สิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ หรือบัตรทอง เป็นสิทธิพื้นฐานที่คนไทยส่วนใหญ่ได้รับหากไม่มีสิทธิอื่นซ้อนอยู่ ครอบคลุมการรักษาพยาบาลที่หน่วยบริการปฐมภูมิและโรงพยาบาลตามที่ลงทะเบียนไว้ สิทธิประกันสังคมใช้กับผู้ที่เคยเป็นผู้ประกันตนมาก่อนและยังอยู่ในระบบหรือกลายเป็นผู้รับบำนาญชราภาพ ซึ่งมีเงื่อนไขความคุ้มครองด้านการรักษาพยาบาลแตกต่างจากบัตรทองในบางรายละเอียด ส่วนสิทธิสวัสดิการรักษาพยาบาลข้าราชการใช้กับข้าราชการเกษียณและผู้ที่เคยรับราชการ ครอบครัวควรตรวจสอบให้แน่ชัดว่าผู้สูงอายุในบ้านอยู่ในสิทธิใด เพราะการมีสิทธิซ้อนกันหรือไม่ทราบสิทธิที่แท้จริงเป็นสาเหตุของความล่าช้าเวลาต้องใช้บริการจริง

อีกประเด็นที่มักถูกมองข้ามคือสิทธิของผู้สูงอายุอาจเปลี่ยนแปลงไปตามช่วงชีวิต เช่น เมื่อเกษียณจากงานที่มีประกันสังคม หรือเมื่อคู่สมรสเสียชีวิตและเคยใช้สิทธิตามคู่สมรส ทุกครั้งที่สถานะเปลี่ยนแปลง ควรตรวจสอบสิทธิใหม่ทันทีแทนที่จะสันนิษฐานว่าสิทธิเดิมยังใช้ได้เหมือนเดิม

สิ่งที่ทำให้ครอบครัวประหลาดใจบ่อยที่สุดคือการพาผู้สูงอายุไปโรงพยาบาลใกล้บ้านลูกหลานแทนที่จะเป็นโรงพยาบาลที่ลงทะเบียนสิทธิไว้ในภูมิลำเนาเดิม แล้วพบว่าต้องจ่ายค่ารักษาเองบางส่วนหรือทั้งหมดเพราะไม่ใช่กรณีฉุกเฉินและไม่มีใบส่งตัว ระบบสิทธิบัตรทองออกแบบให้ผู้ป่วยเข้ารับการรักษาที่หน่วยบริการปฐมภูมิตามสิทธิก่อน แล้วจึงมีการส่งต่อไปยังโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูงกว่าตามความจำเป็น

สำหรับผู้สูงอายุที่ต้องย้ายไปอยู่กับลูกหลานในต่างจังหวัดหรือย้ายที่อยู่ถาวร การโอนย้ายสิทธิไปยังหน่วยบริการใหม่ในพื้นที่ที่อยู่จริงเป็นทางออกที่เหมาะสมกว่าการเดินทางกลับไปใช้สิทธิที่ภูมิลำเนาเดิมทุกครั้ง โดยเฉพาะเมื่อผู้สูงอายุมีโรคเรื้อรังที่ต้องพบแพทย์สม่ำเสมอ ระยะทางไกลอาจทำให้ขาดนัดหรือขาดยาต่อเนื่อง

บัตรประจำตัวประชาชนเป็นเอกสารหลักที่ใช้ตรวจสอบสิทธิได้ทันทีในระบบส่วนใหญ่ แต่สำหรับผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรังหลายโรคหรือใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือภาวะที่เรียกว่า polypharmacy การพกรายการยาปัจจุบันและประวัติการแพ้ยาติดตัวไปด้วยช่วยลดความเสี่ยงจากการได้รับยาซ้ำซ้อนหรือยาที่มีปฏิกิริยาต่อกัน โดยเฉพาะเมื่อต้องไปโรงพยาบาลที่ไม่คุ้นเคยกับประวัติเดิมของผู้ป่วย

สำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางหรือเพิ่งออกจากโรงพยาบาลไม่นาน การพกสรุปประวัติการรักษาล่าสุดหรือใบสรุปการจำหน่ายจากโรงพยาบาลเดิมติดตัวไปด้วยช่วยให้ทีมแพทย์ที่รับตัวใหม่เข้าใจสถานการณ์ได้เร็วขึ้น ลดโอกาสที่ต้องตรวจซ้ำหรือรอผลตรวจใหม่ทั้งหมดโดยไม่จำเป็น

แม้จะมีสิทธิรักษาพยาบาลอยู่แล้ว แต่บริการหรืออุปกรณ์บางประเภทอาจไม่อยู่ในความคุ้มครองมาตรฐาน เช่น อุปกรณ์เสริมบางชนิด ห้องพักพิเศษ หรือการรักษาบางประเภทที่นอกเหนือสิทธิพื้นฐาน ครอบครัวควรสอบถามรายละเอียดความคุ้มครองกับเจ้าหน้าที่สิทธิประโยชน์ของโรงพยาบาลก่อนตัดสินใจ เพื่อวางแผนค่าใช้จ่ายที่อาจต้องรับผิดชอบเองล่วงหน้า แทนที่จะทราบตอนเรียกเก็บเงินหลังการรักษาแล้ว

สำหรับผู้สูงอายุที่มีความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันพื้นฐาน หรือ ADL ลดลงมาก จนต้องการอุปกรณ์ช่วยเหลือหรือการดูแลต่อเนื่องหลังออกจากโรงพยาบาล ควรสอบถามงานสังคมสงเคราะห์ของโรงพยาบาลถึงบริการหรือสิทธิเพิ่มเติมที่อาจช่วยแบ่งเบาภาระได้ เพราะบางโรงพยาบาลมีช่องทางประสานงานกับหน่วยงานท้องถิ่นสำหรับกรณีเหล่านี้