอบโครงการส่งเสริมอาชีพอิสระของกรมกิจการผู้สูงอายุในพื้นที่
- อย่ายึดข้อมูลมาตรการเก่าที่อาจเปลี่ยนแปลงไปแล้ว
เมื่อถูกเอาเปรียบเพราะคิดว่าผู้สูงอายุไม่กล้าต่อรอง
สิ่งที่มักถูกมองข้ามคือผู้สูงอายุบางส่วนถูกเอาเปรียบด้านค่าจ้างหรือสภาพการทำงาน เพราะนายจ้างบางรายคิดว่าผู้สูงอายุหางานยากกว่าคนวัยอื่นจึงต้องยอมรับเงื่อนไขที่ต่ำกว่ามาตรฐาน เช่น จ่ายค่าจ้างต่ำกว่าอัตราขั้นต่ำ ไม่ทำสัญญาจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร หรือให้ทำงานเกินเวลาที่ตกลงโดยไม่มีค่าตอบแทนเพิ่ม สถานการณ์เหล่านี้ไม่ใช่เรื่องที่ผู้สูงอายุต้องยอมรับเพียงเพราะเกรงว่าจะหางานใหม่ยาก
ผู้สูงอายุที่ทำงานควรมีสัญญาจ้างหรือข้อตกลงที่ชัดเจน แม้เป็นงานพาร์ทไทม์หรืองานที่ไม่เป็นทางการ และควรรู้ว่าสามารถปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ได้เมื่อสงสัยว่าถูกเอาเปรียบ ไม่ว่าจะเรื่องค่าจ้าง ชั่วโมงการทำงาน หรือความปลอดภัยในสถานที่ทำงานที่ไม่เหมาะกับร่างกายที่เปลี่ยนไปตามวัย
- ควรมีสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรแม้เป็นงานพาร์ทไทม์
- ค่าจ้างต่ำกว่าอัตราขั้นต่ำโดยอ้างเรื่องอายุไม่ใช่เรื่องที่ต้องยอมรับ
- ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเมื่อสงสัยว่าถูกเอาเปรียบ

รูปภาพโดย Antonio Partida / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ขั้นที่ 1: ประเมินความสามารถและความต้องการของตัวเองก่อน
ก่อนตัดสินใจหางานหรือทำงานต่อ ควรประเมินตามความเป็นจริงว่าร่างกายและเวลาที่มีเหมาะกับงานลักษณะใด แทนที่จะยึดติดกับงานเดิมที่เคยทำมาทั้งชีวิต
- ประเมินว่ายืนหรือเดินได้นานเท่าไรโดยไม่เหนื่อยล้าเกินไป
- ประเมินเวลาที่พร้อมทำงานจริง เช่น ครึ่งวันหรือบางวันในสัปดาห์
- จดทักษะและประสบการณ์ที่ยังใช้ได้ดี เพื่อใช้ประกอบการสมัครงาน
ขั้นที่ 2: ตรวจสอบสิทธิและมาตรการที่มีอยู่จริง
ก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพ ควรตรวจสอบสิทธิที่มีอยู่แล้วจากการทำงานเดิม และมาตรการสนับสนุนที่ใช้ได้ในปัจจุบัน
- ตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและสิทธิชราภาพกับสำนักงานประกันสังคม
- สอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่เรื่องตำแหน่งงานที่เหมาะกับผู้สูงอายุ
- สอบถามกรมกิจการผู้สูงอายุเรื่องโครงการส่งเสริมอาชีพอิสระในพื้นที่
ขั้นที่ 3: ตรวจสอบเงื่อนไขการจ้างงานก่อนเริ่มทำงาน
เมื่อได้รับข้อเสนองาน ควรตรวจสอบเงื่อนไขให้ชัดเจนก่อนเริ่มทำงานจริง เพื่อลดความเสี่ยงถูกเอาเปรียบภายหลัง
- ขอสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน
- สอบถามค่าจ้าง ชั่วโมงทำงาน และวันหยุดให้ชัดเจนล่วงหน้า
- สังเกตสภาพแวดล้อมการทำงานว่าเหมาะกับร่างกายของตัวเองหรือไม่
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- ยอมรับค่าจ้างต่ำกว่ามาตรฐานเพราะคิดว่าผู้สูงอายุหางานยากและต้องยอมทุกเงื่อนไข
- ทำงานโดยไม่มีสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร แม้เป็นงานพาร์ทไทม์
- ฝืนทำงานในรูปแบบเดิมทั้งที่ร่างกายเริ่มไม่ไหว แทนที่จะขอปรับลักษณะงาน
- ปล่อยผ่านเมื่อถูกบอกเลิกจ้างเพราะอายุเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีเหตุผลอื่นรองรับ
- ยึดข้อมูลมาตรการจ้างงานหรือสิทธิประกันสังคมเก่าโดยไม่ตรวจสอบกับหน่วยงานปัจจุบัน
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือติดต่อตำรวจทันทีหากถูกทำร้ายร่างกายหรือถูกกักขังในสถานที่ทำงานจนไม่ปลอดภัย
- ติดต่อสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ภายในวันเดียวกัน หากถูกค้างค่าจ้างหรือถูกเลิกจ้างกะทันหันโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้าตามที่ตกลง
- ติดต่อสำนักงานประกันสังคมภายในสัปดาห์นี้ หากไม่แน่ใจว่าตัวเองยังมีสิทธิด้านชราภาพเหลืออยู่เท่าไรก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพครั้งใหญ่
- นัดปรึกษากรมกิจการผู้สูงอายุเมื่อกำลังพิจารณาเปลี่ยนสายอาชีพหรือเริ่มทำงานอิสระ เพื่อสอบถามโครงการสนับสนุนที่อาจช่วยได้
- เฝ้าสังเกตและบันทึกไว้หากเริ่มรู้สึกว่างานปัจจุบันหนักเกินความสามารถทางร่างกาย เช่น เหนื่อยล้าผิดปกติหลังทำงาน เพื่อนำไปพิจารณาปรับลักษณะงานก่อนเกิดปัญหาสุขภาพ
เช็กลิสต์สรุป
- ประเมินความสามารถทางร่างกายและเวลาที่พร้อมทำงานจริงตามความเป็นจริง
- ตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและสิทธิชราภาพกับสำนักงานประกันสังคม
- สอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่เรื่องตำแหน่งงานที่เหมาะกับผู้สูงอายุ
- สอบถามกรมกิจการผู้สูงอายุเรื่องมาตรการส่งเสริมอาชีพที่ใช้ได้ปัจจุบัน
- ขอสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงานทุกครั้ง
- สอบถามค่าจ้าง ชั่วโมงทำงาน และวันหยุดให้ชัดเจนล่วงหน้า
- ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานทันทีเมื่อสงสัยว่าถูกเอาเปรียบ
คำถามที่พบบ่อย
ผู้สูงอายุที่ไม่เคยเป็นผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมมาก่อนมีทางเลือกด้านการออมเพื่อเกษียณอย่างไร
สำหรับแรงงานนอกระบบหรือผู้ที่ไม่เคยอยู่ในระบบประกันสังคมมาก่อน มีทางเลือกอย่างกองทุนการออมแห่งชาติที่ออกแบบมาสำหรับกลุ่มนี้โดยเฉพาะ ควรสอบถามเงื่อนไขคุณสมบัติและรูปแบบการออมที่เหมาะกับตัวเองโดยตรงจากกองทุนการออมแห่งชาติ เพราะเงื่อนไขอาจแตกต่างจากสิทธิของผู้ประกันตนในระบบประกันสังคม
ทำงานหลังเกษียณแล้วต้องเสียภาษีเหมือนตอนทำงานประจำหรือไม่
รายได้จากการทำงานหลังเกษียณโดยทั่วไปยังอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องพิจารณาภาษีเงินได้ตามหลักเกณฑ์ปกติ ซึ่งอาจมีการลดหย่อนหรือเงื่อนไขเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุในบางกรณี รายละเอียดเรื่องภาษีเปลี่ยนแปลงได้ตามปีภาษี ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเพื่อความถูกต้องล่าสุด
นายจ้างมีสิทธิบังคับให้เกษียณเมื่อถึงอายุที่กำหนดในสัญญาจ้างหรือไม่
สถานประกอบการหลายแห่งกำหนดอายุเกษียณไว้ในระเบียบข้อบังคับการทำงาน ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการห้ามผู้สูงอายุทำงานโดยสิ้นเชิง หลังพ้นจากตำแหน่งเดิมตามระเบียบบริษัท ผู้สูงอายุยังมีสิทธิหางานใหม่หรือทำงานอิสระต่อได้ หากมีข้อสงสัยเรื่องความเป็นธรรมของการเลิกจ้างตามอายุ ควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
ผู้สูงอายุที่อยากทำงานแต่มีปัญหาสุขภาพเรื้อรังควรบอกนายจ้างหรือไม่
โดยทั่วไปควรแจ้งนายจ้างเกี่ยวกับข้อจำกัดที่กระทบต่อการทำงานจริง เช่น ยกของหนักไม่ได้หรือต้องพักเป็นระยะ เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายวางแผนลักษณะงานที่เหมาะสมร่วมกันได้ตั้งแต่ต้น การปิดบังข้อจำกัดด้านร่างกายอาจเพิ่มความเสี่ยงอุบัติเหตุในที่ทำงานโดยไม่จำเป็น
มีหน่วยงานช่วยฝึกทักษะใหม่ให้ผู้สูงอายุที่อยากเปลี่ยนอาชีพหรือไม่
กรมกิจการผู้สูงอายุและศูนย์บริการจัดหางานในบางพื้นที่มีการจัดอบรมหรือส่งเสริมทักษะอาชีพสำหรับผู้สูงอายุ แต่รูปแบบและความพร้อมให้บริการแตกต่างกันไปตามพื้นที่ ควรสอบถามหน่วยงานในพื้นที่ที่อาศัยอยู่โดยตรงว่ามีโครงการใดเปิดรับอยู่ในช่วงเวลาปัจจุบัน
ถ้าทำงานอิสระ เช่น ขายของออนไลน์ หลังเกษียณ ยังมีสิทธิด้านสวัสดิการอะไรได้บ้าง
ผู้ที่ทำงานอิสระสามารถสมัครเป็นผู้ประกันตนภาคสมัครใจกับสำนักงานประกันสังคมได้ตามเงื่อนไขที่กำหนด หรือพิจารณาการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติเพื่อเสริมความมั่นคงด้านรายได้ในระยะยาว ควรสอบถามรายละเอียดสิทธิประโยชน์และเงื่อนไขการสมัครจากทั้งสองหน่วยงานโดยตรงเพื่อเปรียบเทียบว่ารูปแบบใดเหมาะกับสถานการณ์ของตัวเอง
สรุป
- อายุมากขึ้นไม่ใช่เหตุผลให้หมดสิทธิทำงาน ผู้สูงอายุยังเลือกทำงานต่อได้ตามความสมัครใจและความสามารถของตัวเอง เพียงแต่รูปแบบงานอาจต้องปรับให้เหมาะสม
- สิทธิประกันสังคมและมาตรการส่งเสริมการจ้างงานมีเงื่อนไขเฉพาะและเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบกับหน่วยงานเจ้าของเรื่องโดยตรงก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพครั้งสำคัญ
- การถูกเอาเปรียบเรื่องค่าจ้างหรือสภาพงานเพราะคิดว่าผู้สูงอายุต่อรองไม่ได้ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องยอมรับ สามารถปรึกษาหน่วยงานคุ้มครองแรงงานได้เสมอ
- การประเมินความสามารถทางร่างกายตามจริงและปรับรูปแบบงานให้เหมาะสม ช่วยให้ทำงานได้อย่างยั่งยืนโดยไม่เสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว
แหล่งข้อมูล
- สิทธิประโยชน์กรณีชราภาพและผู้ประกันตนสูงอายุ — สำนักงานประกันสังคม (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-03)
- มาตรการส่งเสริมการมีงานทำและคุ้มครองสิทธิผู้สูงอายุ — กรมกิจการผู้สูงอายุ (ผส.) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-03)
- การออมเพื่อการเกษียณสำหรับแรงงานนอกระบบ — กองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-03)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

สิทธิด้านที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุไทย มีอะไรบ้าง และต้องติดต่อหน่วยงานไหน
รวมสิทธิและความช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยที่ผู้สูงอายุไทยอาจเข้าถึงได้ ตั้งแต่การปรับสภาพบ้าน ที่พักสวัสดิการรัฐ ไปจนถึงสิ่งที่ควรทำเมื่อความปลอดภัยในบ้านของตัวเองถูกคุกคาม

7 จุดพลาดที่ครอบครัวมักทำเมื่อพยายามใช้สิทธิที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อครอบครัวพยายามขอสิทธิหรือความช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยให้ผู้สูงอายุ พร้อมวิธีแก้ไขก่อนที่ปัญหาจะบานปลายหรือเสียโอกาสไปโดยไม่จำเป็น