สูงวัยไทย
จุดพลาดที่ทำให้แผลกดทับกลับมาซ้ำแม้ครอบครัวตั้งใจดูแลเต็มที่
พิมพ์เมื่อ 4 สิงหาคม 2026
จุดพลาดที่ทำให้แผลกดทับกลับมาซ้ำแม้ครอบครัวตั้งใจดูแลเต็มที่
ความผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อครอบครัวดูแลผู้สูงอายุติดเตียงเพื่อป้องกันแผลกดทับ ตั้งแต่การพลิกตัวไม่ทั่วถึงไปจนถึงการมองข้ามโภชนาการและความชื้น
ตรวจสอบล่าสุด 3 สิงหาคม 2026

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือพลิกตัวตรงเวลาแต่ไม่เปลี่ยนมุมองศาจริง ทำให้จุดรับน้ำหนักเดิมยังถูกกดซ้ำแม้จะขยับตัวแล้วก็ตาม
- หลายครอบครัวมองว่าแผลกดทับเป็นเรื่องผิวหนังล้วน ๆ โดยไม่เชื่อมโยงกับโภชนาการ ความชื้น และการเคลื่อนไหวที่ลดลงจากภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัย ทำให้แก้ปัญหาไม่ตรงจุด
- การรอให้เห็นแผลเปิดชัดเจนก่อนจึงเริ่มดูแล เป็นความผิดพลาดที่ทำให้พลาดช่วงเวลาทองในการป้องกันตั้งแต่ระยะรอยแดงแรกเริ่ม
- เมื่อมีผู้ดูแลหลายคนผลัดเปลี่ยนกันโดยไม่มีระบบบันทึกร่วม มักเกิดช่องว่างที่ไม่มีใครพลิกตัวหรือตรวจผิวหนังในบางช่วงเวลาโดยไม่มีใครรู้ตัว
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับครอบครัวที่เคยเจอแผลกดทับเกิดซ้ำแม้พยายามพลิกตัวสม่ำเสมอแล้ว และต้องการหาว่าจุดพลาดที่แท้จริงอยู่ตรงไหน
- เหมาะกับผู้ดูแลที่เริ่มดูแลผู้สูงอายุติดเตียงใหม่ ๆ และอยากตรวจสอบว่าตัวเองกำลังทำผิดพลาดแบบเดียวกับที่ครอบครัวอื่นเจอหรือไม่
- ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการรักษาแผลกดทับที่เกิดขึ้นแล้วโดยเฉพาะแผลลึกหรือมีการติดเชื้อ กรณีนั้นต้องให้พยาบาลหรือแพทย์ประเมินและวางแผนรักษาโดยตรง
- ไม่เหมาะกับผู้ที่ต้องการตารางพลิกตัวแบบละเอียดตั้งแต่ต้น บทความนี้เน้นชี้จุดพลาด ควรอ่านคู่กับแนวทางป้องกันแบบเป็นระบบเพื่อความครบถ้วน
สิ่งที่ควรรู้
พลิกตัวตรงเวลาแต่มุมองศาไม่เปลี่ยนจริง
ผู้ดูแลจำนวนมากตั้งเวลาเตือนพลิกตัวทุก 2 ชั่วโมงได้อย่างเคร่งครัด แต่เมื่อพลิกจริงกลับหมุนตัวเพียงเล็กน้อยหรือกลับไปมาระหว่างสองท่าเดิมซ้ำ ๆ ทำให้จุดกระดูกยื่นเดิมยังรับน้ำหนักต่อเนื่องโดยไม่รู้ตัว ความผิดพลาดนี้พบบ่อยเมื่อผู้ดูแลเหนื่อยล้าจากการทำงานประจำและดูแลตอนกลางคืนไปพร้อมกัน จนพลิกตัวแบบเร่งรีบโดยไม่ได้ตรวจสอบว่าน้ำหนักกระจายออกจากจุดเดิมจริงหรือไม่
อีกจุดที่มักถูกมองข้ามคือการยกหัวเตียงสูงเป็นเวลานานเพื่อให้ผู้สูงอายุกินอาหารหรือดูโทรทัศน์ได้สะดวก ซึ่งเพิ่มแรงเสียดทานที่ก้นกบมากกว่าท่านอนราบ ผู้ดูแลมักไม่ทราบว่าท่าที่ดูสบายสำหรับผู้สูงอายุอาจเป็นท่าที่เพิ่มความเสี่ยงแผลกดทับมากที่สุด
- ตรวจสอบว่าพลิกตัวจริงทำมุมต่างจากท่าเดิมพอสมควร ไม่ใช่ขยับเพียงเล็กน้อย
- จำกัดเวลายกหัวเตียงสูงเกิน 30 องศาให้สั้นที่สุดเท่าที่จำเป็น
มองข้ามความเชื่อมโยงกับโภชนาการและมวลกล้ามเนื้อ
ความผิดพลาดที่พบบ่อยรองลงมาคือครอบครัวทุ่มเทเรื่องพลิกตัวเต็มที่ แต่ไม่สังเกตว่าผู้สูงอายุกินอาหารได้น้อยลงเรื่อย ๆ ผู้สูงอายุที่มีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัยหรือ sarcopenia จะมีชั้นเนื้อเยื่อรองรับกระดูกบางลง ทำให้แม้พลิกตัวถูกวิธีก็ยังเสี่ยงสูงกว่าคนที่มีกล้ามเนื้อหนากว่า หากร่างกายไม่ได้รับโปรตีนเพียงพอสำหรับซ่อมแซมผิวหนัง ความเสี่ยงจะยิ่งสูงขึ้นซ้อนกัน
ครอบครัวหลายบ้านไม่รู้ตัวว่าน้ำหนักตัวลดลงต่อเนื่องเป็นสัญญาณเตือนสำคัญ เพราะมองว่าเป็นเรื่องปกติของผู้สูงอายุติดเตียงที่เคลื่อนไหวน้อยลง ทั้งที่ในความเป็นจริงน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจควรได้รับการประเมินจากแพทย์หรือนักโภชนาการเสมอ
- จดปริมาณอาหารและน้ำที่กินได้จริงในแต่ละมื้อ ไม่ใช่แค่จำนวนมื้อที่เสิร์ฟ
- สังเกตน้ำหนักตัวที่เปลี่ยนแปลงอย่างสม่ำเสมอ อย่างน้อยเดือนละครั้ง
ปล่อยให้ผิวหนังชื้นค้างนานเกินไป
ผู้ดูแลบางคนตั้งใจพลิกตัวตามเวลาเป๊ะ แต่ลืมตรวจว่าผ้าอ้อมหรือแผ่นรองซับเปียกชื้นระหว่างรอบหรือไม่ ความชื้นจากปัสสาวะหรือเหงื่อที่ค้างอยู่บนผิวหนังนานทำให้ผิวเปื่อยยุ่ยและเสียดสีง่ายขึ้นมาก แม้จะพลิกตัวตรงเวลาก็ตาม ความผิดพลาดนี้พบบ่อยเมื่อผู้ดูแลกลัวรบกวนผู้สูงอายุที่กำลังหลับสนิทจึงเลือกไม่เปลี่ยนผ้าอ้อมจนกว่าจะถึงรอบพลิกตัวถัดไป
อีกความผิดพลาดที่เกี่ยวเนื่องกันคือการเช็ดทำความสะอาดแรงเกินไปด้วยความหวังดีอยากให้สะอาดที่สุด ซึ่งกลับทำให้ผิวหนังที่บอบบางอยู่แล้วเสียหายเพิ่มจากแรงเสียดทาน ควรเช็ดเบา ๆ แบบซับมากกว่าถู
- ตรวจความเปียกชื้นของผ้าอ้อมทุกครั้งที่พลิกตัว ไม่ใช่รอรอบถัดไป
- เช็ดทำความสะอาดผิวหนังด้วยการซับเบา ๆ แทนการถูแรง
ไม่มีระบบบันทึกเมื่อผู้ดูแลผลัดเปลี่ยนกันหลายคน
เมื่อครอบครัวแบ่งเวรดูแลกันหลายคน ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าใครพลิกตัวไปแล้วครั้งล่าสุดเมื่อใด ทำให้บางช่วงเวลาผู้สูงอายุถูกปล่อยนอนท่าเดิมนานเกินไปโดยไม่มีใครตั้งใจ และเมื่อพบรอยแดงในภายหลัง ก็ไม่มีข้อมูลเทียบว่ารอยแดงนั้นเพิ่งเกิดหรือมีมาระยะหนึ่งแล้ว
การไม่ส่งต่อข้อมูลเรื่องอาหารการกินและความชื้นให้ผู้ดูแลคนถัดไปก็เป็นจุดพลาดที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ทำให้แต่ละคนดูแลแบบแยกส่วนโดยไม่เห็นภาพรวมของแนวโน้มผิวหนังและสุขภาพผู้สูงอายุ
- จดเวลาพลิกตัวและผู้ที่ทำในสมุดหรือกระดานที่ทุกคนเข้าถึงได้
- สรุปสถานะผิวหนังและอาหารการกินให้ผู้ดูแลคนถัดไปทราบทุกครั้งที่ผลัดเวร

รูปภาพโดย Jsme MILA / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ถ้าพบว่าพลิกตัวมาตลอดแต่ยังเกิดรอยแดงซ้ำ
อย่าเพิ่งสรุปว่าอุปกรณ์หรือวิธีพลิกตัวใช้ไม่ได้ผล ให้กลับไปตรวจรายละเอียดว่ามุมองศาที่พลิกจริงต่างจากเดิมเพียงพอหรือไม่ และมีปัจจัยอื่นอย่างโภชนาการหรือความชื้นร่วมด้วยหรือไม่
- ทบทวนว่าพลิกตัวทำมุมต่างจากท่าเดิมจริงหรือขยับเพียงเล็กน้อย
- ตรวจปริมาณอาหารและน้ำที่กินได้จริงในช่วง 1-2 สัปดาห์ที่ผ่านมา
- ปรึกษาพยาบาลหากรอยแดงเกิดซ้ำในตำแหน่งเดิมมากกว่าหนึ่งครั้ง
ถ้าครอบครัวเพิ่งรู้ว่ายกหัวเตียงสูงนานเกินไปเป็นความเสี่ยง
ปรับพฤติกรรมทีละขั้นโดยไม่ทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าถูกจำกัดกิจกรรมที่ชอบกะทันหัน เช่น การกินอาหารหรือดูโทรทัศน์ในท่านั่ง
- จำกัดช่วงเวลายกหัวเตียงสูงเฉพาะตอนกินอาหารหรือทำกิจกรรม แล้วปรับกลับท่าราบเมื่อเสร็จ
- ใช้หมอนรองเสริมบริเวณสะโพกเพื่อลดแรงเสียดทานเมื่อจำเป็นต้องยกหัวเตียงนาน
ถ้าผู้ดูแลหลายคนสับสนเรื่องตารางพลิกตัว
จัดประชุมสั้น ๆ ในครอบครัวเพื่อตกลงระบบบันทึกร่วมกัน แทนที่จะปล่อยให้แต่ละคนจดจำเอาเองซึ่งมักคลาดเคลื่อน
- ตกลงรูปแบบบันทึกเดียวกันที่ทุกคนเข้าใจ เช่น สมุดเล่มเดียวข้างเตียง
- กำหนดผู้รับผิดชอบหลักในการตรวจสอบว่าบันทึกครบถ้วนทุกวัน
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- พลิกตัวตรงเวลาแต่ขยับมุมเพียงเล็กน้อยจนจุดเดิมยังถูกกดซ้ำ
- ยกหัวเตียงสูงเกิน 30 องศาต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่จำเป็น
- รอให้ถึงรอบพลิกตัวถัดไปก่อนจึงเปลี่ยนผ้าอ้อมที่เปียกชื้น
- ถูทำความสะอาดผิวหนังแรงเกินไปด้วยความหวังดี
- ปล่อยให้ผู้ดูแลแต่ละคนจดจำตารางพลิกตัวเองโดยไม่มีระบบบันทึกร่วม
- มองข้ามน้ำหนักตัวที่ลดลงต่อเนื่องว่าเป็นเรื่องปกติของผู้สูงอายุติดเตียง
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือรีบไปห้องฉุกเฉินทันทีหากพบแผลลึกมีกลิ่นเหม็น มีไข้สูง หรือผู้สูงอายุสับสนเฉียบพลันร่วมกับซึมลง ซึ่งอาจเป็นสัญญาณติดเชื้อลุกลาม
- ติดต่อพยาบาลหรือสถานพยาบาลภายในวันเดียวกันหากรอยแดงเกิดซ้ำในตำแหน่งเดิมมากกว่าหนึ่งครั้งแม้ปรับวิธีพลิกตัวแล้ว
- นัดพบแพทย์หรือนักโภชนาการภายในสัปดาห์นี้หากน้ำหนักตัวลดลงต่อเนื่องหรือกินอาหารได้น้อยลงมากกว่าปกติ
- เฝ้าสังเกตและจดบันทึกไว้คุยกับพยาบาลในนัดถัดไปหากพบผิวแห้งหรือระคายเคืองเล็กน้อยที่ยังไม่ถึงขั้นรอยแดงชัดเจน
เช็กลิสต์สรุป
- ตรวจสอบว่าพลิกตัวจริงทำมุมต่างจากท่าเดิมทุกครั้ง
- จำกัดเวลายกหัวเตียงสูงเฉพาะช่วงจำเป็น
- ตรวจความเปียกชื้นของผ้าอ้อมทุกรอบพลิกตัว
- จดปริมาณอาหารและน้ำที่กินได้จริงในแต่ละวัน
- ตกลงระบบบันทึกร่วมกันเมื่อมีผู้ดูแลหลายคน
- ชั่งน้ำหนักตัวผู้สูงอายุอย่างสม่ำเสมออย่างน้อยเดือนละครั้ง
คำถามที่พบบ่อย
ทำไมพลิกตัวตรงเวลาแล้วยังเกิดรอยแดงซ้ำในตำแหน่งเดิม
สาเหตุที่พบบ่อยคือการพลิกตัวขยับมุมเพียงเล็กน้อยจนจุดกระดูกยื่นเดิมยังรับน้ำหนักต่อเนื่อง หรือมีปัจจัยร่วมอย่างโภชนาการไม่เพียงพอและความชื้นค้างบนผิวหนัง ควรตรวจสอบทั้งมุมพลิกตัวและปัจจัยอื่นร่วมกัน หากยังเกิดซ้ำควรปรึกษาพยาบาลเพื่อประเมินเพิ่มเติม
ยกหัวเตียงให้ผู้สูงอายุนั่งกินข้าวหรือดูโทรทัศน์เป็นอันตรายหรือไม่
การยกหัวเตียงชั่วคราวเพื่อกินอาหารหรือทำกิจกรรมไม่ใช่ปัญหา แต่การปล่อยให้อยู่ในท่ายกสูงเกิน 30 องศาต่อเนื่องเป็นเวลานานเพิ่มแรงเสียดทานที่ก้นกบ ควรปรับกลับท่าราบเมื่อเสร็จกิจกรรมแล้ว
ผู้ดูแลหลายคนผลัดเวรกันควรจดบันทึกอะไรบ้างเพื่อไม่ให้พลาด
ควรจดเวลาพลิกตัวล่าสุด ท่าที่ใช้ ผู้ที่ทำ ตำแหน่งและขนาดของรอยแดงที่พบ ปริมาณอาหารและน้ำที่กินได้ และความเปียกชื้นของผ้าอ้อม ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ผู้ดูแลคนถัดไปเห็นภาพรวมและไม่พลาดช่วงเวลาสำคัญ
น้ำหนักตัวลดลงเกี่ยวข้องกับแผลกดทับที่เกิดซ้ำอย่างไร
น้ำหนักตัวที่ลดลงต่อเนื่องมักสะท้อนภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยและสารอาหารไม่เพียงพอ ทำให้ชั้นเนื้อเยื่อรองรับกระดูกบางลงและผิวหนังซ่อมแซมตัวเองได้ช้าลง ควรปรึกษาแพทย์หรือนักโภชนาการหากน้ำหนักลดต่อเนื่องโดยไม่ทราบสาเหตุชัดเจน
เช็ดทำความสะอาดผิวหนังผู้สูงอายุติดเตียงควรทำอย่างไรจึงจะไม่เพิ่มความเสี่ยง
ควรใช้วิธีซับเบา ๆ ด้วยผ้านุ่มแทนการถูแรง โดยเฉพาะบริเวณจุดกระดูกยื่นที่ผิวหนังบางอยู่แล้ว การถูแรงด้วยความหวังดีอยากให้สะอาดที่สุดอาจทำให้ผิวหนังเสียหายจากแรงเสียดทานเพิ่มขึ้น
ถ้าไม่มั่นใจว่าอุปกรณ์ที่ใช้อยู่เหมาะกับผู้สูงอายุหรือไม่ควรทำอย่างไร
ควรปรึกษาพยาบาลหรือนักกายภาพบำบัดเพื่อประเมินความเหมาะสมของเบาะรองหรือที่นอนที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะหากมีแผลกดทับเกิดซ้ำแล้ว ไม่ควรเปลี่ยนอุปกรณ์เองตามคำโฆษณาโดยไม่มีการประเมินความเสี่ยงที่แท้จริงของผู้สูงอายุคนนั้น
สรุป
- แผลกดทับที่เกิดซ้ำมักไม่ได้มาจากความไม่ตั้งใจของผู้ดูแล แต่มาจากรายละเอียดเล็ก ๆ ที่มองข้าม เช่น มุมพลิกตัวหรือความชื้นค้าง
- โภชนาการและน้ำหนักตัวเชื่อมโยงกับความเสี่ยงแผลกดทับโดยตรง ไม่ควรแยกดูแลเป็นเรื่องคนละส่วนกับผิวหนัง
- ระบบบันทึกร่วมกันสำคัญพอ ๆ กับความถี่ในการพลิกตัว โดยเฉพาะเมื่อมีผู้ดูแลหลายคน
- การพบจุดพลาดของตัวเองไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นโอกาสปรับระบบให้ผู้สูงอายุปลอดภัยขึ้น
แหล่งข้อมูล
- แนวทางการดูแลผู้สูงอายุภาวะพึ่งพิงและการป้องกันภาวะแทรกซ้อน — กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-03)
- Pressure injury prevention — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-08-03)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

ป้องกันแผลกดทับในผู้สูงอายุติดเตียงอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แค่พลิกตัว
แนวทางป้องกันแผลกดทับสำหรับผู้สูงอายุที่นอนติดเตียงหรือนั่งรถเข็นนาน ครอบคลุมการพลิกตัว การตรวจผิวหนัง โภชนาการ และจุดที่ครอบครัวมักมองข้าม

อาบน้ำและทำความสะอาดร่างกายให้ผู้สูงอายุติดเตียงโดยไม่ลืมศักดิ์ศรี
วิธีทำความสะอาดร่างกายผู้สูงอายุที่ลุกจากเตียงไม่ได้ ทั้งการเช็ดตัวบนเตียง การดูแลช่องปาก และการรักษาความเป็นส่วนตัวระหว่างทำ