สูงวัยไทย
ลุกจากเตียงตอนเช้าแล้วหน้ามืด ผู้สูงอายุควรลุกอย่างไรให้ปลอดภัย
พิมพ์เมื่อ 5 สิงหาคม 2026
ลุกจากเตียงตอนเช้าแล้วหน้ามืด ผู้สูงอายุควรลุกอย่างไรให้ปลอดภัย
ช่วงเวลาลุกจากเตียงตอนเช้าเป็นช่วงที่ผู้สูงอายุเสี่ยงล้มมากที่สุดช่วงหนึ่งของวัน คู่มือนี้อธิบายสาเหตุที่ทำให้หน้ามืดหรือเซเวลาลุก พร้อมขั้นตอนลุกที่ปลอดภัยสำหรับทั้งผู้สูงอายุเองและผู้ดูแลที่ช่วยพยุง
ตรวจสอบล่าสุด 5 สิงหาคม 2026

รูปภาพโดย SHVETS production / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- อาการหน้ามืดหรือเซเวลาลุกจากเตียงตอนเช้ามักเกิดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าหรือ orthostatic hypotension ซึ่งเป็นภาวะที่ความดันโลหิตลดลงชั่วคราวเมื่อเปลี่ยนจากท่านอนเป็นท่านั่งหรือยืนเร็วเกินไป พบได้บ่อยในผู้สูงอายุโดยเฉพาะช่วงหลังตื่นนอน
- การลุกที่ปลอดภัยควรทำเป็นขั้นตอน ไม่ใช่ลุกพรวดพราดครั้งเดียว การให้เวลาร่างกายปรับตัวระหว่างแต่ละขั้นช่วยลดความเสี่ยงหน้ามืดและหกล้มได้มาก
- ผู้ดูแลที่ช่วยพยุงควรระวังวิธีจับ เพราะการดึงแขนหรือรักแร้แรงเกินไปอาจทำให้ผิวบางของผู้สูงอายุฟกช้ำหรือข้อไหล่บาดเจ็บได้ การพยุงที่ถูกวิธีสำคัญพอ ๆ กับการให้เวลาปรับท่า
- หากมีอาการหน้ามืดรุนแรง เป็นลม หรือหกล้มจากการลุกเตียง ต้องไม่มองข้ามและควรได้รับการประเมินจากแพทย์ เพราะอาจมีสาเหตุที่ต้องปรับยาหรือตรวจเพิ่มเติม
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับลูกหลานหรือผู้ดูแลที่ช่วยผู้สูงอายุลุกจากเตียงเป็นประจำและกังวลเรื่องความเสี่ยงหกล้ม
- เหมาะกับผู้สูงอายุที่เคยรู้สึกหน้ามืดหรือเซเวลาลุกจากเตียงตอนเช้าและอยากรู้วิธีลุกที่ปลอดภัยกว่า
- ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับผู้ที่หมดสติหรือชักขณะลุก กรณีนั้นต้องโทร 1669 ทันทีแทนการทำตามขั้นตอนในบทความนี้
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมลุกจากเตียงตอนเช้าถึงเสี่ยงหกล้มมากเป็นพิเศษ
ช่วงเวลาหลังตื่นนอนเป็นช่วงที่ร่างกายเพิ่งผ่านการนอนหลับหลายชั่วโมง การไหลเวียนเลือดยังปรับตัวไม่เต็มที่ ผู้สูงอายุจึงเสี่ยงต่อความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าได้มากกว่าช่วงเวลาอื่นของวัน ยิ่งลุกเร็วหรือลุกพรวดพราดจากท่านอนเป็นยืนทันที ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงหน้ามืดและหกล้ม
นอกจากนี้กล้ามเนื้อขาที่อ่อนแรงลงตามวัยหรือภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยก็ทำให้การทรงตัวตอนลุกไม่มั่นคงเท่าเดิม การรวมกันของปัจจัยความดันและกำลังกล้ามเนื้อนี้เองที่ทำให้ช่วงเช้าเป็นช่วงเสี่ยงหกล้มสูงเป็นพิเศษ
ขั้นตอนลุกแบบค่อยเป็นค่อยไปช่วยลดความเสี่ยงได้จริง
หลักการสำคัญคือให้เวลาร่างกายปรับตัวระหว่างการเปลี่ยนท่าแต่ละขั้น แทนที่จะลุกจากนอนเป็นยืนในทีเดียว การนั่งพักที่ขอบเตียงสักครู่ก่อนยืน ช่วยให้ระบบไหลเวียนเลือดปรับความดันได้ทันโดยไม่หน้ามืด
หากผู้สูงอายุมีอาการเวียนหัวบ่อย ควรสังเกตด้วยว่าอาการเกิดเฉพาะตอนลุกเร็วหรือเกิดตลอดเวลา เพราะหากเป็นตลอดเวลาอาจมีสาเหตุอื่นที่ต้องแยกออกจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าธรรมดา ลูกหลานควรจดบันทึกช่วงเวลาและความถี่ของอาการไว้คร่าว ๆ เพื่อให้แพทย์ใช้ประกอบการประเมินได้แม่นยำขึ้น
การพยุงที่ถูกวิธี ไม่ใช่แค่จับแขนให้แน่น
ผู้ดูแลหลายคนเข้าใจว่ายิ่งจับแขนหรือรักแร้แน่นยิ่งปลอดภัย แต่ห้ามดึงแขนหรือรักแร้เป็นคำแนะนำทั่วไปเพราะอาจทำให้ข้อไหล่บาดเจ็บหรือผิวบางฟกช้ำได้ วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือให้ผู้สูงอายุใช้แรงตัวเองในการดันลุกจากที่นอนหรือเก้าอี้ โดยผู้ดูแลอยู่ข้าง ๆ เพื่อประคองหากเซเท่านั้น
การประเมินการเคลื่อนไหวและความเสี่ยงหกล้มอย่างเป็นระบบ เช่น การทดสอบ Timed Up and Go ที่นักกายภาพบำบัดใช้ดูเวลาที่ใช้ลุกจากเก้าอี้ เดิน และกลับมานั่ง สามารถช่วยบอกได้ว่าผู้สูงอายุมีความเสี่ยงหกล้มระดับใดและควรได้รับการช่วยเหลือมากน้อยแค่ไหน
อุปกรณ์ช่วยและการจัดสภาพแวดล้อมรอบเตียง
ราวจับข้างเตียงหรือเฟอร์นิเจอร์ที่มั่นคงใกล้เตียงสามารถช่วยให้ผู้สูงอายุพยุงตัวเองได้โดยไม่ต้องพึ่งคนอื่นตลอดเวลา ควรจัดให้แสงสว่างเพียงพอบริเวณข้างเตียง และมีรองเท้าหรือรองเท้าแตะกันลื่นวางไว้ใกล้มือเพื่อลดการเดินเท้าเปล่าบนพื้นลื่น
หากผู้สูงอายุต้องลุกกลางดึกบ่อย ควรพิจารณาจัดไฟกลางคืนหรือทางเดินที่ปลอดภัยไปห้องน้ำ เพราะช่วงกลางดึกที่แสงน้อยและร่างกายยังไม่ตื่นเต็มที่ เป็นอีกช่วงที่ความเสี่ยงหกล้มสูงไม่ต่างจากตอนเช้า
ยาบางชนิดก็มีผลต่อความเสี่ยงลุกแล้วเซได้เช่นกัน
ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยอยู่ในภาวะใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน ซึ่งบางกลุ่ม เช่น ยาลดความดันโลหิตหรือยาขับปัสสาวะ อาจเพิ่มความเสี่ยงความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าได้มากขึ้นโดยเฉพาะช่วงเช้าหลังตื่นนอน หากสังเกตว่าอาการหน้ามืดตอนลุกเริ่มรุนแรงขึ้นหลังปรับยาใหม่ ควรแจ้งแพทย์เพื่อทบทวนรายการยาที่ใช้อยู่ ไม่ควรปรับยาเองหรือหยุดยาโดยไม่ปรึกษาแพทย์ก่อน
อีกจุดที่ควรสังเกตคือการนอนพร่องน้ำในร่างกายจากการดื่มน้ำน้อยเกินไปตอนกลางคืน เพราะภาวะขาดน้ำเล็กน้อยสามารถทำให้ความดันโลหิตต่ำลงและเพิ่มความเสี่ยงหน้ามืดตอนลุกได้เช่นกัน การจิบน้ำเล็กน้อยก่อนลุกจากเตียงในตอนเช้าจึงช่วยลดความเสี่ยงนี้ได้บ้าง

รูปภาพโดย cottonbro studio / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ลุกทีละขั้นตอน ไม่รีบ
แนะนำให้ผู้สูงอายุลุกจากเตียงตามลำดับขั้นตอน เพื่อให้ร่างกายมีเวลาปรับความดันโลหิต
- พลิกตัวตะแคงข้างก่อน แล้วค่อยดันตัวลุกนั่งที่ขอบเตียง
- นั่งพักที่ขอบเตียงอย่างน้อยครึ่งถึงหนึ่งนาทีก่อนยืน
- ยืนขึ้นช้า ๆ พร้อมจับราวหรือเฟอร์นิเจอร์ที่มั่นคงไว้ก่อนเดิน
พยุงตัวอย่างถูกวิธีสำหรับผู้ดูแล
ผู้ดูแลควรอยู่ข้าง ๆ เพื่อประคองแทนการดึงหรือจับแรง เพื่อความปลอดภัยของทั้งสองฝ่าย
- ให้ผู้สูงอายุใช้แรงตัวเองดันลุกก่อน แล้วผู้ดูแลประคองหากเซ
- หลีกเลี่ยงการดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ
- ยืนในตำแหน่งที่รับน้ำหนักได้หากผู้สูงอายุเซไปด้านใดด้านหนึ่ง
จัดสภาพแวดล้อมรอบเตียงให้ปลอดภัย
ปรับสภาพแวดล้อมล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยงหกล้มโดยไม่ต้องพึ่งคนช่วยตลอดเวลา
- ติดตั้งราวจับหรือจัดเฟอร์นิเจอร์มั่นคงไว้ข้างเตียง
- จัดไฟกลางคืนสำหรับการลุกกลางดึก
- วางรองเท้ากันลื่นไว้ใกล้มือ
อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
LEXO แผ่นรองเท้าเพื่อสุขภาพ ใส่สบาย ป้องกันการปวดเท้า ขนาด 35-46 insoles
Marco Rocco รองเท้าแตะผู้หญิงนุ่มๆ EVA กันลื่น น้ำหนักเบา พื้นนุ่ม รองเท้าเพื่อสุขภาพใส่ในบ้านMR8021
Marco Rocco(มาร์โค ร็อคโค่)Marco Rocco รองเท้าแตะแฟชั่นผู้หญิง EVA พื้นนุ่ม กันลื่น กันน้ำ รองเท้าเพื่อสุขภาพใส่ในบ้าน MR8021
Marco Rocco(มาร์โค ร็อคโค่)Marco Rocco รองเท้าแตะแฟชั่นผู้หญิง EVAนุ่มใส่สบายเท้า รูปแบบทุเรียน น่ารัก รองเท้าเพื่อสุขภาพMR8030
Marco Rocco(มาร์โค ร็อคโค่)
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าให้ผู้สูงอายุลุกจากนอนเป็นยืนทันทีโดยไม่นั่งพักก่อน
- อย่าดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ เวลาช่วยพยุงลุก
- อย่าปล่อยให้เดินเท้าเปล่าบนพื้นลื่นตอนกลางดึก
- อย่ามองข้ามอาการเวียนหัวที่เกิดตลอดเวลา ไม่ใช่แค่ตอนลุกเร็ว
- อย่าละเลยการจัดแสงสว่างและราวจับรอบเตียง
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที หากหมดสติ ชัก หรือหกล้มแล้วศีรษะกระแทกพื้น
- ติดต่อสถานพยาบาลภายในวันเดียวกัน หากหน้ามืดรุนแรงจนเกือบเป็นลมทุกครั้งที่ลุก
- นัดพบแพทย์ภายในสัปดาห์นี้ หากหกล้มจากการลุกเตียงมากกว่าหนึ่งครั้งในช่วงนี้
- นัดพบแพทย์ในช่วงใกล้ หากเวียนหัวเป็นบางครั้งเฉพาะตอนลุกเร็วแต่ไม่ถึงกับหกล้ม
- เฝ้าสังเกตและจดบันทึกต่อเนื่อง หากลุกช้า ๆ ตามขั้นตอนแล้วอาการดีขึ้นชัดเจน
เช็กลิสต์สรุป
- ลุกทีละขั้นตอน พลิกตัว นั่งพัก แล้วค่อยยืน
- นั่งพักที่ขอบเตียงก่อนยืนทุกครั้ง
- ผู้ดูแลประคองแทนการดึงแขนหรือรักแร้
- ติดตั้งราวจับหรือเฟอร์นิเจอร์มั่นคงข้างเตียง
- จัดไฟกลางคืนสำหรับการลุกกลางดึก
- บันทึกอาการเวียนหัวหรือการหกล้มเพื่อแจ้งแพทย์
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมพ่อแม่ถึงหน้ามืดเฉพาะตอนลุกจากเตียงตอนเช้า
มักเกิดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าหรือ orthostatic hypotension ซึ่งพบบ่อยหลังนอนหลับนาน การลุกทีละขั้นตอนโดยนั่งพักที่ขอบเตียงก่อนยืนช่วยลดอาการนี้ได้มาก
ควรนั่งพักที่ขอบเตียงนานแค่ไหนก่อนยืน
แนะนำอย่างน้อยครึ่งถึงหนึ่งนาที เพื่อให้ระบบไหลเวียนเลือดปรับความดันโลหิตทันก่อนยืนขึ้น หากยังรู้สึกมึนควรนั่งต่ออีกสักครู่ก่อนลุก
จับแขนพยุงท่านตอนลุกได้ไหม
ควรหลีกเลี่ยงการดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ เพราะอาจทำให้ข้อไหล่บาดเจ็บหรือผิวบางฟกช้ำ ควรให้ท่านใช้แรงตัวเองดันลุกก่อน แล้วผู้ดูแลประคองหากเซเท่านั้น
ราวจับข้างเตียงจำเป็นแค่ไหน
ช่วยได้มาก เพราะทำให้ผู้สูงอายุพยุงตัวเองได้โดยไม่ต้องพึ่งคนอื่นตลอดเวลา โดยเฉพาะเวลาลุกกลางดึกที่ไม่มีคนอยู่ใกล้
เวียนหัวตอนลุกเป็นบางครั้งอันตรายไหม
หากเกิดเฉพาะตอนลุกเร็วและไม่ถึงกับหกล้ม สามารถลองปรับเป็นลุกช้าลงทีละขั้นตอนก่อน แต่ถ้ายังเป็นต่อเนื่องควรนัดพบแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ
ลุกกลางดึกไปห้องน้ำเสี่ยงกว่าตอนเช้าไหม
เสี่ยงไม่ต่างกัน เพราะช่วงกลางดึกแสงน้อยและร่างกายยังไม่ตื่นเต็มที่ ควรจัดไฟกลางคืนและทางเดินที่ปลอดภัยไว้ล่วงหน้า
หกล้มจากการลุกเตียงแต่ไม่มีแผล ต้องพบแพทย์ไหม
หากหกล้มมากกว่าหนึ่งครั้งในช่วงนี้ ควรนัดพบแพทย์ภายในสัปดาห์นี้เพื่อประเมินสาเหตุ แม้จะไม่มีแผลชัดเจน เพราะอาจมีปัจจัยเสี่ยงที่ต้องแก้ไข เช่น ยาที่ใช้อยู่ สภาพแวดล้อมรอบเตียง หรือกำลังกล้ามเนื้อขาที่อ่อนแรงลง ซึ่งแพทย์จะช่วยประเมินได้ตรงจุดกว่าการเดาสาเหตุเอง
สรุป
- ช่วงเช้าและกลางดึกเป็นช่วงเสี่ยงหกล้มสูงเพราะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าและแสงสว่างน้อย
- การลุกทีละขั้นตอนโดยนั่งพักก่อนยืนช่วยลดความเสี่ยงหน้ามืดได้มาก
- การพยุงที่ถูกวิธีคือประคองไม่ใช่ดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ
- หากหน้ามืดรุนแรง หกล้มซ้ำ หรือหมดสติ ต้องได้รับการประเมินจากแพทย์แทนการปล่อยผ่าน
อุปกรณ์ที่คนมักหาคู่กับเรื่องนี้
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
รองเท้าแตะเจลลี่เกาหลีสำหรับผู้หญิงประดับคริสตัลรูปดอกไม้, รองเท้าแตะแบบแบนสำหรับฤดูร้อน ชายหาด กิจกรรมกลางแจ้ง และใช้ในบ้าน, รองเท้าแตะกันลื่นประดับคริสตัลผู้หญิงสำหรับใช้ใน
รองเท้าเพื่อสุขภาพ แบบสวมสายคาด2เส้น พื้นสูง2นิ้ว วัสดุEVA พื้นนุ่มยางชนิดพิเศษ นุ่มเด้งน้ำหนักเบา ยืดหยุ่นดีมาก #sy809
Q5 รุ่นฮิต!! รองเท้าเพื่อสุขภาพ พื้นนิ่ม เสริมส้น 4 ซม.(+เพิ่ม1 ไซต์)
รองเท้า FitFlop ผู้ชาย & ผู้หญิง Size 36---44 งานสายปั๊มโลโก้ # รองเท้าเพื่อสุขภาพ พื้นนุ่ม สายสลิง
FitFlop
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
แหล่งข้อมูล
- แนวทางป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุ — กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-04)
- คู่มือการเคลื่อนย้ายผู้สูงอายุอย่างปลอดภัยสำหรับผู้ดูแล — กรมกิจการผู้สูงอายุ (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-04)
- Falls prevention in older age — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-04)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
