ประโยคที่ครอบครัวได้ยินบ่อยที่สุดตอนรับผู้สูงอายุกลับบ้านคือให้กลับไปพักผ่อนมาก ๆ ซึ่งถูกในความหมายว่าอย่าหักโหม แต่มักถูกตีความว่าให้อยู่บนเตียงเกือบทั้งวัน ร่างกายของผู้สูงอายุตอบสนองต่อการอยู่นิ่งต่างจากคนอายุน้อยชัดเจน กล้ามเนื้อขาและลำตัวที่ใช้ลุกนั่งลดกำลังลงเร็ว การทรงตัวแย่ลงตาม

ผู้สูงอายุจำนวนมากมีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยหรือ sarcopenia อยู่ก่อนเข้าโรงพยาบาลแล้ว คือมวลและกำลังกล้ามเนื้อลดลงตามวัยจนกระทบการลุกและการทรงตัว เมื่อบวกกับการนอนนิ่งหลายวัน ต้นทุนที่เหลือจึงน้อยกว่าที่เห็นจากภายนอก และความสามารถไม่ได้หายพร้อมกันทั้งหมด ท่านอาจยังกินเองได้ คุยรู้เรื่อง แต่ต้องใช้มือยันสองข้างทุกครั้งที่ลุก

ครอบครัวส่วนใหญ่วัดการฟื้นตัวเป็นระยะทาง วันนี้เดินถึงหน้าบ้าน พรุ่งนี้ต้องถึงปากซอย ตัวเลขแบบนี้ให้กำลังใจก็จริง แต่บอกได้น้อยว่าชีวิตประจำวันดีขึ้นหรือไม่ ผู้สูงอายุที่เดินได้ห้าสิบเมตรแต่ลุกจากส้วมเองไม่ได้ ยังต้องพึ่งคนอื่นทุกครั้งที่เข้าห้องน้ำ ส่วนคนที่เดินได้แค่ในบ้านแต่ลุกนั่งเองได้ กลับใช้ชีวิตอิสระกว่ามาก

ในสายตาทีมผู้รักษา สิ่งที่นับคือกิจวัตรประจำวันพื้นฐานหรือ ADL ได้แก่ กินอาหาร อาบน้ำ แต่งตัว เข้าห้องน้ำ และเคลื่อนย้ายตัวจากเตียงไปเก้าอี้ กับกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้นหรือ IADL เช่น จัดยาเอง ใช้โทรศัพท์ และเดินทาง นักกายภาพบำบัดมักใช้แบบทดสอบชื่อ Timed Up and Go คือจับเวลาให้ลุกจากเก้าอี้ เดินไปประมาณสามเมตร หมุนตัวกลับมานั่ง แล้วดูทั้งเวลาและลักษณะการเดิน ครอบครัวไม่ต้องให้คะแนนเอง แต่การรู้ว่าผู้เชี่ยวชาญมองอะไร ช่วยให้เล่าอาการตรงจุดขึ้น

อาการหน้ามืดหรือโคลงเคลงในไม่กี่วินาทีแรกหลังลุกยืน มีชื่อทางการแพทย์ว่าความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า หรือ orthostatic hypotension คือความดันโลหิตลดลงเร็วเกินไปเมื่อเปลี่ยนจากท่านอนหรือนั่งมาเป็นยืน ในผู้สูงอายุ ระบบปรับความดันทำงานช้าลงตามวัยอยู่แล้ว และช่วงหลังนอนโรงพยาบาลมักมีปัจจัยซ้ำเติมพร้อมกัน ทั้งดื่มน้ำได้น้อย นอนนิ่งนาน และรายการยาที่เพิ่งเปลี่ยน

จุดที่มักถูกมองข้ามคือความเชื่อมโยงกับยา ผู้สูงอายุที่กลับจากโรงพยาบาลมักได้ยาหลายชนิดพร้อมกัน ซึ่งเรียกว่าภาวะใช้ยาหลายชนิดหรือ polypharmacy สิ่งที่ทำได้อย่างปลอดภัยคือรวมรายการยาไว้ชุดเดียว จดเวลาที่เกิดอาการ แล้วให้แพทย์หรือเภสัชกรทบทวน ไม่ใช่เดาเองแล้วหยุดยา อีกเรื่องที่ควรรู้คือผู้สูงอายุมักมีอาการแสดงไม่ตรงแบบ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือปอดอักเสบอาจเริ่มด้วยการเดินแย่ลงหรือสับสนก่อนจะมีไข้ การที่จู่ ๆ เดินไม่ไหวภายในหนึ่งถึงสองวันจึงไม่ใช่เรื่องปกติของวัย

เมื่อผู้สูงอายุลุกช้าและเดินไม่มั่นคง ปฏิกิริยาแรกของครอบครัวคือรีบเข้าไปช่วย ยกแขนขึ้น จับพยุงตลอดทาง หยิบของให้ทุกอย่าง ระยะสั้นเรื่องนี้เร็วกว่าและดูปลอดภัยกว่า แต่ถ้าทำต่อเนื่องหลายสัปดาห์ กล้ามเนื้อที่ไม่ได้ใช้จะอ่อนลงจริง และท่านจะเริ่มเชื่อว่าตัวเองทำเองไม่ได้แล้ว ความเชื่อนี้แก้ยากกว่ากำลังกล้ามเนื้อมาก

อีกด้านที่มักไม่ถูกนับเป็นปัญหาคือความกลัวหกล้ม ผู้ที่เคยล้มหรือเกือบล้มในห้องน้ำ มักลดการเคลื่อนไหวลงเงียบ ๆ โดยไม่บอกใคร กลั้นปัสสาวะแทนที่จะเดินไปห้องน้ำ ผลคือกำลังลดลงอีกและโอกาสล้มจริงกลับเพิ่มขึ้น การช่วยที่ดีจึงคือแบ่งงานให้เล็กลงจนท่านทำส่วนของตัวเองได้ เช่น ให้ลุกเองโดยผู้ดูแลยืนด้านข้างพร้อมเก้าอี้ที่แข็งแรง แทนการดึงขึ้นทั้งตัว