สภาพแวดล้อมเป็นสาเหตุที่แก้ไขง่ายที่สุดแต่มักถูกมองข้าม ครอบครัวจำนวนมากรีบสรุปว่านอนไม่หลับเป็นปัญหาสุขภาพทันทีโดยไม่ได้ตรวจสอบว่าห้องนอนร้อนเกินไป มีแสงหรือเสียงรบกวนหรือไม่ หรือที่นอนแข็งหรือนิ่มเกินไปจนไม่สบายตัว

บ้านไทยหลายหลังมีข้อจำกัดเรื่องพื้นที่ ทำให้ผู้สูงอายุต้องนอนใกล้ห้องครัวหรือห้องนั่งเล่นที่มีกิจกรรมของคนในบ้านช่วงดึก การเช็กว่าเสียงหรือแสงจากส่วนอื่นของบ้านรบกวนถึงห้องนอนหรือไม่เป็นจุดที่ควรตรวจสอบก่อนมองหาสาเหตุอื่น

ผู้สูงอายุจำนวนมากใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน (polypharmacy) ทั้งยาตามใบสั่งแพทย์ ยาซื้อเอง และอาหารเสริม ควรเช็กว่ามียาตัวใดที่มีฤทธิ์กระตุ้นและถูกให้ในช่วงบ่ายแก่ ๆ ถึงเย็นหรือไม่ รวมถึงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนอย่างกาแฟหรือชาที่บางบ้านให้ผู้สูงอายุดื่มตอนบ่ายเป็นกิจวัตรโดยไม่รู้ตัวว่ากระทบการนอน

ควรเช็กด้วยว่าเพิ่งมีการเปลี่ยนยาใหม่หรือเพิ่งออกจากโรงพยาบาลมาไม่นานหรือไม่ เพราะการเปลี่ยนยาหรือการเปลี่ยนผ่านการรักษาเป็นช่วงที่มักเกิดปัญหาการนอนโดยที่ครอบครัวไม่ได้เชื่อมโยงสาเหตุเข้าด้วยกัน

ความเจ็บปวดเรื้อรัง เช่น ปวดข้อ ปวดหลัง หรือกล้ามเนื้อ เป็นสาเหตุของการนอนไม่หลับที่พบบ่อยแต่ผู้สูงอายุบางคนไม่บอกตรง ๆ เพราะเกรงใจหรือคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดา ควรเช็กว่ามีอาการปวดที่แย่ลงตอนกลางคืนหรือไม่ และท่านอนปัจจุบันเหมาะกับสภาพร่างกายหรือเปล่า

ควรเช็กเรื่องการเข้าห้องน้ำกลางดึกด้วยว่าเป็นสาเหตุที่ทำให้ตื่นแล้วหลับต่อยากหรือไม่ และเช็กว่ามีอาการหายใจไม่สะดวกหรือกรนดังผิดปกติร่วมด้วยหรือไม่ เพราะทั้งสองเรื่องนี้อาจเป็นสาเหตุร่วมที่ทำให้คุณภาพการนอนแย่ลงโดยที่ไม่ได้เกี่ยวกับการนอนไม่หลับโดยตรง

ความวิตกกังวล ความเหงา หรือความกลัวที่ไม่ได้พูดออกมาเป็นสาเหตุของการนอนไม่หลับที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่เพิ่งสูญเสียคู่ชีวิตหรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นภาระของลูกหลาน ควรเช็กว่ามีเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงในชีวิตช่วงหลังหรือไม่ เช่น เพิ่งย้ายบ้าน เพิ่งมีคนในครอบครัวป่วย หรือมีความกังวลเรื่องเงินที่ไม่กล้าเอ่ยปาก

การถามด้วยความเคารพและให้เวลาผู้สูงอายุตอบเองสำคัญกว่าการรีบสรุปแทน เพราะบางคนไม่อยากพูดเรื่องความกังวลเพราะกลัวทำให้ลูกหลานเป็นห่วงเพิ่ม การเปิดโอกาสให้พูดโดยไม่ตัดสินช่วยให้ได้ข้อมูลที่ตรงความจริงมากกว่า