สูงวัยไทย

วิธีพยุงและเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุโดยไม่ปวดหลัง: เทคนิคที่ผู้ดูแลต้องรู้

ขั้นตอนใช้กลไกร่างกาย (body mechanics) ที่ถูกต้องเมื่อพยุงผู้สูงอายุลุกนั่งหรือเคลื่อนย้ายจากเตียงไปรถเข็น เพื่อลดแรงกดที่หลังของผู้ดูแลเอง

11 นาทีในการอ่าน

เผยแพร่เมื่อ 1 กันยายน 2026

Caregivers supporting an elderly man lying in bed, providing assistance and comfort.

รูปภาพโดย Kampus Production / Pexels

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

คำตอบสั้น ๆ

  • หลักสำคัญของการพยุงผู้สูงอายุโดยไม่ปวดหลังคือ ใช้ขาและสะโพกออกแรงแทนหลัง ยืนให้ใกล้ตัวผู้สูงอายุที่สุด และไม่บิดเอวขณะยกหรือหมุนตัว
  • ก่อนเคลื่อนย้ายทุกครั้ง ควรวางแผนเส้นทางและตำแหน่งรถเข็นหรือเก้าอี้ให้พร้อมก่อน ไม่ควรเริ่มยกแล้วค่อยหาที่วาง
  • หากผู้สูงอายุยังพอมีแรงช่วยพยุงตัวเองได้บ้าง ควรกระตุ้นให้ใช้แรงตัวเองร่วมด้วยเสมอ แทนที่ผู้ดูแลจะออกแรงยกทั้งหมดเพียงลำพัง
  • หากผู้ดูแลรู้สึกปวดหลังทุกครั้งหลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุ ควรพิจารณาใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อน แทนการฝืนใช้แรงกายเพียงอย่างเดียว

เหมาะกับใคร

  • เหมาะกับผู้ดูแลที่ต้องพยุงผู้สูงอายุลุกนั่งหรือเคลื่อนย้ายจากเตียงไปรถเข็นเป็นประจำทุกวัน
  • เหมาะกับลูกหลานที่เพิ่งเริ่มดูแลผู้สูงอายุที่เดินเองไม่ได้หลังผ่าตัดหรือป่วยหนัก และยังไม่เคยได้รับการสอนเทคนิคที่ถูกต้อง
  • เหมาะกับผู้ดูแลที่เริ่มมีอาการปวดหลังเรื้อรังจากการยกหรือพยุงตัวผู้สูงอายุผิดวิธี
  • ไม่ใช่บทความสำหรับการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยที่มีภาวะกระดูกสันหลังบาดเจ็บเฉียบพลันหรือกระดูกหักที่ต้องเคลื่อนย้ายโดยทีมแพทย์ฉุกเฉินเท่านั้น

สิ่งที่ควรรู้

ทำไมผู้ดูแลจึงปวดหลังจากการพยุงผู้สูงอายุ

สาเหตุหลักคือการก้มตัวและบิดเอวขณะยกน้ำหนัก แทนที่จะใช้กล้ามเนื้อขาซึ่งแข็งแรงกว่ากล้ามเนื้อหลังมาก ผู้ดูแลจำนวนมากไม่รู้ตัวว่าตนเองก้มหลังผิดท่าเพราะเร่งรีบหรือเคยชิน

การยกน้ำหนักคนที่ตัวโน้มเอียงหรืออยู่ไกลจากลำตัวผู้ดูแลเพิ่มแรงกดที่หลังส่วนล่างมากกว่ายกวัตถุระยะใกล้หลายเท่า ยิ่งผู้สูงอายุมีมวลกล้ามเนื้อน้อยและช่วยพยุงตัวเองไม่ได้เลย ผู้ดูแลยิ่งต้องรับน้ำหนักทั้งหมดด้วยตัวเอง

การปวดหลังจากการดูแลผู้สูงอายุสะสมเป็นเวลานานอาจกลายเป็นอาการเรื้อรังที่ส่งผลต่อความสามารถในการดูแลต่อเนื่องของผู้ดูแลเอง จึงควรป้องกันตั้งแต่เริ่มต้น

หลักกลไกร่างกาย (body mechanics) ที่ถูกต้อง

หลักการสำคัญคือ ย่อเข่าแทนการก้มหลัง ยืนแยกเท้ากว้างเท่าช่วงไหล่เพื่อฐานที่มั่นคง และให้ตัวผู้ดูแลอยู่ใกล้ผู้สูงอายุที่สุดเท่าที่จะทำได้ก่อนเริ่มออกแรง

เมื่อต้องหมุนตัวผู้สูงอายุ ควรหมุนทั้งตัวด้วยการก้าวเท้า ไม่บิดเฉพาะช่วงเอว เพราะการบิดเอวขณะรับน้ำหนักเป็นสาเหตุการบาดเจ็บหลังที่พบบ่อยที่สุด

หากเป็นไปได้ ควรกระตุ้นให้ผู้สูงอายุช่วยออกแรงเอง เช่น ใช้มือดันที่นั่งหรือขยับขาช่วย เพื่อลดภาระที่ผู้ดูแลต้องรับทั้งหมด ทั้งยังช่วยรักษากิจวัตรประจำวันด้านการเคลื่อนไหวของผู้สูงอายุไว้ด้วย

การเตรียมพื้นที่ก่อนเคลื่อนย้ายทุกครั้ง

ควรจัดวางรถเข็นหรือเก้าอี้ในตำแหน่งที่ใกล้ที่สุดและเป็นมุมที่เอื้อต่อการหมุนตัวน้อยที่สุดก่อนเริ่มพยุงผู้สูงอายุลุกขึ้น

ล็อกเบรกเตียงหรือล้อรถเข็นทุกครั้งก่อนเริ่มเคลื่อนย้าย เพื่อไม่ให้อุปกรณ์ไหลขณะกำลังรับน้ำหนัก

หากพื้นที่แคบเกินไปจนต้องบิดตัวมากผิดปกติ ควรพิจารณาจัดเฟอร์นิเจอร์ใหม่ก่อน แทนที่จะฝืนเคลื่อนย้ายในพื้นที่ที่ไม่เอื้ออำนวย

ความแตกต่างระหว่างผู้สูงอายุที่ช่วยตัวเองได้บ้างกับช่วยตัวเองไม่ได้เลย

ผู้สูงอายุที่ยังพอมีแรงและช่วยพยุงตัวเองได้บ้าง เช่น ใช้มือดันที่นอนหรือขยับขาช่วยได้ ทำให้ผู้ดูแลรับน้ำหนักน้อยลงมาก และความเสี่ยงปวดหลังของผู้ดูแลก็ลดลงตามไปด้วย ผู้ดูแลจึงควรกระตุ้นและให้เวลาผู้สูงอายุออกแรงเองเท่าที่ทำได้ แม้จะช้ากว่าการยกให้ทั้งหมดก็ตาม

ในทางกลับกัน ผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางรุนแรงหรือช่วยพยุงตัวเองไม่ได้เลยในกิจวัตรประจำวัน ผู้ดูแลต้องรับน้ำหนักเต็มที่ทุกครั้ง ซึ่งเป็นกลุ่มที่ควรพิจารณาอุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อน ร่วมกับเทคนิคยกที่ถูกต้อง แทนที่จะพึ่งแรงกายเพียงอย่างเดียว

A caregiver assists an elderly man in a home environment, showcasing compassionate home care.

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

ขั้นตอนพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียงไปนั่งขอบเตียง

ทำช้า ๆ ทีละขั้นตอน ไม่รีบ โดยเฉพาะหากผู้สูงอายุมีภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า

  • ช่วยพลิกตัวผู้สูงอายุให้นอนตะแคงก่อน แล้ววางเท้าลงข้างเตียง
  • ยืนใกล้สะโพกผู้สูงอายุ ย่อเข่า ไม่ก้มหลัง วางมือข้างหนึ่งรองไหล่ อีกข้างรองสะโพก
  • ใช้แรงขาดันตัวขึ้นพร้อมกับผู้สูงอายุ ให้ผู้สูงอายุใช้มือดันที่นอนช่วยพยุงตัวเองด้วย
  • ให้ผู้สูงอายุนั่งพักที่ขอบเตียงประมาณ 30 วินาทีก่อนลุกยืน เพื่อลดอาการหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า

ขั้นตอนเคลื่อนย้ายจากขอบเตียงไปรถเข็น

จัดรถเข็นให้ใกล้และล็อกเบรกก่อนเริ่มทุกครั้ง

  • วางรถเข็นทำมุมประมาณ 45 องศากับเตียง ล็อกเบรกให้แน่น
  • ยืนหน้าผู้สูงอายุ ย่อเข่า ให้ผู้สูงอายุจับไหล่หรือเอวผู้ดูแลตามความเหมาะสม
  • ใช้แรงขายกตัวขึ้นพร้อมกัน หมุนตัวด้วยการก้าวเท้าช้า ๆ ไม่บิดเอว จนหันหลังชนขอบที่นั่งรถเข็น
  • ค่อย ๆ วางตัวลงนั่ง พร้อมย่อเข่าตามลงไปด้วยเพื่อควบคุมความเร็วในการนั่ง

การดูแลหลังตัวเองหลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุ

ผู้ดูแลควรดูแลร่างกายตัวเองควบคู่ไปด้วย ไม่ใช่สนใจแค่ความปลอดภัยของผู้สูงอายุอย่างเดียว

  • ยืดเหยียดกล้ามเนื้อหลังและขาเบา ๆ หลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุเสร็จในแต่ละรอบ
  • สลับผู้ช่วยเคลื่อนย้ายกับสมาชิกในบ้านคนอื่นหากทำได้ เพื่อไม่ให้คนเดียวรับภาระซ้ำ ๆ ทั้งวัน

อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • อย่าก้มหลังยกน้ำหนักผู้สูงอายุโดยเข่าเหยียดตรง ควรย่อเข่าและใช้แรงขาแทนเสมอ
  • อย่าบิดเอวขณะหมุนตัวผู้สูงอายุ ควรหมุนทั้งตัวด้วยการก้าวเท้าแทน
  • อย่าเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุคนเดียวหากรู้สึกว่าน้ำหนักเกินกำลังตัวเอง ควรขอความช่วยเหลือจากสมาชิกในบ้านอีกคน
  • อย่าลืมล็อกเบรกเตียงหรือรถเข็นก่อนเริ่มเคลื่อนย้ายทุกครั้ง แม้จะรีบก็ตาม
  • อย่าฝืนทำงานต่อหากปวดหลังเฉียบพลันขณะยกผู้สูงอายุ ควรหยุดพักและขอความช่วยเหลือทันที

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที หากผู้ดูแลปวดหลังเฉียบพลันรุนแรงจนขยับตัวไม่ได้ หรือมีอาการชาร้าวลงขาร่วมด้วยหลังยกผู้สูงอายุ
  • พาไปพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน หากผู้สูงอายุบ่นเจ็บสะโพกหรือไหล่ทันทีขณะถูกพยุงเคลื่อนย้าย
  • นัดพบนักกายภาพบำบัดภายในสัปดาห์นี้ หากผู้ดูแลรู้สึกปวดหลังซ้ำ ๆ ทุกครั้งหลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุแม้ปรับท่าแล้ว
  • หากพบว่าน้ำหนักตัวผู้สูงอายุเกินกำลังที่ผู้ดูแลคนเดียวจะยกได้อย่างปลอดภัย ควรปรึกษาทีมเยี่ยมบ้านเรื่องอุปกรณ์ช่วยพยุงหรือเทคนิคเพิ่มเติม
  • หากผู้สูงอายุมีอาการวูบหรือหน้ามืดบ่อยขณะถูกเคลื่อนย้าย ควรแจ้งแพทย์เพื่อตรวจภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า

เช็กลิสต์สรุป

  • ย่อเข่าแทนการก้มหลังทุกครั้งที่ยกน้ำหนัก
  • หมุนตัวด้วยการก้าวเท้า ไม่บิดเอว
  • ล็อกเบรกเตียงและรถเข็นก่อนเคลื่อนย้ายทุกครั้ง
  • ให้ผู้สูงอายุนั่งพักที่ขอบเตียง 30 วินาทีก่อนลุกยืน
  • จัดตำแหน่งรถเข็นหรือเก้าอี้ให้ใกล้ที่สุดก่อนเริ่ม
  • ขอความช่วยเหลือหากน้ำหนักเกินกำลังคนเดียว

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมการก้มหลังยกผู้สูงอายุถึงอันตรายกว่าที่คิด

การก้มหลังโดยเข่าเหยียดตรงทำให้กระดูกสันหลังส่วนล่างรับแรงกดมากกว่าปกติหลายเท่า โดยเฉพาะเมื่อยกน้ำหนักคนที่ไม่สามารถช่วยพยุงตัวเองได้เลย จึงเป็นสาเหตุหลักของอาการปวดหลังเรื้อรังในผู้ดูแล

ถ้าผู้ดูแลตัวเล็กกว่าผู้สูงอายุมากจะเคลื่อนย้ายอย่างไรให้ปลอดภัย

ควรใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อน แทนการใช้แรงกายล้วน ๆ และควรขอความช่วยเหลือจากสมาชิกในบ้านอีกคนเสมอเมื่อรู้สึกว่าน้ำหนักเกินกำลังตัวเอง

ควรฝึกเทคนิคนี้กับใครก่อนเริ่มใช้จริง

ควรขอให้นักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลเยี่ยมบ้านสอนและดูท่าทางจริงอย่างน้อยหนึ่งครั้งก่อนเริ่มทำเองที่บ้าน เพราะการอ่านขั้นตอนอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อการจับตำแหน่งมือและจังหวะที่ถูกต้อง

ปวดหลังจากการดูแลผู้สูงอายุควรพักกี่วัน

หากปวดหลังเล็กน้อยจากการใช้งานเกินไป ควรพักและยืดเหยียดกล้ามเนื้อ 1-2 วันพร้อมสังเกตอาการ แต่หากปวดรุนแรง ปวดร้าวลงขา หรือมีอาการชา ควรพบแพทย์ทันทีแทนการพักรอเองที่บ้าน

มีวิธีลดจำนวนครั้งที่ต้องยกผู้สูงอายุในแต่ละวันไหม

อาจพิจารณาจัดวางเฟอร์นิเจอร์ให้เตียง เก้าอี้ และห้องน้ำอยู่ใกล้กันมากขึ้น ลดระยะทางที่ต้องเคลื่อนย้าย หรือกระตุ้นให้ผู้สูงอายุช่วยออกแรงตัวเองมากขึ้นเท่าที่ทำได้ ควบคู่กับการปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องอุปกรณ์ช่วยพยุงที่เหมาะสม

ควรกระตุ้นให้ผู้สูงอายุออกแรงเองแค่ไหนจึงจะพอดี

ควรกระตุ้นเท่าที่ผู้สูงอายุทำได้โดยไม่เสี่ยงเจ็บตัวหรือเหนื่อยเกินไป เช่น ให้ใช้มือดันที่นอนหรือขยับขาช่วยเล็กน้อยขณะลุกนั่ง แม้จะช้ากว่าการยกให้ทั้งหมด แต่ช่วยรักษาความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันของผู้สูงอายุไว้ และลดภาระที่ผู้ดูแลต้องรับน้ำหนักทั้งหมดด้วยตัวเอง

ผู้สูงอายุที่ช่วยตัวเองไม่ได้เลยต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเสมอไปหรือไม่

ไม่จำเป็นเสมอไป แต่แนะนำอย่างยิ่งหากน้ำหนักตัวผู้สูงอายุเกินกำลังผู้ดูแลจะรับได้อย่างปลอดภัย เพราะการฝืนใช้แรงกายล้วน ๆ ต่อไปเสี่ยงทั้งผู้ดูแลบาดเจ็บหลังและผู้สูงอายุพลัดตกขณะเคลื่อนย้าย ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องเข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อน หรือเครื่องยกตัวที่เหมาะสม

สรุป

  • หลักสำคัญที่สุดของการพยุงผู้สูงอายุโดยไม่ปวดหลังคือใช้ขาแทนหลัง และหมุนตัวด้วยการก้าวเท้าแทนการบิดเอว
  • เตรียมพื้นที่และล็อกเบรกอุปกรณ์ให้พร้อมก่อนเริ่มเคลื่อนย้ายทุกครั้ง ไม่เริ่มยกแล้วค่อยหาที่วาง
  • หากรู้สึกปวดหลังซ้ำ ๆ หลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุ อย่าฝืนทำต่อไปเอง ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดหรือพิจารณาอุปกรณ์ช่วย
  • ผู้ดูแลควรดูแลร่างกายตัวเองควบคู่กับการดูแลผู้สูงอายุ เพราะหากผู้ดูแลบาดเจ็บ การดูแลต่อเนื่องก็จะสะดุดไปด้วย

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

ดูหมวดอุปกรณ์ทั้งหมด

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

บทความที่เกี่ยวข้อง

เช็กลิสต์ป้องกันอาการปวดหลังสำหรับผู้ดูแลผู้สูงอายุ
home-care

เช็กลิสต์ป้องกันอาการปวดหลังสำหรับผู้ดูแลผู้สูงอายุ

รายการตรวจสอบท่าทาง สภาพแวดล้อม และพฤติกรรมประจำวันที่ช่วยลดความเสี่ยงปวดหลังเรื้อรังของผู้ดูแลที่ต้องยกหรือพยุงผู้สูงอายุทุกวัน

อัปเดตล่าสุด 1 กันยายน 2026อ่าน 10 นาที
เข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อน หรือเครื่องยกตัว: เลือกอุปกรณ์ช่วยพยุงผู้สูงอายุแบบไหนดี
home-care

เข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อน หรือเครื่องยกตัว: เลือกอุปกรณ์ช่วยพยุงผู้สูงอายุแบบไหนดี

เปรียบเทียบเข็มขัดพยุงตัว (transfer belt) กระดานเลื่อน (slide board) และเครื่องยกตัวไฟฟ้า (hoist) พร้อมเกณฑ์เลือกตามน้ำหนักผู้สูงอายุและกำลังคนในบ้าน

อัปเดตล่าสุด 1 กันยายน 2026อ่าน 11 นาที
เลือกรถเข็นผู้สูงอายุแบบไหนเหมาะกับบ้าน: เทียบชนิด ขนาด และงบประมาณ
home-care

เลือกรถเข็นผู้สูงอายุแบบไหนเหมาะกับบ้าน: เทียบชนิด ขนาด และงบประมาณ

เปรียบเทียบรถเข็นมือเข็นทั่วไป รถเข็นน้ำหนักเบา และรถเข็นไฟฟ้า พร้อมวิธีวัดขนาดตัวผู้สูงอายุและความกว้างประตูบ้าน ก่อนตัดสินใจซื้อหรือเช่า

อัปเดตล่าสุด 1 กันยายน 2026อ่าน 11 นาที