ร่างกายที่อายุมากขึ้นเปลี่ยนวิธีจัดการยาไปจากตอนหนุ่มสาว ไตกรองของเสียช้าลง ตับเปลี่ยนแปลงยาช้าลง และสัดส่วนไขมันต่อกล้ามเนื้อในร่างกายก็เปลี่ยนไป ยาตัวเดียวกันในขนาดเดิมจึงอาจออกฤทธิ์แรงหรือนานกว่าที่แพทย์คาดไว้ตอนสั่งยา นี่คือเหตุผลที่การใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือที่เรียกว่า polypharmacy เสี่ยงต่อผู้สูงอายุมากกว่าคนวัยอื่น เพราะยาแต่ละตัวอาจเสริมฤทธิ์กันโดยไม่ตั้งใจ

อีกปัญหาที่พบบ่อยคือสิ่งที่เรียกว่า prescribing cascade คือเมื่อยาตัวหนึ่งทำให้เกิดผลข้างเคียง แล้วแพทย์คนถัดไปสั่งยาอีกตัวมารักษาผลข้างเคียงนั้นโดยไม่รู้ว่าต้นเหตุคือยาตัวแรก ผู้สูงอายุที่ไปหลายโรงพยาบาลหรือหลายคลินิกมีความเสี่ยงนี้สูงกว่าคนที่รักษาที่เดียว การถามเภสัชกรทุกครั้งว่ายาใหม่นี้อาจเกี่ยวข้องกับอาการที่เพิ่งเกิดขึ้นหรือไม่ จึงเป็นวิธีป้องกันที่ทำได้จริง

คำถามชุดพื้นฐานควรถามทุกครั้งไม่ว่าจะเป็นยาโรคใด เพราะเป็นข้อมูลที่กำหนดว่ายาตัวนั้นจะถูกใช้ถูกต้องหรือไม่ในชีวิตประจำวันจริง ไม่ใช่แค่ในทฤษฎี

คำถามเหล่านี้ควรกลายเป็นความเคยชินทุกครั้งที่รับยาใหม่ เหมือนการตรวจสอบก่อนออกจากบ้าน เพราะยาแต่ละตัวมีจุดที่ต้องระวังต่างกัน

ผู้สูงอายุจำนวนมากมีโรคร่วมหลายโรค เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และไขมันในเลือดสูงพร้อมกัน ทำให้ต้องกินยาห้าตัวขึ้นไปในแต่ละวัน สถานการณ์แบบนี้ต้องการคำถามที่ลึกกว่าคำถามพื้นฐาน เพราะความเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่ยาแต่ละตัว แต่อยู่ที่ผลรวมเมื่อกินพร้อมกัน

ประเด็นสำคัญคือยาซ้ำกลุ่ม ซึ่งหมายถึงยาต่างชื่อการค้าแต่ออกฤทธิ์คล้ายกัน เช่น ยาแก้ปวดจากหลายร้านที่มีตัวยาเดียวกันซ่อนอยู่ ผู้ป่วยอาจไม่รู้ตัวว่ากินเกินขนาดสะสมโดยไม่ได้ตั้งใจ การพกรายการยาทั้งหมดไปให้เภสัชกรตรวจจึงสำคัญกว่าการจำชื่อยาเอง เพราะชื่อการค้ากับชื่อสามัญมักไม่ตรงกัน และคนทั่วไปแยกไม่ออกด้วยตาเปล่า

เมื่อผู้สูงอายุมีอาการใหม่หลังเริ่มยาตัวใหม่ไม่นาน สิ่งแรกที่ควรทำคืออย่ารีบสรุปว่าเป็นเรื่องปกติของวัย เพราะอาการแสดงในผู้สูงอายุมักไม่ตรงแบบที่พบในคนอายุน้อย ที่เรียกว่า atypical presentation เช่น การติดเชื้ออาจไม่มีไข้สูงชัดเจนแต่แสดงออกเป็นสับสนหรือซึมลงแทน ผลข้างเคียงของยาก็เช่นกัน อาจไม่ใช่อาการที่ระบุไว้ในเอกสารกำกับยาแบบตรงไปตรงมา

ความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า หรือ orthostatic hypotension เป็นอีกผลข้างเคียงที่พบบ่อยจากยาหลายกลุ่มในผู้สูงอายุ อาการคือหน้ามืดหรือวูบเมื่อลุกยืนเร็ว ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงหกล้มได้ทันที การถามเภสัชกรว่ายาที่กินอยู่มีผลต่อความดันเวลาลุกยืนหรือไม่ จึงช่วยให้ระวังจังหวะการลุกเดินได้ล่วงหน้า

ร้านยาส่วนใหญ่มีเสียงดังและมีเวลาจำกัดต่อคิว ทำให้ผู้สูงอายุที่ได้ยินไม่ชัดหรือใช้เวลาประมวลข้อมูลนานกว่าปกติมักได้ข้อมูลไม่ครบ แม้เภสัชกรจะอธิบายครบถ้วนแล้วก็ตาม ปัญหานี้ไม่ใช่ความผิดของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่เป็นข้อจำกัดของสภาพแวดล้อมที่ควรมีวิธีรับมือ เช่น ขอให้เขียนเวลาที่ต้องกินยาแต่ละมื้อลงบนซองด้วยตัวเลขใหญ่ หรือให้คนในครอบครัวที่มาด้วยเป็นคนจดคำตอบแทนทุกข้อ