สะโพกเป็นข้อที่รับน้ำหนักตัวทั้งหมดเวลายืนและเดิน เมื่อหักแล้วผู้สูงอายุจะลงน้ำหนักไม่ได้ทันที นั่นแปลว่ากิจวัตรประจำวันพื้นฐานอย่างการลุกเข้าห้องน้ำ อาบน้ำ และแต่งตัว หยุดชะงักพร้อมกันในวันเดียว ต่างจากกระดูกแขนหรือข้อมือหักที่ยังเดินไปไหนมาไหนได้ ความสูญเสียจึงไม่ได้วัดกันที่รอยหัก แต่วัดกันที่ความสามารถที่หายไปทั้งชุด

อีกเรื่องที่ครอบครัวมักประหลาดใจคือความเร็วของการเสียมวลกล้ามเนื้อ ผู้สูงอายุจำนวนมากมีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อยตามวัยหรือ sarcopenia อยู่ก่อนแล้ว การนอนนิ่งบนเตียงต่อเนื่องหลายวันทำให้กำลังขาลดลงชัดเจนกว่าคนอายุน้อยมาก นี่คือเหตุผลที่ทีมรักษาพยายามให้ลุกนั่งและยืนเร็วที่สุดเท่าที่ปลอดภัย ไม่ใช่ให้พักจนแผลหายสนิทแล้วค่อยเริ่มขยับ

การหักครั้งนี้ยังเป็นสัญญาณว่ากระดูกบางและความเสี่ยงหกล้มยังอยู่ครบ คนที่เคยหักสะโพกข้างหนึ่งมีโอกาสหักซ้ำอีกข้างในอนาคต หากยังไม่ได้จัดการต้นเหตุ ทั้งเรื่องความแข็งแรงของกระดูก สายตา ยาที่ทำให้วิงเวียน และสภาพบ้าน การฟื้นฟูที่ดีจึงต้องรวมการป้องกันครั้งหน้าไว้ด้วยเสมอ

หลังผ่าตัด ภาวะที่ครอบครัวมักไม่ทันตั้งตัวคือภาวะสับสนเฉียบพลันหรือ delirium คือผู้สูงอายุอยู่ ๆ พูดจาสับสน ไม่รู้ว่าอยู่ที่ไหน เห็นภาพหลอน หรือสลับกลางวันกลางคืน โดยอาการมักหนักขึ้นตอนเย็นและกลางคืน ภาวะนี้ต่างจากภาวะสมองเสื่อมตรงที่เกิดเร็วภายในชั่วโมงถึงวัน และขึ้นลงเป็นช่วง ๆ ในวันเดียวกัน ต้องแจ้งพยาบาลหรือแพทย์ทันที เพราะเป็นสัญญาณว่ามีบางอย่างผิดปกติในร่างกาย ไม่ใช่เรื่องปกติของคนแก่ที่เพิ่งผ่าตัด

เรื่องที่สองคือความปวด ถ้าคุมความปวดได้ไม่พอ ผู้สูงอายุจะไม่ยอมขยับ และการไม่ขยับคือต้นทางของแผลกดทับ ปอดอักเสบ ท้องผูก และลิ่มเลือดที่ขา แต่ยาแก้ปวดบางกลุ่มก็ทำให้ง่วงซึมและเพิ่มความเสี่ยงหกล้มเมื่อเริ่มลุกเดิน ตรงนี้ไม่ใช่เรื่องที่ครอบครัวจะปรับยาเอง แต่เป็นเรื่องที่ต้องรายงานให้แพทย์หรือเภสัชกรทราบว่าปวดจนไม่กล้าขยับ หรือง่วงจนลุกไม่ไหว เพื่อให้ทีมรักษาเป็นผู้ปรับแผน

เรื่องที่สามคือรายการยาที่เปลี่ยนไป ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือ polypharmacy มักได้ยาใหม่เพิ่มหลังผ่าตัด เช่น ยาแก้ปวด ยากันลิ่มเลือด หรือยาระบาย ขณะที่ยาประจำบางตัวอาจถูกหยุดชั่วคราว ถ้าไม่มีใครรวมรายการให้เป็นฉบับเดียว วันกลับบ้านจะเกิดความสับสนทันทีว่ายาเดิมที่บ้านยังกินต่อหรือไม่

ช่วงสัปดาห์แรกหลังผ่าตัด เป้าหมายมักอยู่ที่การลุกนั่งข้างเตียง ยืนโดยมีคนช่วย และเริ่มก้าวสั้น ๆ กับเครื่องช่วยเดิน ยังไม่ใช่ช่วงของการเดินเอง ช่วงนี้ผู้ดูแลจะเหนื่อยที่สุดเพราะต้องช่วยเรื่องขับถ่ายบนเตียงหรือข้างเตียง ซึ่งเป็นจุดที่ผู้สูงอายุหลายท่านรู้สึกเสียศักดิ์ศรีและอาจปฏิเสธความช่วยเหลือ การพูดคุยให้ท่ามีส่วนเลือกว่าใครจะเป็นคนช่วย และการรักษาความเป็นส่วนตัวด้วยผ้าคลุมหรือม่าน ช่วยลดการต่อต้านได้จริง

ช่วงสัปดาห์ที่สองถึงประมาณเดือนแรก เป้าหมายมักขยับมาที่การเดินในระยะสั้นด้วยอุปกรณ์ช่วยเดิน การฝึกลุกนั่งจากเก้าอี้ที่มีที่วางแขน และการทำกิจวัตรบางอย่างด้วยตัวเองอีกครั้ง เช่น แปรงฟัน หรือหยิบของใกล้ตัว ระยะนี้ความก้าวหน้าจะดูช้ากว่าที่ครอบครัวคาดไว้ ซึ่งเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่สัญญาณว่าการผ่าตัดล้มเหลว

ช่วงเดือนที่สองถึงสามขึ้นไป หลายคนเริ่มเดินในบ้านได้มั่นคงขึ้นและลดระดับอุปกรณ์ช่วยเดินลงตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด แต่ความแข็งแรงของขาและความมั่นใจมักตามมาทีหลังการหายของกระดูก บางท่านกลับไปใกล้เคียงระดับเดิม บางท่านยังต้องใช้เครื่องช่วยเดินถาวร ผลจริงขึ้นกับสภาพร่างกายก่อนหัก โรคประจำตัว ความต่อเนื่องของการฝึก และการสนับสนุนที่บ้าน จึงไม่ควรสัญญากับผู้สูงอายุว่าจะกลับมาเดินเหมือนเดิมภายในกี่เดือน

อุปสรรคที่พบบ่อยที่สุดคือห้องนอนอยู่ชั้นบนแต่ห้องน้ำที่ใช้ได้อยู่ชั้นล่าง หรือกลับกัน ในช่วงแรกของการฟื้นฟู การขึ้นลงบันไดหลายรอบต่อวันไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัย ครอบครัวจำนวนมากจึงต้องย้ายที่นอนลงมาชั้นล่างชั่วคราว ซึ่งต้องตัดสินใจล่วงหน้าหลายวันเพราะต้องเคลียร์พื้นที่จริง

อุปสรรคที่สองคือห้องน้ำแบบเปียกที่มีธรณีประตูสูงและพื้นลื่น รวมถึงโถนั่งยองที่ผู้ที่เพิ่งผ่าตัดสะโพกใช้ไม่ได้ในช่วงฟื้นฟู เพราะต้องงอสะโพกลึกเกินกว่าที่ปลอดภัย ทางแก้ระยะสั้นที่ครอบครัวมักเลือกคือใช้เก้าอี้นั่งถ่ายเคลื่อนที่ไว้ใกล้ที่นอน แล้วค่อยเปลี่ยนไปใช้ห้องน้ำจริงเมื่อเดินได้มั่นคงขึ้น

อุปสรรคที่สามคือความกว้างของทางเดิน เครื่องช่วยเดินแบบมีล้อหรือแบบสี่ขาต้องการพื้นที่มากกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด ทางเดินที่มีตู้ กล่อง หรือกระถางต้นไม้วางแทรกจะทำให้ต้องเบี่ยงตัวและเสียการทรงตัว ควรเดินลองเส้นทางนั้นด้วยตัวเองพร้อมอุปกรณ์จริงก่อนวันรับกลับ

ค่าใช้จ่ายที่ครอบครัวมักลืมนับไม่ใช่ค่าผ่าตัด แต่เป็นค่าเดินทางไปกายภาพบำบัดหลายครั้งต่อสัปดาห์ ค่าอุปกรณ์ที่ต้องมีที่บ้าน ค่าผ้าอ้อมหรือแผ่นรองในช่วงแรก และค่าเสียโอกาสของคนในบ้านที่ต้องลางาน สิทธิการรักษาและบริการฟื้นฟูที่ใช้ได้ขึ้นอยู่กับสิทธิของแต่ละคนและเงื่อนไขที่เปลี่ยนแปลงได้ ควรสอบถามจากหน่วยบริการที่ดูแลสิทธิโดยตรงก่อนวางแผนการเงิน

ภาระของผู้ดูแลในเดือนแรกสูงกว่าที่คนนอกเห็น เพราะเป็นงานที่ต้องตื่นกลางดึก ยกและพยุงตัว และรับความเครียดจากอารมณ์ของผู้สูงอายุที่หงุดหงิดกับการช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ ผู้ดูแลที่ยกหรือพยุงผิดท่าเสี่ยงปวดหลังจนดูแลต่อไม่ได้ ซึ่งกระทบทั้งบ้าน จึงควรขอให้นักกายภาพบำบัดสอนวิธีช่วยพยุงที่ถูกต้อง และแบ่งงานกันเป็นเวรตั้งแต่วันแรก ไม่ใช่รอจนคนใดคนหนึ่งหมดแรงก่อน

แผนสำรองก็สำคัญไม่แพ้แผนหลัก ควรตกลงกันไว้ล่วงหน้าว่าถ้าผู้ดูแลหลักป่วย ติดธุระ หรือไฟดับกลางคืน ใครจะมาแทน ใครมีกุญแจบ้าน และเอกสารสำคัญอย่างรายการยาและเบอร์โรงพยาบาลเก็บไว้ที่ใดให้ทุกคนหยิบได้