เมื่อพูดถึงการเดินเซ หลายครอบครัวมักคิดถึงพื้นลื่นเป็นสาเหตุแรก แต่ในทางเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ การทรงตัวขณะเดินอาศัยหลายระบบทำงานร่วมกันพร้อมกัน ได้แก่ กำลังกล้ามเนื้อขา การมองเห็น ระบบการทรงตัวในหูชั้นใน ความรู้สึกที่ฝ่าเท้า และการประมวลผลของสมอง เมื่อระบบใดระบบหนึ่งอ่อนแอลง ระบบอื่นจะต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อชดเชย และเมื่อมีมากกว่าหนึ่งระบบที่อ่อนแอพร้อมกัน การเดินเซจะเริ่มปรากฏชัด

ภาวะที่เกี่ยวข้องโดยตรงคือ ซาร์โคพีเนีย หรือมวลกล้ามเนื้อที่ลดลงตามวัย ซึ่งทำให้ขาไม่สามารถรับน้ำหนักและปรับสมดุลได้เร็วพอเมื่อเซ อีกภาวะหนึ่งคือความดันตกเมื่อลุกยืน หรือ orthostatic hypotension ซึ่งทำให้หน้ามืดวูบชั่วขณะตอนลุกจากเตียงหรือเก้าอี้ และมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นการเดินเซธรรมดา ทั้งที่จริงเป็นปัญหาความดันโลหิต

ยาหลายกลุ่มก็มีผลต่อการทรงตัวโดยตรง เช่น ยาที่ทำให้ง่วงซึม ยาลดความดัน หรือยาที่มีผลต่อระบบประสาท เมื่อผู้สูงอายุใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือที่เรียกว่าภาวะการใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน ความเสี่ยงเดินเซจากผลข้างเคียงสะสมจะยิ่งสูงขึ้น การเดินเซที่เกิดขึ้นพร้อมกับการเริ่มยาใหม่จึงเป็นข้อมูลสำคัญที่ควรแจ้งแพทย์

จุดที่ตัดสินความเร่งด่วนได้ดีที่สุดคือความเร็วของการเปลี่ยนแปลง ถ้าเดินเซค่อยๆ แย่ลงตลอดหลายเดือนหรือหลายปี มักสัมพันธ์กับการเสื่อมของกล้ามเนื้อและการทรงตัวตามวัยหรือโรคเรื้อรังที่มีอยู่เดิม ซึ่งควรได้รับการประเมินแต่ไม่ถือเป็นเหตุฉุกเฉิน

แต่ถ้าเดินเซเกิดขึ้นใหม่ภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน โดยเฉพาะร่วมกับพูดไม่ชัด ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างเดียว มองเห็นภาพซ้อน หรือปวดศีรษะรุนแรงกะทันหัน ต้องนึกถึงโรคหลอดเลือดสมองเฉียบพลันและโทร 1669 ทันที ไม่ควรรอดูอาการหรือพยายามให้เดินเองก่อน

อีกกรณีที่ต้องระวังคือเดินเซที่เกิดร่วมกับความสับสน ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของภาวะสับสนเฉียบพลันจากการติดเชื้อ ขาดน้ำ หรือผลข้างเคียงยา ไม่ใช่ปัญหาการทรงตัวอย่างเดียว กรณีนี้ควรติดต่อหน่วยบริการภายในวันเดียวกัน

ผู้สูงอายุที่เคยหกล้มมาก่อน แม้จะไม่บาดเจ็บรุนแรง มักเกิดความกลัวหกล้มซ้ำ ซึ่งทำให้เดินด้วยท่าทางเกร็ง ก้าวสั้นลง และเกาะสิ่งของตลอดเวลา ท่าทางที่เปลี่ยนไปนี้กลับเพิ่มความเสี่ยงเซมากขึ้น เพราะร่างกายไม่สามารถปรับสมดุลได้เป็นธรรมชาติเหมือนเดิม

ความกลัวนี้ยังนำไปสู่วงจรที่อันตราย คือเดินน้อยลงเพราะกลัว กล้ามเนื้อขาจึงอ่อนแรงลงเร็วขึ้น แล้วยิ่งเดินเซมากขึ้น ครอบครัวจึงควรสังเกตว่าผู้สูงอายุเริ่มหลีกเลี่ยงการเดินหรือปฏิเสธไปในที่ที่เคยไปได้หรือไม่ เพราะเป็นสัญญาณของความกลัวที่ควรพูดคุยด้วยความเข้าใจ ไม่ใช่ตำหนิว่าขี้กลัว

แม้การเดินเซจะมีสาเหตุจากร่างกาย แต่สภาพแวดล้อมสามารถทำให้อาการดูรุนแรงขึ้นหรือเบาลงได้ชัดเจน บ้านไทยหลายหลังมีธรณีประตูสูง พื้นต่างระดับระหว่างห้อง พรมเช็ดเท้าที่ลื่น และแสงไม่พอในทางเดินตอนกลางคืน จุดเหล่านี้เป็นตัวกระตุ้นให้การเดินเซที่มีอยู่แล้วกลายเป็นการหกล้มจริง

รองเท้าก็เป็นอีกจุดที่มักถูกมองข้าม รองเท้าแตะที่หลวมเกินไป พื้นรองเท้าลื่น หรือส้นสูงเล็กน้อยที่ผู้สูงอายุเคยใส่ได้ตอนอายุน้อยกว่า ล้วนเพิ่มความเสี่ยงเซโดยไม่รู้ตัว รองเท้าที่เหมาะสมควรกระชับส้นเท้า พื้นไม่ลื่น และมีน้ำหนักเบาพอที่จะยกเท้าได้ถนัด