หลักการพื้นฐานที่สุดของกฎหมายมรดกไทยคือทายาทไม่ต้องรับผิดในหนี้สินของผู้เสียชีวิตเกินกว่ามูลค่าทรัพย์มรดกที่ตนได้รับ พูดง่าย ๆ คือหากพ่อแม่เสียชีวิตโดยมีหนี้มากกว่าทรัพย์สิน ทายาทไม่จำเป็นต้องนำเงินเก็บหรือทรัพย์สินส่วนตัวของตนเองมาชำระหนี้ส่วนที่เกินมูลค่ามรดก

หลักการนี้มีไว้เพื่อป้องกันไม่ให้ทายาทต้องแบกรับภาระหนี้สินที่ตนเองไม่ได้ก่อขึ้น แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าทายาทจะละเลยหนี้สินได้ทั้งหมด หากมีทรัพย์มรดกอยู่จริง เจ้าหนี้ยังมีสิทธิเรียกร้องให้ชำระจากทรัพย์มรดกนั้นก่อนที่ทายาทจะแบ่งกันเอง

หนี้ที่นับรวมในกองมรดกครอบคลุมหนี้ที่มีสัญญาชัดเจน เช่น สัญญากู้ยืมเงิน หนี้บัตรเครดิต หนี้ผ่อนบ้านหรือรถที่ยังค้างชำระ รวมถึงภาระผูกพันอื่นที่เกิดขึ้นก่อนผู้เสียชีวิตถึงแก่กรรม เจ้าหนี้ที่มีหลักฐานเหล่านี้มีสิทธิยื่นเรียกร้องต่อทายาทหรือผู้จัดการมรดกได้

ในทางกลับกัน หนี้ที่เกิดขึ้นหลังจากผู้เป็นเจ้าของทรัพย์สินเสียชีวิตแล้ว เช่น ค่าใช้จ่ายที่บุคคลอื่นก่อขึ้นเองโดยไม่เกี่ยวข้องกับผู้เสียชีวิต จะไม่นับเป็นหนี้มรดกที่ทายาทต้องรับผิดชอบ ครอบครัวควรแยกแยะให้ชัดเจนว่าหนี้แต่ละรายการเกิดขึ้นเมื่อใดและเกี่ยวข้องกับผู้เสียชีวิตอย่างไร

เจ้าหนี้ของผู้เสียชีวิตมีสิทธิเรียกร้องหนี้จากกองมรดกภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด หากพ้นกำหนดเวลานั้นไปแล้วโดยเจ้าหนี้ไม่ได้ยื่นเรียกร้อง สิทธิเรียกร้องอาจขาดอายุความ ทำให้ทายาทไม่ต้องรับผิดในหนี้นั้นอีกต่อไป รายละเอียดระยะเวลาที่แน่นอนควรตรวจสอบกับทนายความหรือศาลยุติธรรม เนื่องจากอาจแตกต่างกันตามประเภทของหนี้และสถานการณ์

ครอบครัวที่กำลังจัดการมรดกจึงควรรีบตรวจสอบสถานะหนี้สินทั้งหมดโดยเร็ว ทั้งเพื่อประเมินว่าจะรับหรือสละมรดกอย่างไร และเพื่อไม่ให้พลาดกรอบเวลาสำคัญในการดำเนินการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง