สูงวัยไทย

ผู้สูงอายุยังทำงานได้ มีสิทธิและความช่วยเหลือด้านอาชีพอะไรบ้าง

แนวทางสิทธิด้านอาชีพและการทำงานของผู้สูงอายุไทย ตั้งแต่มาตรการส่งเสริมการจ้างงาน สิทธิประกันสังคม ไปจนถึงสิ่งที่ควรระวังเมื่อถูกเอาเปรียบเรื่องค่าจ้างหรือสภาพงาน

13 นาทีในการอ่าน

ตรวจสอบล่าสุด 3 สิงหาคม 2026

An elderly shopkeeper organizing tools in a bustling hardware store.

รูปภาพโดย vijesh vijayan / Pexels

คำตอบสั้น ๆ

  • ผู้สูงอายุไทยไม่ได้ถูกตัดสิทธิในการทำงานเพียงเพราะอายุมากขึ้น กฎหมายและนโยบายหลายฉบับส่งเสริมให้ผู้สูงอายุที่ยังมีความสามารถและต้องการทำงานสามารถทำได้ต่อไป ทั้งในรูปแบบลูกจ้าง งานอิสระ หรืองานที่ปรับให้เหมาะกับร่างกาย
  • ผู้ที่เคยเป็นผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมมีสิทธิด้านชราภาพที่แตกต่างจากคนที่ทำงานอิสระหรือไม่เคยอยู่ในระบบมาก่อน การตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและสิทธิที่เหลืออยู่จึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพหลังเกษียณ
  • มีมาตรการจูงใจให้นายจ้างจ้างงานผู้สูงอายุ ซึ่งอาจเปลี่ยนแปลงตามนโยบายรัฐบาลแต่ละช่วง ผู้สูงอายุที่กำลังหางานควรสอบถามหน่วยงานที่เกี่ยวข้องว่ามีมาตรการใดที่ใช้ได้ในปัจจุบัน แทนที่จะยึดข้อมูลเก่า
  • หากถูกเลิกจ้างเพราะอายุเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีเหตุผลด้านความสามารถในการทำงาน หรือถูกจ่ายค่าจ้างต่ำกว่าที่ตกลงเพราะคิดว่าผู้สูงอายุไม่กล้าต่อรอง นี่ไม่ใช่เรื่องที่ต้องยอมรับเงียบ ๆ ควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือกรมกิจการผู้สูงอายุ

เหมาะกับใคร

  • เหมาะกับผู้สูงอายุที่ยังต้องการทำงานต่อหลังเกษียณ ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลด้านรายได้หรือต้องการมีกิจกรรมและความรู้สึกมีคุณค่า
  • เหมาะกับคนวัยเตรียมเกษียณที่กำลังวางแผนว่าจะทำงานต่อในรูปแบบใดหลังพ้นวัยทำงานประจำ และอยากเข้าใจสิทธิที่ตัวเองมีอยู่ในระบบประกันสังคม
  • ไม่ใช่คำแนะนำด้านกฎหมายแรงงานเฉพาะกรณี ข้อพิพาทเรื่องสัญญาจ้างหรือค่าชดเชยที่ซับซ้อนควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานหรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายแรงงานโดยตรง

สิ่งที่ควรรู้

อายุมากขึ้นไม่ใช่เหตุผลให้ถูกปฏิเสธสิทธิในการทำงาน

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่าเมื่อพ้นวัยเกษียณราชการหรืออายุถึงเกณฑ์หนึ่งแล้ว จะไม่มีสิทธิทำงานอีกต่อไป ในความเป็นจริงผู้สูงอายุยังมีสิทธิทำงานได้ตามความสมัครใจและความสามารถของตัวเอง กฎหมายผู้สูงอายุมุ่งส่งเสริมให้ผู้สูงอายุที่ยังมีศักยภาพได้ทำงานต่อ ไม่ใช่บังคับให้หยุดทำงานเมื่อถึงอายุใดอายุหนึ่ง

สิ่งที่ต่างไปคือรูปแบบงานที่เหมาะสมอาจเปลี่ยนไปตามความสามารถทางร่างกายที่เปลี่ยนแปลง เช่น จากงานที่ต้องยืนทั้งวันเป็นงานที่นั่งทำได้ หรือจากงานเต็มเวลาเป็นงานพาร์ทไทม์ การประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันของตัวเอง เช่น เดินได้ไกลแค่ไหน ยืนได้นานเท่าไรโดยไม่เมื่อยล้าเกินไป ยังจำรายละเอียดงานได้ดีเพียงใด ช่วยให้เลือกงานที่เหมาะสมได้จริงมากกว่าการฝืนทำงานแบบเดิมต่อไป

  • ผู้สูงอายุมีสิทธิทำงานต่อได้ตามความสมัครใจและความสามารถของตัวเอง
  • รูปแบบงานอาจต้องปรับให้เหมาะกับร่างกายที่เปลี่ยนไป ไม่ใช่หยุดทำงานทั้งหมด
  • การประเมินความสามารถตัวเองตามจริงช่วยเลือกงานที่เหมาะสมได้ดีกว่า

สิทธิประกันสังคมสำหรับผู้ประกันตนที่อายุมากขึ้น

ผู้ที่เคยเป็นผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมมีสิทธิเกี่ยวกับกรณีชราภาพที่แตกต่างกันไปตามระยะเวลาที่ส่งเงินสมทบและมาตราที่สังกัดอยู่ เช่น ผู้ประกันตนภาคบังคับที่เป็นลูกจ้าง กับผู้ประกันตนภาคสมัครใจที่ทำงานอิสระ แต่ละกลุ่มมีเงื่อนไขสิทธิประโยชน์ต่างกัน หากยังทำงานต่อหลังเกษียณในฐานะลูกจ้างและอายุยังไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด อาจยังคงอยู่ในระบบประกันสังคมต่อได้ตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้

โดยทั่วไปรายละเอียดเรื่องเงินบำนาญชราภาพ เงินบำเหน็จ และเงื่อนไขการรับสิทธิเปลี่ยนแปลงได้ตามระเบียบที่ปรับปรุง ผู้สูงอายุและคนวัยเตรียมเกษียณควรตรวจสอบสถานะการส่งเงินสมทบและสิทธิที่เหลืออยู่ของตัวเองกับสำนักงานประกันสังคมโดยตรง แทนที่จะคาดเดาจากประสบการณ์ของคนอื่น เพราะระยะเวลาส่งเงินสมทบและอายุ ณ วันที่ยื่นขอรับสิทธิมีผลต่อจำนวนและรูปแบบสิทธิประโยชน์ที่ได้รับ

  • ตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและระยะเวลาส่งเงินสมทบกับสำนักงานประกันสังคม
  • สิทธิประโยชน์ต่างกันตามมาตราที่สังกัดและระยะเวลาที่ส่งเงินสมทบ
  • หากทำงานต่อหลังเกษียณ ควรสอบถามว่ายังอยู่ในระบบประกันสังคมได้หรือไม่

มาตรการส่งเสริมการจ้างงานผู้สูงอายุ

ภาครัฐมีแนวทางสนับสนุนให้นายจ้างจ้างงานผู้สูงอายุมากขึ้น เช่น สิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับสถานประกอบการที่จ้างผู้สูงอายุตามเงื่อนไขที่กำหนด และการส่งเสริมอาชีพอิสระผ่านกรมกิจการผู้สูงอายุ มาตรการเหล่านี้มีเงื่อนไขเฉพาะและอาจเปลี่ยนแปลงตามนโยบายรัฐบาลในแต่ละช่วง ผู้สูงอายุที่กำลังหางานหรือลูกหลานที่ช่วยหางานให้พ่อแม่ควรสอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่หรือกรมกิจการผู้สูงอายุว่าปัจจุบันมีมาตรการหรือโครงการใดที่เปิดรับอยู่

สำหรับผู้สูงอายุที่สนใจทำงานอิสระหรือทำอาชีพเสริมมากกว่าการเป็นลูกจ้าง กรมกิจการผู้สูงอายุมีการส่งเสริมกลุ่มอาชีพและศูนย์การเรียนรู้ในบางพื้นที่ ควรตรวจสอบว่าพื้นที่ที่อาศัยอยู่มีโครงการลักษณะนี้หรือไม่ เพราะไม่ได้มีให้บริการครอบคลุมทุกจังหวัดในลักษณะเดียวกัน

  • สอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่เรื่องมาตรการจ้างงานผู้สูงอายุที่ใช้ได้ปัจจุบัน
  • ตรวจสอบโครงการส่งเสริมอาชีพอิสระของกรมกิจการผู้สูงอายุในพื้นที่
  • อย่ายึดข้อมูลมาตรการเก่าที่อาจเปลี่ยนแปลงไปแล้ว

เมื่อถูกเอาเปรียบเพราะคิดว่าผู้สูงอายุไม่กล้าต่อรอง

สิ่งที่มักถูกมองข้ามคือผู้สูงอายุบางส่วนถูกเอาเปรียบด้านค่าจ้างหรือสภาพการทำงาน เพราะนายจ้างบางรายคิดว่าผู้สูงอายุหางานยากกว่าคนวัยอื่นจึงต้องยอมรับเงื่อนไขที่ต่ำกว่ามาตรฐาน เช่น จ่ายค่าจ้างต่ำกว่าอัตราขั้นต่ำ ไม่ทำสัญญาจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร หรือให้ทำงานเกินเวลาที่ตกลงโดยไม่มีค่าตอบแทนเพิ่ม สถานการณ์เหล่านี้ไม่ใช่เรื่องที่ผู้สูงอายุต้องยอมรับเพียงเพราะเกรงว่าจะหางานใหม่ยาก

ผู้สูงอายุที่ทำงานควรมีสัญญาจ้างหรือข้อตกลงที่ชัดเจน แม้เป็นงานพาร์ทไทม์หรืองานที่ไม่เป็นทางการ และควรรู้ว่าสามารถปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ได้เมื่อสงสัยว่าถูกเอาเปรียบ ไม่ว่าจะเรื่องค่าจ้าง ชั่วโมงการทำงาน หรือความปลอดภัยในสถานที่ทำงานที่ไม่เหมาะกับร่างกายที่เปลี่ยนไปตามวัย

  • ควรมีสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรแม้เป็นงานพาร์ทไทม์
  • ค่าจ้างต่ำกว่าอัตราขั้นต่ำโดยอ้างเรื่องอายุไม่ใช่เรื่องที่ต้องยอมรับ
  • ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเมื่อสงสัยว่าถูกเอาเปรียบ
Elderly cobbler crafting shoes in a traditional workshop in Guanajuato, Mexico.

รูปภาพโดย Antonio Partida / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

ขั้นที่ 1: ประเมินความสามารถและความต้องการของตัวเองก่อน

ก่อนตัดสินใจหางานหรือทำงานต่อ ควรประเมินตามความเป็นจริงว่าร่างกายและเวลาที่มีเหมาะกับงานลักษณะใด แทนที่จะยึดติดกับงานเดิมที่เคยทำมาทั้งชีวิต

  • ประเมินว่ายืนหรือเดินได้นานเท่าไรโดยไม่เหนื่อยล้าเกินไป
  • ประเมินเวลาที่พร้อมทำงานจริง เช่น ครึ่งวันหรือบางวันในสัปดาห์
  • จดทักษะและประสบการณ์ที่ยังใช้ได้ดี เพื่อใช้ประกอบการสมัครงาน

ขั้นที่ 2: ตรวจสอบสิทธิและมาตรการที่มีอยู่จริง

ก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพ ควรตรวจสอบสิทธิที่มีอยู่แล้วจากการทำงานเดิม และมาตรการสนับสนุนที่ใช้ได้ในปัจจุบัน

  • ตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและสิทธิชราภาพกับสำนักงานประกันสังคม
  • สอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่เรื่องตำแหน่งงานที่เหมาะกับผู้สูงอายุ
  • สอบถามกรมกิจการผู้สูงอายุเรื่องโครงการส่งเสริมอาชีพอิสระในพื้นที่

ขั้นที่ 3: ตรวจสอบเงื่อนไขการจ้างงานก่อนเริ่มทำงาน

เมื่อได้รับข้อเสนองาน ควรตรวจสอบเงื่อนไขให้ชัดเจนก่อนเริ่มทำงานจริง เพื่อลดความเสี่ยงถูกเอาเปรียบภายหลัง

  • ขอสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน
  • สอบถามค่าจ้าง ชั่วโมงทำงาน และวันหยุดให้ชัดเจนล่วงหน้า
  • สังเกตสภาพแวดล้อมการทำงานว่าเหมาะกับร่างกายของตัวเองหรือไม่

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • ยอมรับค่าจ้างต่ำกว่ามาตรฐานเพราะคิดว่าผู้สูงอายุหางานยากและต้องยอมทุกเงื่อนไข
  • ทำงานโดยไม่มีสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร แม้เป็นงานพาร์ทไทม์
  • ฝืนทำงานในรูปแบบเดิมทั้งที่ร่างกายเริ่มไม่ไหว แทนที่จะขอปรับลักษณะงาน
  • ปล่อยผ่านเมื่อถูกบอกเลิกจ้างเพราะอายุเพียงอย่างเดียวโดยไม่มีเหตุผลอื่นรองรับ
  • ยึดข้อมูลมาตรการจ้างงานหรือสิทธิประกันสังคมเก่าโดยไม่ตรวจสอบกับหน่วยงานปัจจุบัน

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • โทร 1669 หรือติดต่อตำรวจทันทีหากถูกทำร้ายร่างกายหรือถูกกักขังในสถานที่ทำงานจนไม่ปลอดภัย
  • ติดต่อสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ภายในวันเดียวกัน หากถูกค้างค่าจ้างหรือถูกเลิกจ้างกะทันหันโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้าตามที่ตกลง
  • ติดต่อสำนักงานประกันสังคมภายในสัปดาห์นี้ หากไม่แน่ใจว่าตัวเองยังมีสิทธิด้านชราภาพเหลืออยู่เท่าไรก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพครั้งใหญ่
  • นัดปรึกษากรมกิจการผู้สูงอายุเมื่อกำลังพิจารณาเปลี่ยนสายอาชีพหรือเริ่มทำงานอิสระ เพื่อสอบถามโครงการสนับสนุนที่อาจช่วยได้
  • เฝ้าสังเกตและบันทึกไว้หากเริ่มรู้สึกว่างานปัจจุบันหนักเกินความสามารถทางร่างกาย เช่น เหนื่อยล้าผิดปกติหลังทำงาน เพื่อนำไปพิจารณาปรับลักษณะงานก่อนเกิดปัญหาสุขภาพ

เช็กลิสต์สรุป

  • ประเมินความสามารถทางร่างกายและเวลาที่พร้อมทำงานจริงตามความเป็นจริง
  • ตรวจสอบสถานะผู้ประกันตนและสิทธิชราภาพกับสำนักงานประกันสังคม
  • สอบถามศูนย์บริการจัดหางานในพื้นที่เรื่องตำแหน่งงานที่เหมาะกับผู้สูงอายุ
  • สอบถามกรมกิจการผู้สูงอายุเรื่องมาตรการส่งเสริมอาชีพที่ใช้ได้ปัจจุบัน
  • ขอสัญญาจ้างหรือข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงานทุกครั้ง
  • สอบถามค่าจ้าง ชั่วโมงทำงาน และวันหยุดให้ชัดเจนล่วงหน้า
  • ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานทันทีเมื่อสงสัยว่าถูกเอาเปรียบ

คำถามที่พบบ่อย

ผู้สูงอายุที่ไม่เคยเป็นผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมมาก่อนมีทางเลือกด้านการออมเพื่อเกษียณอย่างไร

สำหรับแรงงานนอกระบบหรือผู้ที่ไม่เคยอยู่ในระบบประกันสังคมมาก่อน มีทางเลือกอย่างกองทุนการออมแห่งชาติที่ออกแบบมาสำหรับกลุ่มนี้โดยเฉพาะ ควรสอบถามเงื่อนไขคุณสมบัติและรูปแบบการออมที่เหมาะกับตัวเองโดยตรงจากกองทุนการออมแห่งชาติ เพราะเงื่อนไขอาจแตกต่างจากสิทธิของผู้ประกันตนในระบบประกันสังคม

ทำงานหลังเกษียณแล้วต้องเสียภาษีเหมือนตอนทำงานประจำหรือไม่

รายได้จากการทำงานหลังเกษียณโดยทั่วไปยังอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องพิจารณาภาษีเงินได้ตามหลักเกณฑ์ปกติ ซึ่งอาจมีการลดหย่อนหรือเงื่อนไขเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุในบางกรณี รายละเอียดเรื่องภาษีเปลี่ยนแปลงได้ตามปีภาษี ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเพื่อความถูกต้องล่าสุด

นายจ้างมีสิทธิบังคับให้เกษียณเมื่อถึงอายุที่กำหนดในสัญญาจ้างหรือไม่

สถานประกอบการหลายแห่งกำหนดอายุเกษียณไว้ในระเบียบข้อบังคับการทำงาน ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการห้ามผู้สูงอายุทำงานโดยสิ้นเชิง หลังพ้นจากตำแหน่งเดิมตามระเบียบบริษัท ผู้สูงอายุยังมีสิทธิหางานใหม่หรือทำงานอิสระต่อได้ หากมีข้อสงสัยเรื่องความเป็นธรรมของการเลิกจ้างตามอายุ ควรปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

ผู้สูงอายุที่อยากทำงานแต่มีปัญหาสุขภาพเรื้อรังควรบอกนายจ้างหรือไม่

โดยทั่วไปควรแจ้งนายจ้างเกี่ยวกับข้อจำกัดที่กระทบต่อการทำงานจริง เช่น ยกของหนักไม่ได้หรือต้องพักเป็นระยะ เพื่อให้ทั้งสองฝ่ายวางแผนลักษณะงานที่เหมาะสมร่วมกันได้ตั้งแต่ต้น การปิดบังข้อจำกัดด้านร่างกายอาจเพิ่มความเสี่ยงอุบัติเหตุในที่ทำงานโดยไม่จำเป็น

มีหน่วยงานช่วยฝึกทักษะใหม่ให้ผู้สูงอายุที่อยากเปลี่ยนอาชีพหรือไม่

กรมกิจการผู้สูงอายุและศูนย์บริการจัดหางานในบางพื้นที่มีการจัดอบรมหรือส่งเสริมทักษะอาชีพสำหรับผู้สูงอายุ แต่รูปแบบและความพร้อมให้บริการแตกต่างกันไปตามพื้นที่ ควรสอบถามหน่วยงานในพื้นที่ที่อาศัยอยู่โดยตรงว่ามีโครงการใดเปิดรับอยู่ในช่วงเวลาปัจจุบัน

ถ้าทำงานอิสระ เช่น ขายของออนไลน์ หลังเกษียณ ยังมีสิทธิด้านสวัสดิการอะไรได้บ้าง

ผู้ที่ทำงานอิสระสามารถสมัครเป็นผู้ประกันตนภาคสมัครใจกับสำนักงานประกันสังคมได้ตามเงื่อนไขที่กำหนด หรือพิจารณาการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติเพื่อเสริมความมั่นคงด้านรายได้ในระยะยาว ควรสอบถามรายละเอียดสิทธิประโยชน์และเงื่อนไขการสมัครจากทั้งสองหน่วยงานโดยตรงเพื่อเปรียบเทียบว่ารูปแบบใดเหมาะกับสถานการณ์ของตัวเอง

สรุป

  • อายุมากขึ้นไม่ใช่เหตุผลให้หมดสิทธิทำงาน ผู้สูงอายุยังเลือกทำงานต่อได้ตามความสมัครใจและความสามารถของตัวเอง เพียงแต่รูปแบบงานอาจต้องปรับให้เหมาะสม
  • สิทธิประกันสังคมและมาตรการส่งเสริมการจ้างงานมีเงื่อนไขเฉพาะและเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบกับหน่วยงานเจ้าของเรื่องโดยตรงก่อนตัดสินใจเรื่องอาชีพครั้งสำคัญ
  • การถูกเอาเปรียบเรื่องค่าจ้างหรือสภาพงานเพราะคิดว่าผู้สูงอายุต่อรองไม่ได้ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องยอมรับ สามารถปรึกษาหน่วยงานคุ้มครองแรงงานได้เสมอ
  • การประเมินความสามารถทางร่างกายตามจริงและปรับรูปแบบงานให้เหมาะสม ช่วยให้ทำงานได้อย่างยั่งยืนโดยไม่เสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

สิทธิด้านที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุไทย มีอะไรบ้าง และต้องติดต่อหน่วยงานไหน
finance-rights

สิทธิด้านที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุไทย มีอะไรบ้าง และต้องติดต่อหน่วยงานไหน

รวมสิทธิและความช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยที่ผู้สูงอายุไทยอาจเข้าถึงได้ ตั้งแต่การปรับสภาพบ้าน ที่พักสวัสดิการรัฐ ไปจนถึงสิ่งที่ควรทำเมื่อความปลอดภัยในบ้านของตัวเองถูกคุกคาม

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 13 นาที
7 จุดพลาดที่ครอบครัวมักทำเมื่อพยายามใช้สิทธิที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุ
finance-rights

7 จุดพลาดที่ครอบครัวมักทำเมื่อพยายามใช้สิทธิที่อยู่อาศัยของผู้สูงอายุ

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อครอบครัวพยายามขอสิทธิหรือความช่วยเหลือด้านที่อยู่อาศัยให้ผู้สูงอายุ พร้อมวิธีแก้ไขก่อนที่ปัญหาจะบานปลายหรือเสียโอกาสไปโดยไม่จำเป็น

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 13 นาที