สูงวัยไทย
วิธีพยุงและเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุโดยไม่ปวดหลัง: เทคนิคที่ผู้ดูแลต้องรู้
พิมพ์เมื่อ 15 กันยายน 2026
วิธีพยุงและเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุโดยไม่ปวดหลัง: เทคนิคที่ผู้ดูแลต้องรู้
ขั้นตอนใช้กลไกร่างกาย (body mechanics) ที่ถูกต้องเมื่อพยุงผู้สูงอายุลุกนั่งหรือเคลื่อนย้ายจากเตียงไปรถเข็น เพื่อลดแรงกดที่หลังของผู้ดูแลเอง
เผยแพร่เมื่อ 1 กันยายน 2026

รูปภาพโดย Kampus Production / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- หลักสำคัญของการพยุงผู้สูงอายุโดยไม่ปวดหลังคือ ใช้ขาและสะโพกออกแรงแทนหลัง ยืนให้ใกล้ตัวผู้สูงอายุที่สุด และไม่บิดเอวขณะยกหรือหมุนตัว
- ก่อนเคลื่อนย้ายทุกครั้ง ควรวางแผนเส้นทางและตำแหน่งรถเข็นหรือเก้าอี้ให้พร้อมก่อน ไม่ควรเริ่มยกแล้วค่อยหาที่วาง
- หากผู้สูงอายุยังพอมีแรงช่วยพยุงตัวเองได้บ้าง ควรกระตุ้นให้ใช้แรงตัวเองร่วมด้วยเสมอ แทนที่ผู้ดูแลจะออกแรงยกทั้งหมดเพียงลำพัง
- หากผู้ดูแลรู้สึกปวดหลังทุกครั้งหลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุ ควรพิจารณาใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อน แทนการฝืนใช้แรงกายเพียงอย่างเดียว
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับผู้ดูแลที่ต้องพยุงผู้สูงอายุลุกนั่งหรือเคลื่อนย้ายจากเตียงไปรถเข็นเป็นประจำทุกวัน
- เหมาะกับลูกหลานที่เพิ่งเริ่มดูแลผู้สูงอายุที่เดินเองไม่ได้หลังผ่าตัดหรือป่วยหนัก และยังไม่เคยได้รับการสอนเทคนิคที่ถูกต้อง
- เหมาะกับผู้ดูแลที่เริ่มมีอาการปวดหลังเรื้อรังจากการยกหรือพยุงตัวผู้สูงอายุผิดวิธี
- ไม่ใช่บทความสำหรับการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยที่มีภาวะกระดูกสันหลังบาดเจ็บเฉียบพลันหรือกระดูกหักที่ต้องเคลื่อนย้ายโดยทีมแพทย์ฉุกเฉินเท่านั้น
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมผู้ดูแลจึงปวดหลังจากการพยุงผู้สูงอายุ
สาเหตุหลักคือการก้มตัวและบิดเอวขณะยกน้ำหนัก แทนที่จะใช้กล้ามเนื้อขาซึ่งแข็งแรงกว่ากล้ามเนื้อหลังมาก ผู้ดูแลจำนวนมากไม่รู้ตัวว่าตนเองก้มหลังผิดท่าเพราะเร่งรีบหรือเคยชิน
การยกน้ำหนักคนที่ตัวโน้มเอียงหรืออยู่ไกลจากลำตัวผู้ดูแลเพิ่มแรงกดที่หลังส่วนล่างมากกว่ายกวัตถุระยะใกล้หลายเท่า ยิ่งผู้สูงอายุมีมวลกล้ามเนื้อน้อยและช่วยพยุงตัวเองไม่ได้เลย ผู้ดูแลยิ่งต้องรับน้ำหนักทั้งหมดด้วยตัวเอง
การปวดหลังจากการดูแลผู้สูงอายุสะสมเป็นเวลานานอาจกลายเป็นอาการเรื้อรังที่ส่งผลต่อความสามารถในการดูแลต่อเนื่องของผู้ดูแลเอง จึงควรป้องกันตั้งแต่เริ่มต้น
หลักกลไกร่างกาย (body mechanics) ที่ถูกต้อง
หลักการสำคัญคือ ย่อเข่าแทนการก้มหลัง ยืนแยกเท้ากว้างเท่าช่วงไหล่เพื่อฐานที่มั่นคง และให้ตัวผู้ดูแลอยู่ใกล้ผู้สูงอายุที่สุดเท่าที่จะทำได้ก่อนเริ่มออกแรง
เมื่อต้องหมุนตัวผู้สูงอายุ ควรหมุนทั้งตัวด้วยการก้าวเท้า ไม่บิดเฉพาะช่วงเอว เพราะการบิดเอวขณะรับน้ำหนักเป็นสาเหตุการบาดเจ็บหลังที่พบบ่อยที่สุด
หากเป็นไปได้ ควรกระตุ้นให้ผู้สูงอายุช่วยออกแรงเอง เช่น ใช้มือดันที่นั่งหรือขยับขาช่วย เพื่อลดภาระที่ผู้ดูแลต้องรับทั้งหมด ทั้งยังช่วยรักษากิจวัตรประจำวันด้านการเคลื่อนไหวของผู้สูงอายุไว้ด้วย
การเตรียมพื้นที่ก่อนเคลื่อนย้ายทุกครั้ง
ควรจัดวางรถเข็นหรือเก้าอี้ในตำแหน่งที่ใกล้ที่สุดและเป็นมุมที่เอื้อต่อการหมุนตัวน้อยที่สุดก่อนเริ่มพยุงผู้สูงอายุลุกขึ้น
ล็อกเบรกเตียงหรือล้อรถเข็นทุกครั้งก่อนเริ่มเคลื่อนย้าย เพื่อไม่ให้อุปกรณ์ไหลขณะกำลังรับน้ำหนัก
หากพื้นที่แคบเกินไปจนต้องบิดตัวมากผิดปกติ ควรพิจารณาจัดเฟอร์นิเจอร์ใหม่ก่อน แทนที่จะฝืนเคลื่อนย้ายในพื้นที่ที่ไม่เอื้ออำนวย
ความแตกต่างระหว่างผู้สูงอายุที่ช่วยตัวเองได้บ้างกับช่วยตัวเองไม่ได้เลย
ผู้สูงอายุที่ยังพอมีแรงและช่วยพยุงตัวเองได้บ้าง เช่น ใช้มือดันที่นอนหรือขยับขาช่วยได้ ทำให้ผู้ดูแลรับน้ำหนักน้อยลงมาก และความเสี่ยงปวดหลังของผู้ดูแลก็ลดลงตามไปด้วย ผู้ดูแลจึงควรกระตุ้นและให้เวลาผู้สูงอายุออกแรงเองเท่าที่ทำได้ แม้จะช้ากว่าการยกให้ทั้งหมดก็ตาม
ในทางกลับกัน ผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางรุนแรงหรือช่วยพยุงตัวเองไม่ได้เลยในกิจวัตรประจำวัน ผู้ดูแลต้องรับน้ำหนักเต็มที่ทุกครั้ง ซึ่งเป็นกลุ่มที่ควรพิจารณาอุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อน ร่วมกับเทคนิคยกที่ถูกต้อง แทนที่จะพึ่งแรงกายเพียงอย่างเดียว

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ขั้นตอนพยุงผู้สูงอายุลุกจากเตียงไปนั่งขอบเตียง
ทำช้า ๆ ทีละขั้นตอน ไม่รีบ โดยเฉพาะหากผู้สูงอายุมีภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า
- ช่วยพลิกตัวผู้สูงอายุให้นอนตะแคงก่อน แล้ววางเท้าลงข้างเตียง
- ยืนใกล้สะโพกผู้สูงอายุ ย่อเข่า ไม่ก้มหลัง วางมือข้างหนึ่งรองไหล่ อีกข้างรองสะโพก
- ใช้แรงขาดันตัวขึ้นพร้อมกับผู้สูงอายุ ให้ผู้สูงอายุใช้มือดันที่นอนช่วยพยุงตัวเองด้วย
- ให้ผู้สูงอายุนั่งพักที่ขอบเตียงประมาณ 30 วินาทีก่อนลุกยืน เพื่อลดอาการหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า
ขั้นตอนเคลื่อนย้ายจากขอบเตียงไปรถเข็น
จัดรถเข็นให้ใกล้และล็อกเบรกก่อนเริ่มทุกครั้ง
- วางรถเข็นทำมุมประมาณ 45 องศากับเตียง ล็อกเบรกให้แน่น
- ยืนหน้าผู้สูงอายุ ย่อเข่า ให้ผู้สูงอายุจับไหล่หรือเอวผู้ดูแลตามความเหมาะสม
- ใช้แรงขายกตัวขึ้นพร้อมกัน หมุนตัวด้วยการก้าวเท้าช้า ๆ ไม่บิดเอว จนหันหลังชนขอบที่นั่งรถเข็น
- ค่อย ๆ วางตัวลงนั่ง พร้อมย่อเข่าตามลงไปด้วยเพื่อควบคุมความเร็วในการนั่ง
การดูแลหลังตัวเองหลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุ
ผู้ดูแลควรดูแลร่างกายตัวเองควบคู่ไปด้วย ไม่ใช่สนใจแค่ความปลอดภัยของผู้สูงอายุอย่างเดียว
- ยืดเหยียดกล้ามเนื้อหลังและขาเบา ๆ หลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุเสร็จในแต่ละรอบ
- สลับผู้ช่วยเคลื่อนย้ายกับสมาชิกในบ้านคนอื่นหากทำได้ เพื่อไม่ให้คนเดียวรับภาระซ้ำ ๆ ทั้งวัน
อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
โปรแถมเบาะ ฟรี! รถเข็นน้ำหนักเบาพิเศษ KARMA ERGO3 ERGO 3 รถเข็นผู้ป่วย รถเข็น วีลแชร์เบา ล้อเล็ก 12กก ล้อใหญ่ 14กก
Karma(คาร์ม่า)รถเข็นไฟฟ้า ยี่ห้อ Yuwell Electric Wheelchair รุ่น D130FL รับประกันศูนย์ไทย 3 ปี
Yuwellรถเข็นวีลแชร์ Wheelchair Yuwell รุ่น H053C รับประกันศูนย์ไทย 1 ปี
Yuwellรถเข็นผู้ป่วย น้ำหนักเบา พับได้ ยี่ห้อ Yuwell รุ่น H053C รับประกันศูนย์ไทย 3 ปี
Yuwell
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าก้มหลังยกน้ำหนักผู้สูงอายุโดยเข่าเหยียดตรง ควรย่อเข่าและใช้แรงขาแทนเสมอ
- อย่าบิดเอวขณะหมุนตัวผู้สูงอายุ ควรหมุนทั้งตัวด้วยการก้าวเท้าแทน
- อย่าเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุคนเดียวหากรู้สึกว่าน้ำหนักเกินกำลังตัวเอง ควรขอความช่วยเหลือจากสมาชิกในบ้านอีกคน
- อย่าลืมล็อกเบรกเตียงหรือรถเข็นก่อนเริ่มเคลื่อนย้ายทุกครั้ง แม้จะรีบก็ตาม
- อย่าฝืนทำงานต่อหากปวดหลังเฉียบพลันขณะยกผู้สูงอายุ ควรหยุดพักและขอความช่วยเหลือทันที
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที หากผู้ดูแลปวดหลังเฉียบพลันรุนแรงจนขยับตัวไม่ได้ หรือมีอาการชาร้าวลงขาร่วมด้วยหลังยกผู้สูงอายุ
- พาไปพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน หากผู้สูงอายุบ่นเจ็บสะโพกหรือไหล่ทันทีขณะถูกพยุงเคลื่อนย้าย
- นัดพบนักกายภาพบำบัดภายในสัปดาห์นี้ หากผู้ดูแลรู้สึกปวดหลังซ้ำ ๆ ทุกครั้งหลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุแม้ปรับท่าแล้ว
- หากพบว่าน้ำหนักตัวผู้สูงอายุเกินกำลังที่ผู้ดูแลคนเดียวจะยกได้อย่างปลอดภัย ควรปรึกษาทีมเยี่ยมบ้านเรื่องอุปกรณ์ช่วยพยุงหรือเทคนิคเพิ่มเติม
- หากผู้สูงอายุมีอาการวูบหรือหน้ามืดบ่อยขณะถูกเคลื่อนย้าย ควรแจ้งแพทย์เพื่อตรวจภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า
เช็กลิสต์สรุป
- ย่อเข่าแทนการก้มหลังทุกครั้งที่ยกน้ำหนัก
- หมุนตัวด้วยการก้าวเท้า ไม่บิดเอว
- ล็อกเบรกเตียงและรถเข็นก่อนเคลื่อนย้ายทุกครั้ง
- ให้ผู้สูงอายุนั่งพักที่ขอบเตียง 30 วินาทีก่อนลุกยืน
- จัดตำแหน่งรถเข็นหรือเก้าอี้ให้ใกล้ที่สุดก่อนเริ่ม
- ขอความช่วยเหลือหากน้ำหนักเกินกำลังคนเดียว
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมการก้มหลังยกผู้สูงอายุถึงอันตรายกว่าที่คิด
การก้มหลังโดยเข่าเหยียดตรงทำให้กระดูกสันหลังส่วนล่างรับแรงกดมากกว่าปกติหลายเท่า โดยเฉพาะเมื่อยกน้ำหนักคนที่ไม่สามารถช่วยพยุงตัวเองได้เลย จึงเป็นสาเหตุหลักของอาการปวดหลังเรื้อรังในผู้ดูแล
ถ้าผู้ดูแลตัวเล็กกว่าผู้สูงอายุมากจะเคลื่อนย้ายอย่างไรให้ปลอดภัย
ควรใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัวหรือกระดานเลื่อน แทนการใช้แรงกายล้วน ๆ และควรขอความช่วยเหลือจากสมาชิกในบ้านอีกคนเสมอเมื่อรู้สึกว่าน้ำหนักเกินกำลังตัวเอง
ควรฝึกเทคนิคนี้กับใครก่อนเริ่มใช้จริง
ควรขอให้นักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลเยี่ยมบ้านสอนและดูท่าทางจริงอย่างน้อยหนึ่งครั้งก่อนเริ่มทำเองที่บ้าน เพราะการอ่านขั้นตอนอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อการจับตำแหน่งมือและจังหวะที่ถูกต้อง
ปวดหลังจากการดูแลผู้สูงอายุควรพักกี่วัน
หากปวดหลังเล็กน้อยจากการใช้งานเกินไป ควรพักและยืดเหยียดกล้ามเนื้อ 1-2 วันพร้อมสังเกตอาการ แต่หากปวดรุนแรง ปวดร้าวลงขา หรือมีอาการชา ควรพบแพทย์ทันทีแทนการพักรอเองที่บ้าน
มีวิธีลดจำนวนครั้งที่ต้องยกผู้สูงอายุในแต่ละวันไหม
อาจพิจารณาจัดวางเฟอร์นิเจอร์ให้เตียง เก้าอี้ และห้องน้ำอยู่ใกล้กันมากขึ้น ลดระยะทางที่ต้องเคลื่อนย้าย หรือกระตุ้นให้ผู้สูงอายุช่วยออกแรงตัวเองมากขึ้นเท่าที่ทำได้ ควบคู่กับการปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องอุปกรณ์ช่วยพยุงที่เหมาะสม
ควรกระตุ้นให้ผู้สูงอายุออกแรงเองแค่ไหนจึงจะพอดี
ควรกระตุ้นเท่าที่ผู้สูงอายุทำได้โดยไม่เสี่ยงเจ็บตัวหรือเหนื่อยเกินไป เช่น ให้ใช้มือดันที่นอนหรือขยับขาช่วยเล็กน้อยขณะลุกนั่ง แม้จะช้ากว่าการยกให้ทั้งหมด แต่ช่วยรักษาความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันของผู้สูงอายุไว้ และลดภาระที่ผู้ดูแลต้องรับน้ำหนักทั้งหมดด้วยตัวเอง
ผู้สูงอายุที่ช่วยตัวเองไม่ได้เลยต้องใช้อุปกรณ์ช่วยเสมอไปหรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป แต่แนะนำอย่างยิ่งหากน้ำหนักตัวผู้สูงอายุเกินกำลังผู้ดูแลจะรับได้อย่างปลอดภัย เพราะการฝืนใช้แรงกายล้วน ๆ ต่อไปเสี่ยงทั้งผู้ดูแลบาดเจ็บหลังและผู้สูงอายุพลัดตกขณะเคลื่อนย้าย ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องเข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อน หรือเครื่องยกตัวที่เหมาะสม
สรุป
- หลักสำคัญที่สุดของการพยุงผู้สูงอายุโดยไม่ปวดหลังคือใช้ขาแทนหลัง และหมุนตัวด้วยการก้าวเท้าแทนการบิดเอว
- เตรียมพื้นที่และล็อกเบรกอุปกรณ์ให้พร้อมก่อนเริ่มเคลื่อนย้ายทุกครั้ง ไม่เริ่มยกแล้วค่อยหาที่วาง
- หากรู้สึกปวดหลังซ้ำ ๆ หลังเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุ อย่าฝืนทำต่อไปเอง ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดหรือพิจารณาอุปกรณ์ช่วย
- ผู้ดูแลควรดูแลร่างกายตัวเองควบคู่กับการดูแลผู้สูงอายุ เพราะหากผู้ดูแลบาดเจ็บ การดูแลต่อเนื่องก็จะสะดุดไปด้วย
อุปกรณ์ที่คนมักหาคู่กับเรื่องนี้
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
รถเข็นผู้ป่วยปรับนอนได้ รุ่น เดย์เบด รถวีลแชร์ปรับนอนได้ 180องศา เบาะหนานุ่มนอนสบายอัลลอยไม่เป็นสนิม
Synergy(ซินเนอร์จี้)MEDILA รถเข็นวีลแชร์ รถเข็นผู้ป่วย Wheelchair รถเข็นวีลแชร์ รุ่น BASIX , BASIX-B , BASIX-MB
Medila(เมดิล่า)รถเข็นผู้สูงอายุ พับได้ น้ำหนักเบา 7.8กก. รับน้ำหนัก 120กก. ล้อกันระเบิด เบรก 2 ระบบ พกพาสะดวก แบรนด์ KANBEIO
KANBEIORollator วีลแชร์ รถเข็นผู้ป่วยหัดเดิน พับเก็บได้มี6ล้อและที่พักเท้า รถเข็นช่วยเดิน walker 4 ขา รถเข็นคนแก่ walker มีล้อ
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
แหล่งข้อมูล
- แนวทางฟื้นฟูสมรรถภาพและอุปกรณ์ช่วยเคลื่อนไหวสำหรับผู้สูงอายุ — กรมการแพทย์ (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-20)
- คู่มือส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน — กรมกิจการผู้สูงอายุ (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-20)
- Falls fact sheet — World Health Organization (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-20)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
บทความที่เกี่ยวข้อง

เช็กลิสต์ป้องกันอาการปวดหลังสำหรับผู้ดูแลผู้สูงอายุ
รายการตรวจสอบท่าทาง สภาพแวดล้อม และพฤติกรรมประจำวันที่ช่วยลดความเสี่ยงปวดหลังเรื้อรังของผู้ดูแลที่ต้องยกหรือพยุงผู้สูงอายุทุกวัน

เข็มขัดพยุงตัว กระดานเลื่อน หรือเครื่องยกตัว: เลือกอุปกรณ์ช่วยพยุงผู้สูงอายุแบบไหนดี
เปรียบเทียบเข็มขัดพยุงตัว (transfer belt) กระดานเลื่อน (slide board) และเครื่องยกตัวไฟฟ้า (hoist) พร้อมเกณฑ์เลือกตามน้ำหนักผู้สูงอายุและกำลังคนในบ้าน

เลือกรถเข็นผู้สูงอายุแบบไหนเหมาะกับบ้าน: เทียบชนิด ขนาด และงบประมาณ
เปรียบเทียบรถเข็นมือเข็นทั่วไป รถเข็นน้ำหนักเบา และรถเข็นไฟฟ้า พร้อมวิธีวัดขนาดตัวผู้สูงอายุและความกว้างประตูบ้าน ก่อนตัดสินใจซื้อหรือเช่า