ของเหลวใสอย่างน้ำเปล่าไหลผ่านลำคอเร็วกว่าของเหลวข้นหรืออาหารมาก ในคนที่กล้ามเนื้อและปฏิกิริยาปิดกล่องเสียงขณะกลืนยังทำงานเร็วและแม่นยำ ความเร็วนี้ไม่ใช่ปัญหา แต่เมื่ออายุมากขึ้น ปฏิกิริยาการกลืนอาจช้าลงตามวัย ทำให้กล่องเสียงปิดไม่ทันจังหวะที่น้ำไหลผ่าน จึงเกิดการสำลักได้ง่ายกว่าของเหลวที่มีความข้นมากกว่าซึ่งไหลช้ากว่าและให้เวลาร่างกายตอบสนองมากกว่า

นี่คือเหตุผลที่หลายคนสำลักน้ำเปล่าบ่อยกว่าน้ำแกงข้นหรือน้ำผลไม้ปั่น ทั้งที่ทุกคนมักคิดว่าน้ำเปล่าเป็นเครื่องดื่มที่ปลอดภัยที่สุดเสมอ

ควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษเมื่อพบว่าสำลักน้ำบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ ต้องกลืนน้ำหลายครั้งกว่าจะหมดหนึ่งอึก เสียงเปลี่ยนเป็นแหบหรือฟังดูมีน้ำในลำคอหลังดื่ม หรือเริ่มดื่มน้ำน้อยลงโดยอ้างว่า 'ไม่ค่อยกระหาย' ทั้งที่จริงคือกลัวสำลัก การเลี่ยงดื่มน้ำแบบเงียบ ๆ นี้มักถูกมองข้ามเพราะดูเหมือนเป็นเรื่องความชอบส่วนตัว

ที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือผู้สูงอายุมีการรับรู้ความกระหายน้ำลดลงตามวัยอยู่แล้ว เมื่อรวมกับความกลัวสำลักที่ทำให้ดื่มน้ำน้อยลงไปอีก จึงเสี่ยงขาดน้ำได้ง่ายกว่าคนวัยอื่นมาก

หากสำลักน้ำบ่อยโดยไม่ได้รับการประเมิน อาจนำไปสู่สองปัญหาคู่ขนาน ปัญหาแรกคือการดื่มน้ำน้อยลงเรื่อย ๆ จนเสี่ยงขาดน้ำ ซึ่งอาจแสดงออกเป็นเวียนศีรษะ ปัสสาวะสีเข้ม หรือสับสนได้ในผู้สูงอายุ ปัญหาที่สองคือความเสี่ยงติดเชื้อทางเดินหายใจจากการที่น้ำหรือของเหลวเล็ดลอดเข้าหลอดลมซ้ำ ๆ

สิ่งที่ครอบครัวควรรู้คือ การติดเชื้อในผู้สูงอายุมักไม่แสดงออกเป็นไข้สูงชัดเจนแบบคนวัยอื่น แต่อาจแสดงเป็นภาวะสับสนเฉียบพลันที่เกิดขึ้นเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วันแทน ซึ่งง่ายต่อการถูกเข้าใจผิดว่าเป็นความจำเสื่อมตามปกติ

การดื่มน้ำในท่านั่งตัวตรง จิบทีละน้อยแทนการกลืนอึกใหญ่ ๆ ทีเดียว และไม่พูดคุยหรือหัวเราะขณะมีน้ำในปาก ช่วยลดความเสี่ยงสำลักได้พอสมควรโดยไม่ต้องรอการประเมินก่อน ควรหลีกเลี่ยงการดื่มน้ำขณะนอนหรือเอนตัว และไม่ควรรีบให้ดื่มจนหมดแก้วในครั้งเดียวหากท่านเริ่มไอ

หากแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัดแนะนำให้ใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น แก้วเฉพาะที่ควบคุมปริมาณต่อการจิบ ควรใช้ตามคำแนะนำ ไม่ควรเปลี่ยนวิธีดื่มเองจากการอ่านหรือฟังต่อ ๆ กันมาโดยไม่มีการประเมิน

แพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัดสามารถประเมินความสามารถในการกลืนของเหลวได้อย่างละเอียด และพิจารณาว่าจำเป็นต้องปรับความข้นของเครื่องดื่มหรือไม่ การปรับความข้นที่เหมาะสมต้องคำนวณและผสมอย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำเฉพาะ ไม่ใช่การเติมแป้งหรือผงเจลาตินกะปริมาณเองที่บ้าน เพราะความข้นที่ไม่สม่ำเสมอหรือไม่เหมาะสมอาจเพิ่มความเสี่ยงสำลักแทนที่จะลด