ก่อนเริ่มบทสนทนาที่สำคัญ ควรตรวจสอบว่าเป็นช่วงเวลาที่ผู้สูงอายุตื่นตัวและอารมณ์ดีหรือไม่ ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมหลายคนมีรูปแบบกระวนกระวายมากขึ้นในช่วงบ่ายแก่ถึงหัวค่ำที่เรียกว่าอาการกระวนกระวายยามเย็น การเลือกคุยเรื่องสำคัญในช่วงเช้าถึงบ่ายต้นจึงมักได้ผลดีกว่า

สภาพแวดล้อมก็มีผลไม่น้อยไปกว่าเวลา ควรตรวจว่าห้องมีเสียงรบกวนมากเกินไปหรือไม่ เช่น เปิดโทรทัศน์หรือมีคนคุยกันหลายคนพร้อมกัน เพราะสมองที่ประมวลผลข้อมูลช้าลงจะแยกเสียงที่ต้องฟังออกจากเสียงรบกวนได้ยากขึ้น การลดสิ่งเร้าก่อนเริ่มคุยจึงเป็นขั้นตอนที่มักถูกมองข้าม

ผู้ดูแลควรถามตัวเองก่อนและระหว่างคุยว่ากำลังทดสอบความจำอยู่หรือไม่ เช่น ถามซ้ำว่า 'จำได้ไหมว่าใครมาหา' เพื่อดูว่ายังจำได้หรือไม่ ซึ่งอาจทำให้ผู้สูงอายุรู้สึกถูกจับผิดโดยไม่ได้ตั้งใจ รวมถึงตรวจสอบว่ากำลังพูดแทนหรือขัดจังหวะบ่อยเกินไปหรือไม่ เพราะการรอให้ท่านตอบด้วยตัวเองแม้จะใช้เวลานานกว่าปกติมีความสำคัญต่อการรักษาความมั่นใจของท่าน

อีกจุดที่ควรเช็กคือมีหลายคนพูดพร้อมกันหรือให้ข้อมูลขัดแย้งกันหรือไม่ เพราะสมองที่ประมวลผลข้อมูลได้ช้าลงจะสับสนมากขึ้นเมื่อต้องรับข้อมูลจากหลายทิศทางพร้อมกัน ควรตกลงกันในครอบครัวว่าใครเป็นคนหลักในการพูดแต่ละเรื่อง

ก่อนสรุปว่าเป็นปัญหาความจำ ควรตรวจสอบว่าท่านสวมแว่นตาและเครื่องช่วยฟังอยู่หรือไม่ และอุปกรณ์เหล่านั้นยังทำงานได้ดีหรือไม่ เพราะการได้ยินที่ลดลงตามวัยหรือ presbycusis และสายตายาวตามวัยหรือ presbyopia อาจทำให้ดูเหมือนจำไม่ได้หรือไม่เข้าใจ ทั้งที่จริงคือไม่ได้ยินหรือมองไม่เห็นชัดตั้งแต่แรก

ควรตรวจสอบด้วยว่าระบบช่วยจำที่ท่านเคยใช้เอง เช่น ปฏิทินติดผนังหรือสมุดบันทึก ยังใช้ได้จริงหรือถูกมองข้ามไปแล้ว และตรวจความต้องการพื้นฐาน เช่น หิว ปวดปัสสาวะ หรือรู้สึกไม่สบายตัว ก่อนตีความพฤติกรรมต่อต้านว่าเป็นเรื่องความจำล้วน ๆ

ความเปลี่ยนแปลงแบบค่อยเป็นค่อยไปในหลักสัปดาห์หรือเดือน เช่น ถามซ้ำถี่ขึ้นเล็กน้อย ยังจัดอยู่ในรูปแบบที่ปรับด้วยเทคนิคสื่อสารและสิ่งแวดล้อมได้ แต่ถ้าการสื่อสารเปลี่ยนแปลงรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง เช่น จู่ ๆ พูดจาวกวนไม่ปะติดปะต่อ ไม่รู้จักคนใกล้ชิด หรือตอบสนองช้าผิดปกติร่วมกับซึมลงหรือไข้ นั่นคือสัญญาณของภาวะสับสนเฉียบพลันที่ต้องหยุดวิธีสื่อสารตามปกติทันทีแล้วรีบพบแพทย์ฉุกเฉิน