หลอดเลือดและระบบไฟฟ้าหัวใจของผู้สูงอายุเปลี่ยนแปลงไปตามวัย ทำให้มีความเสี่ยงภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะมากขึ้น โดยเฉพาะภาวะหัวใจห้องบนสั่นพลิ้วซึ่งเพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมอง การสังเกตความสม่ำเสมอของชีพจรเป็นประจำจึงมีประโยชน์ในการจับสัญญาณเตือนตั้งแต่ระยะแรก

ผู้สูงอายุบางคนอาจมีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะโดยไม่มีอาการชัดเจน ซึ่งเป็นตัวอย่างของอาการแสดงไม่ตรงแบบที่พบได้บ่อยในวัยนี้ การตรวจชีพจรเป็นประจำจึงช่วยจับความผิดปกติที่อาจไม่รู้สึกได้ด้วยตนเอง

การจับชีพจรด้วยมือที่ข้อมือหรือคอเป็นวิธีที่ไม่มีค่าใช้จ่ายและทำได้ทันที เหมาะสำหรับตรวจเบื้องต้นว่าจังหวะการเต้นสม่ำเสมอหรือไม่ แต่ต้องอาศัยความชำนาญพอสมควรในการนับให้แม่นยำ

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว (pulse oximeter) นอกจากบอกระดับออกซิเจนในเลือดแล้วยังแสดงอัตราชีพจรเป็นตัวเลขที่อ่านง่าย เหมาะสำหรับผู้สูงอายุที่มีโรคปอดหรือหัวใจร่วมด้วย

สมาร์ทวอทช์บางรุ่นสามารถตรวจจับจังหวะการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติและแจ้งเตือนได้ต่อเนื่องตลอดวัน เหมาะกับผู้สูงอายุที่คุ้นเคยกับการใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ แต่ราคาสูงกว่าและต้องชาร์จแบตเตอรี่สม่ำเสมอ

ใช้นิ้วชี้และนิ้วกลางกดเบา ๆ ที่บริเวณข้อมือด้านนิ้วโป้งหรือด้านข้างลำคอ นับจำนวนครั้งที่เต้นใน 30 วินาทีแล้วคูณสอง หรือนับเต็ม 1 นาทีเพื่อความแม่นยำ พร้อมสังเกตว่าจังหวะสม่ำเสมอหรือเต้นๆ หยุดๆ

ควรวัดในท่านั่งพักอย่างน้อย 5 นาที ไม่ใช้นิ้วโป้งกดเพราะนิ้วโป้งมีชีพจรของตัวเองซึ่งอาจทำให้นับผิดพลาด

โดยทั่วไปช่วงอัตราชีพจรปกติของผู้ใหญ่ขณะพักจะอยู่ในช่วงหนึ่ง แต่ค่านี้อาจเปลี่ยนแปลงได้ตามยาที่ใช้ เช่น ยาลดความดันบางชนิดที่ทำให้ชีพจรช้าลง จึงควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดกับแพทย์เรื่องช่วงค่าที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุแต่ละคน แทนการใช้เกณฑ์ทั่วไปตัดสินเอง

หากรู้สึกว่าชีพจรเต้นไม่สม่ำเสมอ เต้นแล้วหยุด หรือเต้นเร็วผิดปกติเป็นพัก ๆ แม้ตัวเลขเฉลี่ยจะดูปกติ ก็ควรแจ้งแพทย์เพื่อตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจเพิ่มเติม เพราะการจับด้วยมือหรือเครื่องพื้นฐานอาจตรวจจับความผิดปกติบางแบบได้ไม่ครบถ้วน

ผู้สูงอายุจำนวนมากมักมีการใช้ยาหลายชนิด (polypharmacy) ร่วมกันเพื่อควบคุมโรคเรื้อรังหลายโรคพร้อมกัน เช่น ยาลดความดัน ยาหัวใจ และยาขับปัสสาวะ ซึ่งยาแต่ละกลุ่มอาจมีผลต่ออัตราและจังหวะการเต้นของหัวใจแตกต่างกัน การวัดชีพจรเป็นประจำจึงช่วยให้แพทย์เห็นภาพรวมของผลข้างเคียงจากยาได้ชัดเจนขึ้น

นอกจากตัวเลขชีพจร ผู้ดูแลควรสังเกตด้วยว่าผู้สูงอายุยังสามารถทำกิจวัตรประจำวัน เช่น เดินขึ้นบันได อาบน้ำ หรือเดินไปตลาดได้ตามปกติหรือไม่ เพราะหากเริ่มเหนื่อยง่ายกว่าเดิมมากในการทำกิจกรรมที่เคยทำได้สบาย อาจเป็นสัญญาณของภาวะหัวใจทำงานผิดปกติที่ควรแจ้งแพทย์ควบคู่ไปกับการรายงานค่าชีพจรที่วัดได้