ช่วง 10 ปีก่อนเกษียณเป็นเวลาที่ยังมีรายได้ประจำและยังมีเวลาพอปรับตัว การใช้ช่วงนี้ให้คุ้มค่าคือการเริ่มเห็นภาพคร่าว ๆ ของค่าใช้จ่ายหลังเกษียณ เริ่มทยอยเคลียร์หนี้ก้อนใหญ่ที่มีดอกเบี้ยสูงให้จบก่อนรายได้ลดลง และทบทวนสุขภาพเชิงป้องกันอย่างจริงจัง เพราะปัญหาสุขภาพที่ปล่อยไว้ในช่วงนี้มักกลายเป็นภาระค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ในช่วงเกษียณจริง

อีกเรื่องที่คนมักลืมในช่วง 10 ปีนี้คือที่อยู่อาศัยและเครือข่ายทางสังคม บ้านที่อยู่ตอนนี้เหมาะกับการอยู่ระยะยาวเมื่อร่างกายเคลื่อนไหวลำบากขึ้นหรือไม่ ต้องปรับหรือย้ายหรือเปล่า และนอกจากเพื่อนร่วมงานแล้วมีเครือข่ายทางสังคมอื่นที่จะอยู่ต่อหลังเลิกทำงานหรือไม่ เพราะความโดดเดี่ยวหลังเกษียณมักเกิดจากการไม่ได้เตรียมส่วนนี้ล่วงหน้า ไม่ใช่เกิดขึ้นทันทีวันแรกที่หยุดทำงาน

เมื่อเหลือเวลาราว 5 ปี แผนที่เคยเป็นภาพกว้างต้องเริ่มปรับให้ตรงกับความจริงมากขึ้น ควรตรวจสอบสิทธิบำนาญหรือบำเหน็จของตนเองอย่างเป็นทางการอย่างน้อยหนึ่งครั้งกับหน่วยงานเจ้าของสิทธิ เพราะตัวเลขและเงื่อนไขที่เคยได้ยินมาอาจไม่ตรงกับสิทธิจริงของแต่ละคน และช่วงนี้ยังเป็นเวลาที่ดีสำหรับการลองใช้ชีวิตด้วยงบประมาณจำลองแบบหลังเกษียณ เพื่อดูว่าตัวเองปรับตัวไหวจริงหรือไม่ก่อนที่รายได้จะลดลงจริง

การคุยกับคู่สมรสหรือครอบครัวเรื่องแผนเกษียณก็ควรเกิดขึ้นในช่วงนี้ ไม่ใช่รอถึงปีสุดท้าย เพราะบางครั้งแผนของแต่ละคนในบ้านไม่ตรงกัน เช่น ฝ่ายหนึ่งอยากย้ายไปอยู่ต่างจังหวัด อีกฝ่ายอยากอยู่ใกล้ลูกหลานในเมือง การพูดคุยเนิ่น ๆ ช่วยให้มีเวลาหาทางออกร่วมกันแทนที่จะต้องตัดสินใจกะทันหันในปีสุดท้าย นอกจากนี้ควรเริ่มคิดแผนสำรองไว้ด้วยว่าถ้าต้องเกษียณก่อนกำหนดจากปัญหาสุขภาพหรือการเลิกจ้าง จะมีทางออกอย่างไร

ปีสุดท้ายเป็นช่วงที่ต้องเปลี่ยนจากการวางแผนมาเป็นการเตรียมระบบให้ใช้งานได้จริง เริ่มจากรวบรวมเอกสารสิทธิทั้งหมดไว้ในที่เดียว ทั้งสิทธิประกันสังคม กองทุนสำรองเลี้ยงชีพหรือ กบข. หากมี และเอกสารบำเหน็จบำนาญ ตรวจสอบสิทธิรักษาพยาบาลที่อาจเปลี่ยนไปหลังพ้นสถานะพนักงานหรือข้าราชการ เพราะสิทธิบางประเภทผูกกับสถานะการทำงาน ไม่ได้ต่อเนื่องอัตโนมัติ

อีกงานสำคัญคือการจัดระบบบัญชีธนาคารและผู้รับผลประโยชน์ให้ชัดเจน เตรียมเอกสารสำคัญและรายชื่อผู้ติดต่อฉุกเฉินให้คนในครอบครัวเข้าถึงได้เมื่อจำเป็น และควรสอบถามหน่วยงานเจ้าของสิทธิว่ามีขั้นตอนหรือระยะเวลาที่ต้องยื่นเอกสารภายในกี่เดือนหลังเกษียณหรือไม่ เพราะเงื่อนไขเหล่านี้เปลี่ยนแปลงได้ตามช่วงเวลาและควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานโดยตรงก่อนดำเนินการจริงเสมอ

หลายคนจะเจอจุดตัดสินใจสำคัญในบางช่วงอายุ เช่น อายุที่เลือกเริ่มรับสิทธิประโยชน์กรณีชราภาพจากประกันสังคมได้ หรืออายุที่สิทธิรักษาพยาบาลบางประเภทเปลี่ยนแปลง จุดเหล่านี้มีผลต่อจำนวนเงินและระยะเวลาที่จะได้รับ แต่เนื่องจากเงื่อนไขต่างกันตามประเภทผู้ประกันตนและอาจมีการปรับปรุงเป็นระยะ บทความนี้จึงไม่ระบุอายุหรือจำนวนเงินตายตัว

สิ่งที่ทำได้จริงคือทำเครื่องหมายอายุที่คาดว่าจะเป็นจุดตัดสินใจไว้ในไทม์ไลน์ของตัวเอง แล้วนัดสอบถามหน่วยงานเจ้าของสิทธิล่วงหน้าก่อนถึงอายุนั้นจริง เพื่อให้มีเวลาเตรียมเอกสารและปรับแผนหากเงื่อนไขไม่เป็นไปตามที่คาดไว้ การพึ่งพาข้อมูลที่ตรวจสอบเองล่วงหน้าสำคัญกว่าการเดาจากประสบการณ์ของคนอื่น