สายตายาวตามวัยหรือ presbyopia และการได้ยินลดลงตามวัยหรือ presbycusis เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างช้า ๆ ต่อเนื่องหลายปี ทำให้ทั้งผู้สูงอายุเองและคนรอบข้างปรับตัวตามไปทีละน้อยโดยไม่รู้สึกว่ามีอะไรเปลี่ยนไปมาก เช่น ค่อย ๆ นั่งใกล้ทีวีขึ้น หรือค่อย ๆ พูดดังขึ้นเวลาคุยกับพ่อแม่โดยไม่มีใครตั้งคำถามว่าทำไมต้องทำแบบนั้น

อีกเหตุผลหนึ่งคือผู้สูงอายุจำนวนมากไม่อยากเป็นภาระหรือกลัวถูกมองว่าแก่ตัวลง จึงมักตอบว่า 'มองเห็นชัดดี' หรือ 'ได้ยินปกติ' ทั้งที่ในความเป็นจริงปรับตัวชดเชยไปแล้ว เช่น เดาคำพูดจากบริบทแทนการฟังชัดเจน หรือจำตำแหน่งของเข็มนาฬิกาได้จากความเคยชินมากกว่าการมองเห็นตัวเลขจริง

สัญญาณที่สังเกตได้ไม่จำเป็นต้องเป็นคำบ่นว่า 'มองไม่ชัด' เสมอไป แต่มักปรากฏผ่านพฤติกรรม เช่น เดินชนขอบเฟอร์นิเจอร์ที่อยู่ตำแหน่งเดิมบ่อยขึ้น หยิบของผิดสีหรือหยิบยาผิดซองเพราะแยกสีหรือตัวอักษรได้ยากขึ้น หรือหลีกเลี่ยงการอ่านหนังสือพิมพ์และการเขียนที่เคยทำเป็นประจำ

การมองเห็นในที่แสงน้อยลดลงเป็นอีกสัญญาณที่มักถูกมองข้าม เช่น ผู้สูงอายุเริ่มไม่กล้าเดินตอนกลางคืนหรือช่วงพลบค่ำ ทั้งที่ตอนกลางวันยังเดินได้ปกติ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการเปลี่ยนแปลงในดวงตาที่ควรได้รับการตรวจอย่างละเอียด

สัญญาณการได้ยินลดลงมักเริ่มจากเสียงความถี่สูง เช่น เสียงกระซิบ เสียงนกร้อง หรือเสียงพยัญชนะบางตัวที่ฟังไม่ชัด ก่อนที่จะสังเกตได้ชัดเจนในเสียงพูดปกติ พฤติกรรมที่พบบ่อยคือเปิดโทรทัศน์ดังขึ้นเรื่อย ๆ จนคนอื่นในบ้านรู้สึกว่าดังเกินไป หรือขอให้พูดซ้ำบ่อยขึ้นโดยเฉพาะในที่มีเสียงรบกวนหรือเมื่อคุยกันหลายคนพร้อมกัน

อีกสัญญาณที่ครอบครัวมักมองข้ามคือการถอนตัวจากการสนทนากลุ่ม เช่น เคยชอบร่วมวงคุยในงานเลี้ยงครอบครัวแต่เริ่มนั่งเงียบมากขึ้น ซึ่งบางครั้งถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเรื่องอารมณ์หรือความสนใจที่เปลี่ยนไป ทั้งที่จริงอาจเป็นเพราะฟังบทสนทนาในกลุ่มไม่ทันเนื่องจากเสียงหลายคนปนกัน

การมองเห็นและการได้ยินที่ลดลงไม่ใช่แค่เรื่องความไม่สะดวก แต่มีความเชื่อมโยงกับความเสี่ยงหกล้มโดยตรง เพราะการทรงตัวของร่างกายอาศัยข้อมูลจากสายตาและระบบการทรงตัวในหูชั้นในร่วมกัน เมื่อประสาทสัมผัสเหล่านี้ลดลง ความเสี่ยงสะดุดหรือหกล้มก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย โดยเฉพาะในบ้านที่มีแสงสว่างไม่เพียงพอหรือพื้นต่างระดับ

นอกจากนี้ การได้ยินและมองเห็นที่ลดลงยังส่งผลต่อสุขภาพใจ ผู้สูงอายุที่ฟังบทสนทนาไม่ทันหรือมองหน้าคนพูดไม่ชัดมักค่อย ๆ ถอนตัวจากกิจกรรมทางสังคม ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงความเหงาและภาวะซึมเศร้าได้ การสังเกตและช่วยเหลือแต่เนิ่น ๆ จึงมีผลดีต่อสุขภาพองค์รวมมากกว่าที่คิด

การบอกแพทย์ว่า 'รู้สึกว่าแม่ได้ยินแย่ลง' มีประโยชน์น้อยกว่าการบันทึกเหตุการณ์เฉพาะเจาะจง เช่น วันที่สังเกตเห็น สถานการณ์ที่เกิดขึ้น และความถี่ที่พบ ตัวอย่างเช่น 'ช่วง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา ขอให้พูดซ้ำเกือบทุกครั้งที่คุยกันในห้องที่มีเสียงพัดลม แต่คุยได้ปกติในห้องเงียบ' ซึ่งให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์กับแพทย์มากกว่าคำว่า 'ได้ยินไม่ดี' เฉย ๆ

การจดบันทึกอย่างเป็นระบบยังช่วยแยกแยะว่าอาการเกิดขึ้นเฉพาะบางสถานการณ์หรือเกิดตลอดเวลา ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญที่จักษุแพทย์และแพทย์หู คอ จมูก ใช้ประกอบการตรวจ ครอบครัวไม่จำเป็นต้องสรุปเองว่าอาการหมายถึงอะไร เพียงบันทึกสิ่งที่สังเกตเห็นให้ตรงตามความจริงที่สุด