ในโรคหัวใจล้มเหลว หัวใจสูบฉีดเลือดได้ไม่เต็มที่ ของเหลวจึงเริ่มคั่งตามขา ท้อง และปอด ก่อนที่ใครจะมองเห็นขาบวมชัดเจน น้ำหนักตัวมักขึ้นก่อนอาการบวมหรือเหนื่อยหอบหลายวัน ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐฯ (CDC) แนะนำให้ผู้ป่วยชั่งน้ำหนักทุกวันและแจ้งทีมรักษาเมื่อตัวเลขเพิ่มผิดปกติ เพราะเป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้าที่ถูกที่สุดที่บ้านทำได้

ตัวเลขที่ต้องการจึงเป็นการเปลี่ยนแปลงจากวันก่อน ไม่ใช่ตัวเลขเทียบกับคนอื่นหรือเทียบกับน้ำหนักในอุดมคติ คนที่น้ำหนักตัวเดิม 62 กิโลกรัมแล้วขึ้นเป็น 64 ภายในสามวันน่าห่วงกว่าคนที่น้ำหนักคงที่ 80 กิโลกรัมมานานเป็นปี

น้ำหนักที่ลดลงเร็วก็สำคัญไม่น้อยกัน อาจเกิดจากร่างกายขาดน้ำหลังท้องเสีย อาเจียน หรือขับปัสสาวะมากเกิน และในผู้สูงอายุที่ภาวะเปราะบางอยู่แล้ว การขาดน้ำทำให้ความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าและหน้ามืดล้มได้ จึงต้องรายงานทั้งขาขึ้นและขาลง

น้ำหนักตัวเปลี่ยนได้หลายร้อยกรัมในวันเดียวจากปัสสาวะ อาหาร น้ำดื่ม และเสื้อผ้า ถ้าเงื่อนไขไม่เหมือนกัน ตัวเลขที่ขึ้นจะอ่านไม่ออกว่าเป็นน้ำคั่งหรือแค่ข้าวต้มหนึ่งถ้วย

เวลาที่ใช้กันคือหลังตื่นนอน ลุกเข้าห้องน้ำถ่ายปัสสาวะแล้ว ก่อนกินอาหารและก่อนดื่มน้ำ เสื้อผ้าชุดเบาแบบเดียวกัน ไม่สวมรองเท้า ไม่ถือโทรศัพท์หรือผ้าเช็ดตัว ยืนนิ่งสองเท้าห่างเท่าช่วงไหล่จนตัวเลขหยุดเปลี่ยน

บ้านที่ผู้ป่วยกินยาขับปัสสาวะตอนเช้า ควรชั่งก่อนกินยานั้น เพื่อให้ตัวเลขเทียบกันได้ทุกวัน ส่วนจะกินยาเวลาไหนให้ถามเภสัชกรหรือแพทย์ ไม่ควรเปลี่ยนเวลาเองเพื่อให้ตัวเลขดูดี

เครื่องชั่งแบบดิจิตอลวัดแรงกดผ่านเซนเซอร์ใต้แท่น ถ้าวางบนพรมหนา พื้นไม้ที่ยวบ หรือกระเบื้องที่รอยต่อไม่เสมอกัน ตัวเลขจะแกว่งและไม่ซ้ำกันแม้ชั่งสองครั้งติดกัน พื้นแข็งเรียบอย่างกระเบื้องหรือซีเมนต์ขัดมันให้ผลนิ่งที่สุด และควรวางตำแหน่งเดิมทุกวัน

ห้องน้ำเปียกเป็นที่ที่ไม่ควรชั่งโดยเท้าเปียก แท่นลื่นแล้วผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวที่ขามักบวมและเหนื่อยง่ายอาจล้มได้ ย้ายเครื่องไปไว้ที่ห้องนอนหรือโถงทางเดินใกล้ราวจับ หรือใกล้โต๊ะที่ยึดมือได้ จะปลอดภัยกว่า

เก็บเครื่องไว้ที่เดิมถาวร เพราะการยกเครื่องไปมาทำให้เซนเซอร์เพี้ยนได้ และผู้ป่วยบางคนพลาดการชั่งเพียงเพราะต้องไปหาเครื่องที่ถูกเก็บไว้หลังตู้

ก่อนดูความแม่นยำให้ดูความปลอดภัยของคนยืน แท่นกว้างพอวางเท้าสองข้างโดยไม่ต้องจัดท่า ผิวแท่นกันลื่นแม้เท้าเปียกเล็กน้อย ขอบไม่สูงจนต้องยกเท้าข้าม และรับน้ำหนักได้เกินน้ำหนักตัวผู้ใช้อย่างเผื่อ ๆ ตามที่ผู้ผลิตระบุ

หน้าจอควรมีตัวเลขใหญ่ มีไฟแสดงผลหรือคอนทราสต์สูง เพราะผู้สูงอายุที่สายตายาวตามวัยหรือต้อกระจกอ่านตัวเลขเล็ก ๆ ที่อยู่ไกลลำบาก แบบที่มีก้านหรือราวจับให้ยึดเป็นตัวเลือกสำหรับคนที่เสี่ยงล้ม แต่ราวนั้นไม่ควรเป็นสิ่งที่ผู้ป่วยแขวนตัวทั้งน้ำหนักขณะชั่งเพราะตัวเลขจะผิด

เครื่องที่วัดไขมันและมวลกล้ามเนื้อต้องระวังเป็นพิเศษ ผู้ผลิตหลายรายระบุคำเตือนไม่ให้ผู้ที่ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจหรืออุปกรณ์ฝังในร่างกายใช้ หากแพทย์ยังไม่ได้ยืนยัน ให้เลือกเครื่องที่ชั่งน้ำหนักอย่างเดียวไปก่อน บทความเรื่องเครื่องชั่งวัดไขมันกับเครื่องกระตุ้นหัวใจในเว็บนี้อธิบายประเด็นนี้ไว้ละเอียด

น้ำหนักที่คงที่ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป ผู้ป่วยบางคนกินได้น้อยลงจนเนื้อลีบ ขณะที่น้ำคั่งเพิ่มพอดีกับที่มวลกล้ามเนื้อหายไป ตัวเลขจึงนิ่ง ทั้งที่ตัวจริงแย่ลง อาการร่วมที่ต้องดูควบคู่ได้แก่ เหนื่อยง่ายขึ้นกว่าสัปดาห์ก่อน นอนราบไม่ได้ ต้องหนุนหมอนสูงขึ้น ไอตอนกลางคืน ขาหรือข้อเท้าบวมกดบุ๋ม และปัสสาวะน้อยลง

ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิด ยาบางตัวทำให้ขาบวมหรือกักน้ำได้เอง การเปลี่ยนยาแล้วน้ำหนักขึ้นจึงเป็นข้อมูลที่แพทย์อยากรู้ ควรจดชื่อยาที่เพิ่งเริ่มหรือเปลี่ยนไว้ในหน้าเดียวกับตัวเลข ไม่ต้องเดาเองว่ายาตัวไหนเป็นต้นเหตุ