การกินยาซ้ำในผู้สูงอายุแทบไม่เคยเกิดจากความประมาทของคนคนเดียว แต่มักเป็นผลจากช่องว่างของระบบที่ซ้อนกันหลายชั้น จุดเริ่มต้นที่พบบ่อยที่สุดคือการได้ยาชนิดเดียวกันจากหลายโรงพยาบาลหรือหลายแพทย์ โดยแต่ละที่สั่งยาภายใต้ชื่อการค้าคนละชื่อ ทั้งที่ตัวยาสำคัญหรือชื่อสามัญเป็นตัวเดียวกัน ผู้สูงอายุหรือผู้ดูแลที่ไม่รู้ว่าเป็นยาตัวเดียวกันจึงกินทั้งสองอย่างพร้อมกันโดยไม่ตั้งใจ

อีกกลไกหนึ่งเกิดจากความจำที่เลือนลางเล็กน้อยตามวัย ซึ่งทำให้บางครั้งผู้สูงอายุลืมว่ากินยามื้อนั้นไปแล้วและกินซ้ำอีกครั้งด้วยความเชื่อว่ายังไม่ได้กิน ยิ่งจำนวนยาที่ต้องกินต่อวันมากขึ้นจากการมีโรคร่วมหลายโรค หรือภาวะที่เรียกว่าการใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือ polypharmacy โอกาสที่จะสับสนว่ากินไปแล้วหรือยังก็ยิ่งสูงขึ้นตามจำนวนเม็ดและจำนวนมื้อที่ต้องจดจำ

เมื่อมีผู้ดูแลมากกว่าหนึ่งคนสลับกันดูแล กลไกที่สามคือการให้ยาซ้ำโดยไม่รู้ว่าอีกฝ่ายให้ไปแล้ว เช่น คู่สมรสสูงอายุให้ยามื้อเช้าไปแล้วแต่ลืมบอกลูกที่แวะมาดูอาการช่วงสาย ทำให้ลูกให้ยาซ้ำอีกครั้งด้วยความเข้าใจผิดว่ายังไม่มีใครให้

ร่างกายของผู้สูงอายุกำจัดยาออกจากกระแสเลือดได้ช้าลงเมื่อเทียบกับวัยหนุ่มสาว เนื่องจากการทำงานของไตและตับเปลี่ยนแปลงไปตามวัย เมื่อกินยาซ้ำ ระดับยาที่สะสมอยู่แล้วในร่างกายจากมื้อก่อนหน้าจะถูกเติมเข้าไปอีกในขณะที่ร่างกายยังกำจัดของเดิมออกไม่หมด ทำให้ระดับยาในเลือดสูงกว่าที่คาดและอยู่นานกว่าที่ครอบครัวเข้าใจ

ยาลดความดันโลหิตเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน การกินซ้ำอาจทำให้เกิดภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า หรือ orthostatic hypotension คือความดันโลหิตลดฮวบเมื่อลุกยืนเร็ว ทำให้หน้ามืด วิงเวียน และเสี่ยงหกล้มทันที ส่วนยาที่มีฤทธิ์ทำให้ง่วงหรือยานอนหลับ การกินซ้ำจะเพิ่มฤทธิ์กดการทำงานของสมองและกล้ามเนื้อ ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงหกล้มและสำลักตามมา

ความซับซ้อนอีกชั้นหนึ่งคืออาการแสดงไม่ตรงแบบ ที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ เมื่อกินยาซ้ำจนเกิดพิษหรือผลข้างเคียงรุนแรง อาการที่ปรากฏอาจไม่ใช่อาการชัดเจนแบบคนวัยอื่น แต่แสดงออกเป็นความซึมลง สับสน หรือพูดจาผิดปกติแทน ทำให้ครอบครัวอาจไม่ทันสังเกตว่าเกี่ยวข้องกับยาที่เพิ่งกินซ้ำไป

การป้องกันกินยาซ้ำที่ได้ผลจริงต้องเริ่มจากการทบทวนรายการยาทั้งหมด หรือที่เรียกว่า Medication Reconciliation คือการนำยาทุกชนิดที่ผู้สูงอายุกินอยู่จริง ไม่ว่าจะได้จากที่ไหน มารวมเป็นรายการเดียวแล้วให้แพทย์หรือเภสัชกรตรวจสอบว่ามีตัวยาซ้ำซ้อนกันหรือไม่ วิธีที่ใช้ได้ผลจริงคือนำยาทุกกล่องใส่ถุงเดียวไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูของจริงทุกครั้งที่มีนัด แทนที่จะบอกด้วยปากเปล่าว่ากินยาอะไรอยู่บ้าง

ในบ้านที่ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันที่ซับซ้อนขึ้น หรือ IADL เช่น การจัดยาเอง ลดลงตามอายุหรือความจำที่เปลี่ยนไป ควรลดการพึ่งความจำล้วน ๆ ของผู้สูงอายุลง และให้ระบบภายนอกช่วยแทน เช่น การทำเครื่องหมายทันทีทุกครั้งที่ให้ยา ไม่ใช่รอจำแล้วมาบันทึกทีหลัง

การเก็บยาไว้จุดเดียวของบ้านแทนการกระจายไว้หลายห้องก็ช่วยลดโอกาสกินซ้ำได้มาก เพราะลดโอกาสที่จะมีคนหยิบยาจากจุดหนึ่งไปให้โดยไม่รู้ว่ามีคนให้จากอีกจุดไปแล้ว รวมถึงการตกลงกันชัดเจนว่าใครเป็นผู้ประสานงานหลักเรื่องยาเมื่อมีผู้ดูแลมากกว่าหนึ่งคน