ผู้สูงอายุที่ไปพบแพทย์หลายแห่งหรือรับยาจากทั้งโรงพยาบาลรัฐและคลินิกเอกชน มักได้ยาที่ออกฤทธิ์เหมือนกันแต่มาในชื่อการค้าต่างกัน เพราะแต่ละสถานพยาบาลอาจสั่งยี่ห้อที่คลังยาของตนมีอยู่ ผู้สูงอายุหรือผู้ดูแลที่ไม่ทราบว่าชื่อการค้าที่ต่างกันอาจเป็นตัวยาเดียวกันจึงกินทั้งสองอย่างพร้อมกันโดยเข้าใจว่าเป็นยาคนละตัว นี่คือภาพหนึ่งของการใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือ polypharmacy ที่ยิ่งจำนวนยาและแหล่งที่มาของยามากขึ้นเท่าไร โอกาสเกิดยาซ้ำกลุ่มก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น

สถานการณ์นี้รุนแรงขึ้นเมื่อผู้สูงอายุเพิ่งออกจากโรงพยาบาลและได้ยาชุดใหม่กลับบ้าน โดยที่ยาเดิมที่เคยกินอยู่ก่อนเข้าโรงพยาบาลยังไม่ถูกเก็บออกจากกล่องยาประจำวัน ทำให้ยาเดิมกับยาใหม่ที่มีตัวยาเดียวกันถูกกินซ้อนกันโดยไม่มีใครตรวจสอบเทียบรายการทั้งหมดพร้อมกัน

หลายครอบครัวตีความว่าการที่ผู้สูงอายุถามซ้ำว่า กินยาไปหรือยัง เป็นความขี้ลืมธรรมดา แต่ในทางปฏิบัติ การจัดยาเองเป็นหนึ่งในกิจวัตรประจำวันที่ซับซ้อนขึ้น หรือ IADL ที่ต้องอาศัยทั้งความจำระยะสั้นและสมาธิต่อเนื่อง หากความสามารถด้านนี้เริ่มลดลงแม้เพียงเล็กน้อย ผู้สูงอายุอาจกินยาซ้ำโดยไม่รู้ตัวเพราะจำไม่ได้จริง ๆ ว่ากินไปแล้ว ไม่ใช่แค่ไม่ตั้งใจจำ

ต้องแยกให้ชัดระหว่างความหลงลืมทั่วไปที่ไม่กระทบชีวิตประจำวันมาก กับความจำที่ถดถอยเร็วผิดปกติจนกระทบการจัดการยาซ้ำ ๆ หลายครั้งในสัปดาห์เดียว หากพบรูปแบบหลังนี้ ควรพาไปพบแพทย์เพื่อประเมิน ไม่ใช่แค่ปรับระบบจัดยาอย่างเดียวโดยไม่ตรวจสาเหตุ

ครอบครัวที่แบ่งเวรกันดูแลผู้สูงอายุ เช่น ลูกคนหนึ่งดูแลตอนเช้าก่อนไปทำงาน อีกคนดูแลตอนเย็น หรือมีผู้ดูแลจ้างมาช่วยบางช่วงเวลา มักเจอปัญหาที่แต่ละคนไม่รู้ว่าอีกฝ่ายให้ยาไปแล้วหรือยัง โดยเฉพาะเมื่อผู้สูงอายุเองก็จำไม่ได้แม่นยำและตอบคำถามไปตามความรู้สึก ทำให้ผู้ดูแลคนที่สองให้ยาซ้ำเพราะเข้าใจว่ายังไม่มีใครให้

จุดที่มักถูกมองข้ามคือช่วงเวลาที่ผู้ดูแลเปลี่ยนเวรกันพอดี เช่น รอยต่อระหว่างมื้อเที่ยงกับมื้อเย็น เป็นช่วงที่เกิดความสับสนบ่อยที่สุด เพราะทั้งสองฝ่ายอาจคิดว่าอีกฝ่ายจัดการไปแล้ว หากไม่มีจุดบันทึกกลางที่ทุกคนเห็นตรงกัน ความเสี่ยงกินซ้ำหรือลืมกินจะสูงขึ้นในช่วงรอยต่อนี้เป็นพิเศษ

กล่องแบ่งยาตามวันและมื้อช่วยลดความสับสนได้มากเมื่อจัดถูกต้อง แต่ถ้าจัดผิดตั้งแต่ต้นสัปดาห์ เช่น ใส่ยาตัวเดียวกันซ้ำสองช่องโดยไม่ได้ตั้งใจ หรือลืมเทยาเก่าออกก่อนเติมยาชุดใหม่ ความผิดพลาดนั้นจะเกิดซ้ำทุกวันตลอดสัปดาห์โดยไม่มีใครสังเกตจนกว่าจะมีอาการผิดปกติ

อีกปัญหาที่พบบ่อยคือเมื่อแพทย์ปรับยาระหว่างสัปดาห์ เช่น เปลี่ยนขนาดหรือเพิ่มยาใหม่ แต่กล่องแบ่งยาที่จัดไว้ล่วงหน้าทั้งสัปดาห์ยังเป็นชุดเดิม ทำให้ผู้สูงอายุกินทั้งยาเดิมตามกล่องเก่าและยาใหม่ตามคำสั่งล่าสุดพร้อมกันโดยไม่รู้ตัว

ยาบางกลุ่มที่ผู้สูงอายุใช้เป็นประจำมีความเสี่ยงจากการกินซ้ำสูงกว่ายาทั่วไป เช่น ยาละลายลิ่มเลือดที่หากกินซ้ำอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกผิดปกติ ยาลดความดันโลหิตหรือยาหัวใจที่หากกินซ้ำอาจทำให้ความดันตกจนหน้ามืดหรือหกล้ม ยาควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดที่หากกินซ้ำอาจทำให้น้ำตาลต่ำเฉียบพลัน และยานอนหลับหรือยาคลายกังวลที่หากกินซ้ำอาจทำให้ง่วงซึมมากผิดปกติจนเพิ่มความเสี่ยงหกล้มหรือสำลัก

สิ่งสำคัญคืออาการหลังกินยาซ้ำในผู้สูงอายุอาจไม่แสดงออกตรงไปตรงมาแบบที่คาดไว้ ซึ่งเป็นตัวอย่างของอาการแสดงไม่ตรงแบบที่พบได้บ่อยในวัยนี้ เช่น แทนที่จะแสดงอาการชัดเจนทันที อาจแสดงออกเป็นความสับสนที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและเปลี่ยนแปลงในแต่ละช่วงเวลาของวัน หรือที่เรียกว่าภาวะสับสนเฉียบพลัน แทนที่จะเป็นอาการทางกายที่สังเกตง่ายกว่า จึงไม่ควรรอดูอาการแบบที่คาดหวังจากคนวัยหนุ่มสาวเพียงอย่างเดียว