ตอนยังทำงาน การผ่อนหนี้อิงกับเงินเดือนที่มาแน่นอนทุกเดือน แต่พอเกษียณ รายได้มักเปลี่ยนเป็นเงินบำนาญ เงินออม หรือรายได้เสริมที่ไม่แน่นอนเท่าเดิม การผ่อนก้อนเดิมในสัดส่วนเดิมกับรายได้ที่ลดลงจึงกลายเป็นภาระหนักขึ้นทันทีในวันแรกที่หยุดทำงาน ไม่ใช่ค่อย ๆ หนักขึ้น

การประเมินที่ควรทำคือคำนวณภาระผ่อนหนี้ต่อเดือนเทียบกับรายได้ที่คาดว่าจะมีจริงหลังเกษียณ ไม่ใช่รายได้ปัจจุบัน หากภาระผ่อนหนี้กินสัดส่วนรายได้หลังเกษียณเกินกว่าที่รับไหว ควรเริ่มปรับแผนตั้งแต่ตอนนี้ ไม่ใช่รอให้ถึงวันเกษียณจริงแล้วค่อยคิด

หลายครอบครัวเข้าใจผิดว่าควรโปะหนี้ก้อนเล็กก่อนเพราะเห็นผลเร็ว แต่สำหรับคนใกล้เกษียณ สิ่งที่สำคัญกว่าคือหนี้ก้อนไหนมีหลักประกันและหนี้ก้อนไหนไม่มี หนี้บ้านหรือหนี้รถที่ใช้ทรัพย์สินค้ำประกัน หากผิดนัดต่อเนื่องอาจนำไปสู่การถูกยึดทรัพย์ ซึ่งกระทบที่อยู่อาศัยโดยตรง ขณะที่หนี้บัตรเครดิตหรือสินเชื่อส่วนบุคคลแม้ดอกเบี้ยสูงกว่าแต่เจรจาปรับโครงสร้างได้ง่ายกว่าและไม่กระทบที่อยู่อาศัย

แนวทางที่สมดุลคือรักษาการผ่อนหนี้มีหลักประกันให้ต่อเนื่องที่สุด แล้วจึงพิจารณาโปะหนี้ไม่มีหลักประกันที่ดอกเบี้ยสูงเป็นลำดับถัดไป โดยยังคงเหลือเงินสำรองไว้ใช้จ่ายฉุกเฉินเสมอ ไม่ใช่ทุ่มทุกบาทไปที่หนี้จนไม่มีกันชนเวลาเจ็บป่วยหรือมีค่าใช้จ่ายไม่คาดคิด

ธนาคารแห่งประเทศไทยสนับสนุนกลไกไกล่เกลี่ยหนี้และคลินิกแก้หนี้สำหรับลูกหนี้รายย่อยที่มีหนี้บัตรเครดิตหรือสินเชื่อส่วนบุคคลกับสถาบันการเงินที่เข้าร่วมโครงการ ซึ่งช่วยปรับลดอัตราดอกเบี้ยและขยายระยะเวลาผ่อนให้เหมาะกับรายได้จริง แต่เงื่อนไขและธนาคารที่เข้าร่วมเปลี่ยนแปลงได้ตามช่วงเวลา ควรตรวจสอบรายละเอียดล่าสุดกับธนาคารแห่งประเทศไทยหรือธนาคารเจ้าหนี้โดยตรงก่อนตัดสินใจ

สิ่งสำคัญคือต้องติดต่อเจรจา 'ก่อน' ผิดนัดชำระ ไม่ใช่หลังถูกทวงถามหรือฟ้องร้องแล้ว เพราะธนาคารมักมีทางเลือกให้เจรจามากกว่าเมื่อยังไม่มีประวัติผิดนัดยาวนาน และการเจรจาล่วงหน้าช่วยรักษาประวัติเครดิตไว้ได้บางส่วน ต่างจากการปล่อยให้ค้างจนต้องเข้าสู่กระบวนการทางกฎหมาย

หลายคนวางแผนเกษียณโดยคำนวณเฉพาะหนี้ในชื่อตัวเอง แต่ลืมนับหนี้ที่ตนเองเป็นผู้ค้ำประกันให้ลูกหลานหรือญาติ ซึ่งหากผู้กู้หลักผิดนัด ผู้ค้ำประกันอาจถูกเรียกให้รับผิดชอบแทนทันที และเงินก้อนเกษียณที่เตรียมไว้อาจถูกดึงไปใช้โดยไม่ทันตั้งตัว

ก่อนเกษียณควรทบทวนว่ามีสัญญาค้ำประกันที่ยังผูกพันอยู่หรือไม่ และหากเป็นไปได้ ควรพูดคุยกับผู้กู้หลักเรื่องแผนสำรองหากเกิดปัญหาชำระ รวมถึงพิจารณาอย่างรอบคอบก่อนเซ็นค้ำประกันเพิ่มเติมในช่วงใกล้เกษียณ เพราะภาระที่เกิดขึ้นภายหลังจะกระทบรายได้ที่ไม่สามารถหาเพิ่มได้ง่ายเหมือนตอนยังทำงาน