ก่อนเริ่มแปรงฟันหรือเช็ดปาก ควรมองดูสภาพในปากคร่าว ๆ ก่อนทุกครั้งภายใต้แสงสว่างเพียงพอ เพื่อดูว่ามีแผล รอยแดง หรือคราบผิดปกติหรือไม่ การตรวจก่อนเริ่มนี้สำคัญเพราะบางแผลในปากทำให้เจ็บเวลาแปรง หากไม่รู้ล่วงหน้าอาจแปรงโดนแผลจนเจ็บและทำให้ผู้สูงอายุต่อต้านการทำความสะอาดปากในครั้งต่อไป การตรวจล่วงหน้าเพียงไม่กี่วินาทีจึงช่วยประหยัดเวลาและลดความขัดแย้งระหว่างการดูแลได้มากกว่าที่คิด

ควรถามความรู้สึกของผู้สูงอายุก่อนเริ่มด้วยว่ามีจุดไหนในปากที่เจ็บหรือระคายเคืองเป็นพิเศษหรือไม่ เพราะบางครั้งผู้สูงอายุรู้สึกเจ็บอยู่แล้วแต่ไม่ได้บอกใคร เนื่องจากเกรงใจหรือคิดว่าเป็นเรื่องเล็กน้อยไม่คุ้มที่จะพูดถึง การถามตรง ๆ ด้วยน้ำเสียงห่วงใยช่วยให้ได้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ก่อนเริ่มลงมือจริง

ควรตรวจด้วยว่าฟันปลอมที่ใส่อยู่ยังกระชับดีหรือไม่ โดยสังเกตว่าขยับหลวมง่ายกว่าปกติหรือทำให้พูดเสียงเปลี่ยนไปหรือไม่ เพราะน้ำหนักตัวที่ลดลงในผู้สูงอายุบางรายส่งผลให้รูปเหงือกเปลี่ยนจนฟันปลอมเดิมไม่พอดีอีกต่อไป โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัยร่วมกับน้ำหนักลด ซึ่งมักทำให้โครงหน้าและเหงือกเปลี่ยนรูปเร็วกว่าที่ครอบครัวคาดไว้

ลำดับที่แนะนำคือเริ่มจากบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าเพื่อล้างเศษอาหารหยาบก่อน จากนั้นแปรงฟันหรือเช็ดเหงือกเบา ๆ ตามด้วยเช็ดลิ้น และปิดท้ายด้วยการถอดล้างฟันปลอมหากมี การทำตามลำดับนี้ช่วยให้ไม่ข้ามขั้นตอนสำคัญไปเพราะรีบหรือลืม

สำหรับผู้ที่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้เต็มที่ ผู้ดูแลควรสวมถุงมือทุกครั้งก่อนเริ่ม และเตรียมผ้าก๊อซหรือสำลีก้านสำรองไว้ใกล้มือ เพื่อไม่ต้องลุกไปหยิบระหว่างทำจนต้องหยุดค้างขั้นตอนกลางคัน การหยุดกลางคันบ่อย ๆ อาจทำให้ผู้สูงอายุที่ทรงตัวไม่มั่นคงรอนานเกินไปในท่าเดิม ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงเมื่อยล้าหรือหน้ามืดจากความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า

ระหว่างทำความสะอาดปากทุกวัน ควรสังเกตสัญญาณเหล่านี้ไปด้วย ได้แก่ กลิ่นปากที่แรงขึ้นผิดปกติ เลือดออกตามไรฟันบ่อย แผลในปากที่ไม่หายเกินสองสัปดาห์ และฟันปลอมที่เสียดสีจนเหงือกแดงเป็นรอย การจดวันที่พบสัญญาณเหล่านี้ไว้ช่วยให้ทันตแพทย์ประเมินได้ว่าปัญหาลุกลามเร็วแค่ไหน

ควรสังเกตความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันที่เกี่ยวข้องร่วมด้วย เช่น ยังถืออุปกรณ์ทำความสะอาดปากเองได้หรือไม่ ยังบ้วนปากและถ่มน้ำได้เองหรือไม่ เพราะการสูญเสียความสามารถเหล่านี้อย่างรวดเร็วอาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพที่กว้างกว่าเรื่องช่องปากเพียงอย่างเดียว และควรแจ้งแพทย์ประจำตัวให้ทราบร่วมกับข้อมูลด้านทันตกรรม

บ้านที่มีผู้ดูแลเพียงคนเดียวและต้องดูแลผู้สูงอายุหลายคนพร้อมกันอาจทำเช็กลิสต์ทั้งหมดได้ไม่ครบทุกวัน ในกรณีนี้ควรจัดลำดับความสำคัญ โดยให้การแปรงฟันหรือเช็ดเหงือกเป็นสิ่งที่ทำทุกวันไม่ขาด ส่วนการตรวจฟันปลอมอย่างละเอียดอาจทำสัปดาห์ละครั้งแทนทุกวันได้ ตราบใดที่ยังสังเกตความผิดปกติเบื้องต้นทุกครั้งที่ถอดล้าง

ครอบครัวที่มีงบจำกัดไม่จำเป็นต้องซื้ออุปกรณ์ราคาแพง แปรงสีฟันขนนุ่มธรรมดาและผ้าก๊อซสะอาดก็เพียงพอสำหรับการดูแลพื้นฐานตามเช็กลิสต์นี้ สิ่งที่สำคัญกว่าราคาของอุปกรณ์คือความสม่ำเสมอในการทำทุกวันและการสังเกตสัญญาณผิดปกติอย่างต่อเนื่อง แม้จะไม่มีเวลาทำครบทุกข้อในบางวัน ก็ควรเลือกทำข้อที่สำคัญที่สุดต่อไปแทนการข้ามไปทั้งหมด