คนส่วนใหญ่ในบ้านเคยเห็นคำว่า FAST มาแล้วและบอกได้ว่ามันแปลว่าอะไร แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงตอนมีเหตุคือทุกคนตกใจ ลังเล และหันไปถามกันว่าจะทำอย่างไรดี ช่องว่างระหว่างการรู้กับการทำได้ทันทีคือสิ่งที่การซ้อมช่วยปิด เหมือนกับการซ้อมหนีไฟที่ไม่ได้ซ้อมเพื่อให้จำแผนผังได้ แต่ซ้อมเพื่อให้ร่างกายรู้ว่าต้องเดินไปทางไหนโดยไม่ต้องคิด

การซ้อมที่ได้ผลไม่จำเป็นต้องซับซ้อน ใช้เวลาไม่กี่นาทีในมื้ออาหารเย็นวันหนึ่ง ให้แต่ละคนลองทำสามอย่างจริง คือยิ้มให้กันดู ยกแขนสองข้างค้างไว้พร้อมกัน และพูดประโยคเดิมประโยคหนึ่งให้ชัด การได้ลองทำด้วยตัวเองทำให้เห็นว่าอาการผิดปกติหน้าตาเป็นอย่างไรเมื่อเทียบกับปกติ ซึ่งต่างจากการอ่านคำอธิบายมาก

อีกครึ่งหนึ่งของการซ้อมคือซ้อมสิ่งที่ตามมาหลังเห็นอาการ ใครโทร 1669 ใครอยู่กับท่าน ใครไปเปิดประตูและรอรับหน้าบ้าน ใครหยิบแฟ้มยาและบัตรประชาชน บ้านที่ตกลงบทบาทไว้ล่วงหน้าจะไม่เสียเวลาไปกับการถามกันไปมาในนาทีที่สำคัญที่สุด

ข้อ F ใบหน้า ให้ขอให้ท่านยิ้มกว้างหรือยิงฟัน แล้วดูว่าสองข้างขยับเท่ากันหรือไม่ จุดที่มักสังเกตได้ชัดคือมุมปากข้างหนึ่งตก ร่องแก้มข้างหนึ่งหายไป หรือหลับตาสองข้างไม่สนิทเท่ากัน ถ้าผู้สูงอายุใส่ฟันปลอม ให้ดูการขยับของมุมปากเป็นหลักมากกว่ารูปทรงของฟัน

ข้อ A แขนขา ให้ขอให้ยกแขนทั้งสองข้างขึ้นพร้อมกันแล้วค้างไว้สักครู่โดยหลับตา ถ้ามีข้างหนึ่งตกลงมาเอง หรือยกได้แต่ไม่มีแรงต้านเท่าอีกข้าง ให้ถือว่าผิดปกติ ข้อนี้ต้องระวังการตีความผิดในผู้สูงอายุที่มีปัญหาข้อไหล่หรือปวดไหล่เดิมอยู่แล้ว สิ่งที่ต้องเทียบคือความแตกต่างจากพื้นฐานเดิมของท่านเอง ไม่ใช่เทียบกับคนอื่น

ข้อ S การพูด ไม่ได้มีแค่พูดไม่ชัด แต่รวมถึงนึกคำไม่ออก เรียกชื่อของใกล้ตัวผิด พูดเป็นประโยคที่ฟังแล้วไม่ได้ความ หรือฟังคำสั่งง่าย ๆ แล้วทำตามไม่ได้ ให้ทดสอบด้วยประโยคสั้น ๆ ที่มีความหมายชัด เช่น ขอให้พูดตามว่าวันนี้อากาศร้อนมาก แล้วฟังว่าออกเสียงครบและเรียงคำถูกไหม

ข้อ T เวลา มีสองความหมายที่ต้องทำพร้อมกัน ความหมายแรกคือโทร 1669 เดี๋ยวนี้ ความหมายที่สองคือกำหนดเวลาสุดท้ายที่ท่านยังปกติดีให้แม่นที่สุด โดยใช้เหตุการณ์อ้างอิงช่วย เช่น ยังคุยโทรศัพท์กับหลานจบตอนละครเริ่ม หรือยังกินข้าวเย็นได้ปกติตอนหกโมง เหตุการณ์อ้างอิงแบบนี้แม่นกว่าการนึกตัวเลขเวลาลอย ๆ

FAST ครอบคลุมรูปแบบที่พบบ่อยที่สุด แต่ไม่ได้ครอบคลุมทั้งหมด ยังมีอาการเฉียบพลันอีกกลุ่มที่ต้องถือเป็นเหตุฉุกเฉินเท่ากัน ได้แก่ ตามืดหรือมองเห็นภาพซ้อนเฉียบพลันโดยเฉพาะข้างเดียว เวียนศีรษะรุนแรงร่วมกับเดินเซจนทรงตัวไม่ได้ ชาครึ่งซีกของร่างกาย และปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลันแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

ในผู้สูงอายุยังต้องระวังรูปแบบที่แสดงออกไม่ตรงแบบ เพราะบางครั้งสิ่งที่ครอบครัวเห็นคือท่านซึมลง ไม่ยอมลุกจากเตียง หรืออยู่ ๆ สับสนเรียกชื่อคนในบ้านผิดภายในไม่กี่ชั่วโมง ซึ่งเป็นภาพของ ภาวะสับสนเฉียบพลัน หรือ delirium ที่เกิดได้จากหลายสาเหตุรวมถึงโรคหลอดเลือดสมอง อาการแบบนี้ไม่ใช่ความจำไม่ดีตามวัย และไม่ควรรอดูข้ามคืน

อีกสถานการณ์ที่อันตรายเป็นพิเศษคืออาการอ่อนแรงหรือพูดไม่ชัดที่เกิดขึ้นแล้วหายไปเองภายในเวลาสั้น ๆ หลายครอบครัวจะโล่งใจแล้วไม่พาไปตรวจ ทั้งที่เหตุการณ์ลักษณะนี้คือสัญญาณเตือนที่มีน้ำหนักมาก และเป็นเหตุให้ต้องรีบประเมินทันที ไม่ใช่เหตุให้สบายใจ

ข้อห้ามที่สำคัญที่สุดคือห้ามให้อะไรทางปาก ทั้งน้ำ อาหาร และยา เพราะผู้ที่มีอาการหลอดเลือดสมองมักกลืนลำบากโดยที่ตัวเองไม่รู้ตัว การป้อนน้ำเพียงเล็กน้อยอาจทำให้สำลักลงปอดและเกิดปัญหาปอดอักเสบตามมา ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ทำให้การรักษายากขึ้นมากในผู้สูงอายุ

ห้ามให้ยาลดความดันเพิ่มเองแม้จะวัดแล้วพบว่าความดันสูงกว่าปกติมาก เพราะในภาวะนี้ความดันที่สูงขึ้นอาจเป็นการปรับตัวของร่างกายเพื่อดันเลือดไปเลี้ยงสมองส่วนที่ขาดเลือด การลดความดันลงเร็วเกินไปนอกการดูแลของแพทย์อาจทำให้แย่ลง การตัดสินใจเรื่องนี้ต้องเป็นของทีมแพทย์ที่ประเมินท่านจริง

ห้ามนวด บีบ ดัด หรือพยายามกระตุ้นแขนขาข้างที่อ่อนแรง และห้ามใช้วิธีพื้นบ้านอย่างการเจาะปลายนิ้วเพื่อเอาเลือดออก เพราะไม่มีประโยชน์ในภาวะนี้ เสี่ยงต่อการบาดเจ็บและการติดเชื้อ และที่สำคัญที่สุดคือทำให้เสียเวลาที่ควรใช้ไปกับการเรียกรถพยาบาล

สิ่งที่ทำได้จริงระหว่างรอมีไม่มาก และนั่นคือเรื่องปกติ ให้ท่านอยู่นิ่งในท่าที่ปลอดภัย ถ้ามีอาเจียนหรือน้ำลายมากให้ตะแคงหน้าไปด้านข้าง คลายเสื้อผ้าที่รัด อยู่เป็นเพื่อนและพูดกับท่านด้วยน้ำเสียงปกติแม้ท่านจะตอบไม่ได้ เพราะหลายคนยังได้ยินและรับรู้อยู่ พร้อมกับเตรียมข้อมูลยาและประวัติไว้ส่งต่อ

เมื่อทีมกู้ชีพมาถึง สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือประโยคสั้นที่มีข้อมูลครบ ได้แก่ อายุ อาการที่เห็น เวลาสุดท้ายที่ยังปกติ โรคประจำตัว และยาที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ซึ่งมีผลต่อแนวทางการตรวจและการรักษาอย่างมาก ครอบครัวไม่ต้องรู้ว่ายาตัวไหนคือกลุ่มไหน แค่ส่งรายการยาฉบับล่าสุดให้ดูก็เพียงพอ

ผู้สูงอายุจำนวนมากอยู่ในภาวะ ใช้ยาหลายชนิด หรือ polypharmacy คือมียาจากหลายคลินิกที่ไม่เคยถูกรวมเป็นรายการเดียว การทำรายการยารวมเก็บไว้ที่จุดเดียวในบ้านจึงเป็นงานที่ควรทำในวันปกติ ไม่ใช่วันที่มีเหตุ ถ้าทำไม่ทันจริง ๆ ให้หยิบซองยาหรือกล่องยาทั้งหมดใส่ถุงไปด้วยเลย ดีกว่าพยายามนึกชื่อยาให้เจ้าหน้าที่ฟัง

ข้อมูลอีกชุดที่มีค่าคือระดับความสามารถพื้นฐานของท่านก่อนเกิดเหตุ เช่น เดินเองได้หรือต้องใช้ไม้เท้า ช่วยเหลือตัวเองใน กิจวัตรประจำวัน ได้แค่ไหน สื่อสารปกติดีหรือมีปัญหาการได้ยินอยู่เดิม ข้อมูลนี้ช่วยให้ทีมแพทย์แยกออกว่าอะไรคือของใหม่จริง ๆ และมีผลต่อการวางแผนฟื้นฟูตั้งแต่วันแรก