สูงวัยไทย

ลุกจากเตียงตอนเช้าแล้วหน้ามืด ผู้สูงอายุควรลุกอย่างไรให้ปลอดภัย

ช่วงเวลาลุกจากเตียงตอนเช้าเป็นช่วงที่ผู้สูงอายุเสี่ยงล้มมากที่สุดช่วงหนึ่งของวัน คู่มือนี้อธิบายสาเหตุที่ทำให้หน้ามืดหรือเซเวลาลุก พร้อมขั้นตอนลุกที่ปลอดภัยสำหรับทั้งผู้สูงอายุเองและผู้ดูแลที่ช่วยพยุง

11 นาทีในการอ่าน

ตรวจสอบล่าสุด 5 สิงหาคม 2026

Senior man adjusts glasses while sitting in bed, expressing morning routine and daily life.

รูปภาพโดย SHVETS production / Pexels

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

คำตอบสั้น ๆ

  • อาการหน้ามืดหรือเซเวลาลุกจากเตียงตอนเช้ามักเกิดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าหรือ orthostatic hypotension ซึ่งเป็นภาวะที่ความดันโลหิตลดลงชั่วคราวเมื่อเปลี่ยนจากท่านอนเป็นท่านั่งหรือยืนเร็วเกินไป พบได้บ่อยในผู้สูงอายุโดยเฉพาะช่วงหลังตื่นนอน
  • การลุกที่ปลอดภัยควรทำเป็นขั้นตอน ไม่ใช่ลุกพรวดพราดครั้งเดียว การให้เวลาร่างกายปรับตัวระหว่างแต่ละขั้นช่วยลดความเสี่ยงหน้ามืดและหกล้มได้มาก
  • ผู้ดูแลที่ช่วยพยุงควรระวังวิธีจับ เพราะการดึงแขนหรือรักแร้แรงเกินไปอาจทำให้ผิวบางของผู้สูงอายุฟกช้ำหรือข้อไหล่บาดเจ็บได้ การพยุงที่ถูกวิธีสำคัญพอ ๆ กับการให้เวลาปรับท่า
  • หากมีอาการหน้ามืดรุนแรง เป็นลม หรือหกล้มจากการลุกเตียง ต้องไม่มองข้ามและควรได้รับการประเมินจากแพทย์ เพราะอาจมีสาเหตุที่ต้องปรับยาหรือตรวจเพิ่มเติม

เหมาะกับใคร

  • เหมาะกับลูกหลานหรือผู้ดูแลที่ช่วยผู้สูงอายุลุกจากเตียงเป็นประจำและกังวลเรื่องความเสี่ยงหกล้ม
  • เหมาะกับผู้สูงอายุที่เคยรู้สึกหน้ามืดหรือเซเวลาลุกจากเตียงตอนเช้าและอยากรู้วิธีลุกที่ปลอดภัยกว่า
  • ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับผู้ที่หมดสติหรือชักขณะลุก กรณีนั้นต้องโทร 1669 ทันทีแทนการทำตามขั้นตอนในบทความนี้

สิ่งที่ควรรู้

ทำไมลุกจากเตียงตอนเช้าถึงเสี่ยงหกล้มมากเป็นพิเศษ

ช่วงเวลาหลังตื่นนอนเป็นช่วงที่ร่างกายเพิ่งผ่านการนอนหลับหลายชั่วโมง การไหลเวียนเลือดยังปรับตัวไม่เต็มที่ ผู้สูงอายุจึงเสี่ยงต่อความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าได้มากกว่าช่วงเวลาอื่นของวัน ยิ่งลุกเร็วหรือลุกพรวดพราดจากท่านอนเป็นยืนทันที ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงหน้ามืดและหกล้ม

นอกจากนี้กล้ามเนื้อขาที่อ่อนแรงลงตามวัยหรือภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยก็ทำให้การทรงตัวตอนลุกไม่มั่นคงเท่าเดิม การรวมกันของปัจจัยความดันและกำลังกล้ามเนื้อนี้เองที่ทำให้ช่วงเช้าเป็นช่วงเสี่ยงหกล้มสูงเป็นพิเศษ

ขั้นตอนลุกแบบค่อยเป็นค่อยไปช่วยลดความเสี่ยงได้จริง

หลักการสำคัญคือให้เวลาร่างกายปรับตัวระหว่างการเปลี่ยนท่าแต่ละขั้น แทนที่จะลุกจากนอนเป็นยืนในทีเดียว การนั่งพักที่ขอบเตียงสักครู่ก่อนยืน ช่วยให้ระบบไหลเวียนเลือดปรับความดันได้ทันโดยไม่หน้ามืด

หากผู้สูงอายุมีอาการเวียนหัวบ่อย ควรสังเกตด้วยว่าอาการเกิดเฉพาะตอนลุกเร็วหรือเกิดตลอดเวลา เพราะหากเป็นตลอดเวลาอาจมีสาเหตุอื่นที่ต้องแยกออกจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าธรรมดา ลูกหลานควรจดบันทึกช่วงเวลาและความถี่ของอาการไว้คร่าว ๆ เพื่อให้แพทย์ใช้ประกอบการประเมินได้แม่นยำขึ้น

การพยุงที่ถูกวิธี ไม่ใช่แค่จับแขนให้แน่น

ผู้ดูแลหลายคนเข้าใจว่ายิ่งจับแขนหรือรักแร้แน่นยิ่งปลอดภัย แต่ห้ามดึงแขนหรือรักแร้เป็นคำแนะนำทั่วไปเพราะอาจทำให้ข้อไหล่บาดเจ็บหรือผิวบางฟกช้ำได้ วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือให้ผู้สูงอายุใช้แรงตัวเองในการดันลุกจากที่นอนหรือเก้าอี้ โดยผู้ดูแลอยู่ข้าง ๆ เพื่อประคองหากเซเท่านั้น

การประเมินการเคลื่อนไหวและความเสี่ยงหกล้มอย่างเป็นระบบ เช่น การทดสอบ Timed Up and Go ที่นักกายภาพบำบัดใช้ดูเวลาที่ใช้ลุกจากเก้าอี้ เดิน และกลับมานั่ง สามารถช่วยบอกได้ว่าผู้สูงอายุมีความเสี่ยงหกล้มระดับใดและควรได้รับการช่วยเหลือมากน้อยแค่ไหน

อุปกรณ์ช่วยและการจัดสภาพแวดล้อมรอบเตียง

ราวจับข้างเตียงหรือเฟอร์นิเจอร์ที่มั่นคงใกล้เตียงสามารถช่วยให้ผู้สูงอายุพยุงตัวเองได้โดยไม่ต้องพึ่งคนอื่นตลอดเวลา ควรจัดให้แสงสว่างเพียงพอบริเวณข้างเตียง และมีรองเท้าหรือรองเท้าแตะกันลื่นวางไว้ใกล้มือเพื่อลดการเดินเท้าเปล่าบนพื้นลื่น

หากผู้สูงอายุต้องลุกกลางดึกบ่อย ควรพิจารณาจัดไฟกลางคืนหรือทางเดินที่ปลอดภัยไปห้องน้ำ เพราะช่วงกลางดึกที่แสงน้อยและร่างกายยังไม่ตื่นเต็มที่ เป็นอีกช่วงที่ความเสี่ยงหกล้มสูงไม่ต่างจากตอนเช้า

ยาบางชนิดก็มีผลต่อความเสี่ยงลุกแล้วเซได้เช่นกัน

ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยอยู่ในภาวะใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน ซึ่งบางกลุ่ม เช่น ยาลดความดันโลหิตหรือยาขับปัสสาวะ อาจเพิ่มความเสี่ยงความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าได้มากขึ้นโดยเฉพาะช่วงเช้าหลังตื่นนอน หากสังเกตว่าอาการหน้ามืดตอนลุกเริ่มรุนแรงขึ้นหลังปรับยาใหม่ ควรแจ้งแพทย์เพื่อทบทวนรายการยาที่ใช้อยู่ ไม่ควรปรับยาเองหรือหยุดยาโดยไม่ปรึกษาแพทย์ก่อน

อีกจุดที่ควรสังเกตคือการนอนพร่องน้ำในร่างกายจากการดื่มน้ำน้อยเกินไปตอนกลางคืน เพราะภาวะขาดน้ำเล็กน้อยสามารถทำให้ความดันโลหิตต่ำลงและเพิ่มความเสี่ยงหน้ามืดตอนลุกได้เช่นกัน การจิบน้ำเล็กน้อยก่อนลุกจากเตียงในตอนเช้าจึงช่วยลดความเสี่ยงนี้ได้บ้าง

Two women collaborate in making a bed, showcasing teamwork across generations.

รูปภาพโดย cottonbro studio / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

ลุกทีละขั้นตอน ไม่รีบ

แนะนำให้ผู้สูงอายุลุกจากเตียงตามลำดับขั้นตอน เพื่อให้ร่างกายมีเวลาปรับความดันโลหิต

  • พลิกตัวตะแคงข้างก่อน แล้วค่อยดันตัวลุกนั่งที่ขอบเตียง
  • นั่งพักที่ขอบเตียงอย่างน้อยครึ่งถึงหนึ่งนาทีก่อนยืน
  • ยืนขึ้นช้า ๆ พร้อมจับราวหรือเฟอร์นิเจอร์ที่มั่นคงไว้ก่อนเดิน

พยุงตัวอย่างถูกวิธีสำหรับผู้ดูแล

ผู้ดูแลควรอยู่ข้าง ๆ เพื่อประคองแทนการดึงหรือจับแรง เพื่อความปลอดภัยของทั้งสองฝ่าย

  • ให้ผู้สูงอายุใช้แรงตัวเองดันลุกก่อน แล้วผู้ดูแลประคองหากเซ
  • หลีกเลี่ยงการดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ
  • ยืนในตำแหน่งที่รับน้ำหนักได้หากผู้สูงอายุเซไปด้านใดด้านหนึ่ง

จัดสภาพแวดล้อมรอบเตียงให้ปลอดภัย

ปรับสภาพแวดล้อมล่วงหน้าเพื่อลดความเสี่ยงหกล้มโดยไม่ต้องพึ่งคนช่วยตลอดเวลา

  • ติดตั้งราวจับหรือจัดเฟอร์นิเจอร์มั่นคงไว้ข้างเตียง
  • จัดไฟกลางคืนสำหรับการลุกกลางดึก
  • วางรองเท้ากันลื่นไว้ใกล้มือ

อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • อย่าให้ผู้สูงอายุลุกจากนอนเป็นยืนทันทีโดยไม่นั่งพักก่อน
  • อย่าดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ เวลาช่วยพยุงลุก
  • อย่าปล่อยให้เดินเท้าเปล่าบนพื้นลื่นตอนกลางดึก
  • อย่ามองข้ามอาการเวียนหัวที่เกิดตลอดเวลา ไม่ใช่แค่ตอนลุกเร็ว
  • อย่าละเลยการจัดแสงสว่างและราวจับรอบเตียง

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที หากหมดสติ ชัก หรือหกล้มแล้วศีรษะกระแทกพื้น
  • ติดต่อสถานพยาบาลภายในวันเดียวกัน หากหน้ามืดรุนแรงจนเกือบเป็นลมทุกครั้งที่ลุก
  • นัดพบแพทย์ภายในสัปดาห์นี้ หากหกล้มจากการลุกเตียงมากกว่าหนึ่งครั้งในช่วงนี้
  • นัดพบแพทย์ในช่วงใกล้ หากเวียนหัวเป็นบางครั้งเฉพาะตอนลุกเร็วแต่ไม่ถึงกับหกล้ม
  • เฝ้าสังเกตและจดบันทึกต่อเนื่อง หากลุกช้า ๆ ตามขั้นตอนแล้วอาการดีขึ้นชัดเจน

เช็กลิสต์สรุป

  • ลุกทีละขั้นตอน พลิกตัว นั่งพัก แล้วค่อยยืน
  • นั่งพักที่ขอบเตียงก่อนยืนทุกครั้ง
  • ผู้ดูแลประคองแทนการดึงแขนหรือรักแร้
  • ติดตั้งราวจับหรือเฟอร์นิเจอร์มั่นคงข้างเตียง
  • จัดไฟกลางคืนสำหรับการลุกกลางดึก
  • บันทึกอาการเวียนหัวหรือการหกล้มเพื่อแจ้งแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมพ่อแม่ถึงหน้ามืดเฉพาะตอนลุกจากเตียงตอนเช้า

มักเกิดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าหรือ orthostatic hypotension ซึ่งพบบ่อยหลังนอนหลับนาน การลุกทีละขั้นตอนโดยนั่งพักที่ขอบเตียงก่อนยืนช่วยลดอาการนี้ได้มาก

ควรนั่งพักที่ขอบเตียงนานแค่ไหนก่อนยืน

แนะนำอย่างน้อยครึ่งถึงหนึ่งนาที เพื่อให้ระบบไหลเวียนเลือดปรับความดันโลหิตทันก่อนยืนขึ้น หากยังรู้สึกมึนควรนั่งต่ออีกสักครู่ก่อนลุก

จับแขนพยุงท่านตอนลุกได้ไหม

ควรหลีกเลี่ยงการดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ เพราะอาจทำให้ข้อไหล่บาดเจ็บหรือผิวบางฟกช้ำ ควรให้ท่านใช้แรงตัวเองดันลุกก่อน แล้วผู้ดูแลประคองหากเซเท่านั้น

ราวจับข้างเตียงจำเป็นแค่ไหน

ช่วยได้มาก เพราะทำให้ผู้สูงอายุพยุงตัวเองได้โดยไม่ต้องพึ่งคนอื่นตลอดเวลา โดยเฉพาะเวลาลุกกลางดึกที่ไม่มีคนอยู่ใกล้

เวียนหัวตอนลุกเป็นบางครั้งอันตรายไหม

หากเกิดเฉพาะตอนลุกเร็วและไม่ถึงกับหกล้ม สามารถลองปรับเป็นลุกช้าลงทีละขั้นตอนก่อน แต่ถ้ายังเป็นต่อเนื่องควรนัดพบแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ

ลุกกลางดึกไปห้องน้ำเสี่ยงกว่าตอนเช้าไหม

เสี่ยงไม่ต่างกัน เพราะช่วงกลางดึกแสงน้อยและร่างกายยังไม่ตื่นเต็มที่ ควรจัดไฟกลางคืนและทางเดินที่ปลอดภัยไว้ล่วงหน้า

หกล้มจากการลุกเตียงแต่ไม่มีแผล ต้องพบแพทย์ไหม

หากหกล้มมากกว่าหนึ่งครั้งในช่วงนี้ ควรนัดพบแพทย์ภายในสัปดาห์นี้เพื่อประเมินสาเหตุ แม้จะไม่มีแผลชัดเจน เพราะอาจมีปัจจัยเสี่ยงที่ต้องแก้ไข เช่น ยาที่ใช้อยู่ สภาพแวดล้อมรอบเตียง หรือกำลังกล้ามเนื้อขาที่อ่อนแรงลง ซึ่งแพทย์จะช่วยประเมินได้ตรงจุดกว่าการเดาสาเหตุเอง

สรุป

  • ช่วงเช้าและกลางดึกเป็นช่วงเสี่ยงหกล้มสูงเพราะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่าและแสงสว่างน้อย
  • การลุกทีละขั้นตอนโดยนั่งพักก่อนยืนช่วยลดความเสี่ยงหน้ามืดได้มาก
  • การพยุงที่ถูกวิธีคือประคองไม่ใช่ดึงแขนหรือรักแร้แรง ๆ
  • หากหน้ามืดรุนแรง หกล้มซ้ำ หรือหมดสติ ต้องได้รับการประเมินจากแพทย์แทนการปล่อยผ่าน

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

ดูหมวดอุปกรณ์ทั้งหมด

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง