ครอบครัวจำนวนมากเข้าใจผิดว่าหนังสือมอบอำนาจที่ทำไว้ล่วงหน้าจะใช้ได้ตลอดไปไม่ว่าผู้สูงอายุจะมีสภาพจิตใจเป็นอย่างไร แต่ในทางกฎหมาย หนังสือมอบอำนาจอาศัยหลักที่ว่าผู้มอบอำนาจยังมีความสามารถเข้าใจและยืนยันเจตนาของตนเองได้ เมื่อภาวะความจำเสื่อมหรือภาวะสับสนเรื้อรังรุนแรงถึงขั้นที่ผู้สูงอายุไม่สามารถเข้าใจผลของการกระทำของตนเองได้อีกต่อไป หนังสือมอบอำนาจนั้นจะขาดความชอบธรรมในทางปฏิบัติ แม้เอกสารจะยังมีลายเซ็นอยู่ก็ตาม

สัญญาณที่ควรเริ่มพิจารณาเรื่องนี้ไม่ใช่แค่ความจำไม่ดี แต่คือเมื่อผู้สูงอายุเริ่มไม่สามารถเข้าใจผลของการตัดสินใจทางการเงินหรือการรักษาของตนเองได้อย่างต่อเนื่อง เช่น ไม่เข้าใจว่าเซ็นเอกสารอะไรไป หรือให้ความยินยอมโดยไม่เข้าใจเนื้อหาเลย ซึ่งต้องได้รับการประเมินโดยแพทย์อย่างเป็นทางการ ไม่ใช่ครอบครัวตัดสินเอง

กฎหมายแยกระดับความสามารถออกเป็นสองระดับหลัก คนไร้ความสามารถคือผู้ที่วิกลจริตหรือไม่สามารถจัดการงานของตนเองได้เลย ซึ่งศาลจะแต่งตั้งผู้อนุบาลให้ทำการแทนเกือบทั้งหมด ส่วนคนเสมือนไร้ความสามารถคือผู้ที่ยังพอจัดการเรื่องบางอย่างได้เอง แต่มีความบกพร่องทางร่างกายหรือจิตใจจนทำให้ไม่อาจจัดการงานสำคัญบางอย่างได้ ซึ่งศาลจะแต่งตั้งผู้พิทักษ์ให้ความยินยอมเฉพาะเรื่องที่กำหนด

ความแตกต่างนี้สำคัญมากในทางปฏิบัติ เพราะกำหนดว่าผู้สูงอายุยังมีสิทธิตัดสินใจด้วยตนเองในเรื่องใดบ้าง ครอบครัวไม่ควรถือว่าเมื่อศาลตั้งผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์แล้ว ผู้สูงอายุจะหมดสิทธิในทุกเรื่องโดยอัตโนมัติ ศาลจะพิจารณาความสามารถที่ยังเหลืออยู่จริงเป็นหลัก และผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์มีหน้าที่เคารพความสามารถที่ยังเหลืออยู่นั้น

การยื่นคำร้องขอให้ศาลสั่งว่าบุคคลใดเป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถต้องมีรายงานความเห็นแพทย์ประกอบ โดยแพทย์จะตรวจประเมินสภาพจิตใจและความสามารถในการตัดสินใจของผู้สูงอายุ ณ ช่วงเวลานั้น ศาลจะพิจารณาจากพยานหลักฐานทั้งหมดรวมถึงความเห็นแพทย์ ก่อนมีคำสั่งและแต่งตั้งผู้อนุบาลหรือผู้พิทักษ์ตามความเหมาะสม กระบวนการนี้จึงไม่ใช่เรื่องที่ทำเสร็จได้ในวันเดียว และอาจใช้เวลาหลายเดือนขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของแต่ละคดี

ผู้ที่จะยื่นคำร้องได้ตามกฎหมายมักเป็นคู่สมรส ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน หรือญาติสนิทที่กฎหมายกำหนด หากในครอบครัวมีผู้ที่มีคุณสมบัติเหมาะสมหลายคนและมีความเห็นไม่ตรงกันว่าใครควรเป็นผู้อนุบาล ศาลจะเป็นผู้พิจารณาตัดสินโดยคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้ไร้ความสามารถเป็นหลัก ไม่ใช่ความสะดวกของญาติฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง