สูงวัยไทย

ขั้นตอนย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้อย่างปลอดภัยทีละขั้น

วิธีย้ายตัวผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งเก้าอี้แบบทีละขั้นตอน ตั้งแต่การจัดตำแหน่งเก้าอี้ การหมุนตัว ไปจนถึงการนั่งลงอย่างมั่นคง สำหรับผู้ดูแลที่บ้าน

10 นาทีในการอ่าน

เผยแพร่เมื่อ 1 กันยายน 2026

Elderly woman and young girl bonding in the kitchen while baking. Heartwarming family moment.

รูปภาพโดย Vitaly Gariev / Pexels

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

คำตอบสั้น ๆ

  • จัดเก้าอี้ให้อยู่ในมุมประมาณ 45 องศาจากเตียง ไม่ใช่วางตรงข้ามหรือขนานตรง ๆ เพื่อให้หมุนตัวน้อยที่สุด
  • ให้ผู้สูงอายุนั่งขอบเตียงและพักก่อนตามขั้นตอนลุกยืนตามปกติ ก่อนเริ่มขั้นตอนย้ายตัวไปเก้าอี้
  • ผู้ดูแลยืนด้านหน้า มือประคองเอวหรือเข็มขัดพยุงเดิน ให้ผู้สูงอายุยืน หมุนตัวทีละน้อยโดยขยับเท้าเป็นจังหวะ ไม่บิดเอวแรง ๆ
  • หากผู้สูงอายุขาไม่มีแรงยืนหรือมีอาการเจ็บระหว่างย้ายตัว ให้หยุดทันทีและพิจารณาใช้อุปกรณ์ช่วยหรือโทร 1669 หากมีอาการรุนแรง

เหมาะกับใคร

  • บทความนี้เหมาะสำหรับผู้ดูแลที่ต้องช่วยผู้สูงอายุย้ายจากเตียงไปนั่งเก้าอี้ในชีวิตประจำวัน เช่น ตอนเช้าหรือช่วงพักฟื้นหลังเจ็บป่วย
  • เหมาะกับผู้สูงอายุที่ยังพอยืนและรับน้ำหนักตัวเองได้บางส่วน หากผู้สูงอายุไม่มีแรงยืนเลยหรือเป็นอัมพาตครึ่งซีก ควรเรียนรู้เทคนิคการย้ายตัวจากนักกายภาพบำบัดโดยตรง หรือพิจารณาใช้อุปกรณ์ยกตัวเพื่อความปลอดภัยของทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแล

สิ่งที่ควรรู้

ทำไมมุมวางเก้าอี้ถึงสำคัญ

การวางเก้าอี้ในมุม 45 องศาจากเตียงช่วยลดระยะการหมุนตัวที่ผู้สูงอายุต้องทำ จากการหมุนตัวเต็ม 90 หรือ 180 องศาเหลือเพียงหมุนตัวสั้น ๆ ซึ่งลดความเสี่ยงเสียการทรงตัวระหว่างหมุน โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีภาวะข้อเข่าเสื่อมหรือมวลกล้ามเนื้อน้อยที่ควบคุมการหมุนตัวได้ไม่ดีเท่าคนหนุ่มสาว

นอกจากมุมแล้ว เก้าอี้ที่ใช้ต้องมีความมั่นคง ไม่มีล้อเลื่อน (หรือมีแต่ล็อกได้แน่น) และมีที่วางแขนทั้งสองข้างเพื่อให้ผู้สูงอายุใช้มือดันตัวลงนั่งได้อย่างมั่นคง

หลักการยศาสตร์สำหรับผู้ดูแล

การย้ายตัวผู้สูงอายุไม่ใช่แค่เรื่องความปลอดภัยของผู้สูงอายุเท่านั้น แต่ยังกระทบหลังของผู้ดูแลโดยตรง หลักการสำคัญคือให้ผู้สูงอายุออกแรงตัวเองให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ ผู้ดูแลทำหน้าที่ประคองและกันการเซีย ไม่ใช่แบกรับน้ำหนักทั้งหมดด้วยหลังตัวเอง

ท่ายืนของผู้ดูแลควรงอเข่าเล็กน้อย หลังตรง เท้าแยกกว้างประมาณช่วงไหล่เพื่อฐานที่มั่นคง หลีกเลี่ยงการก้มหลังโค้งขณะประคองผู้สูงอายุ เพราะเสี่ยงบาดเจ็บหลังของผู้ดูแลเองในระยะยาว

เมื่อไหร่ควรใช้อุปกรณ์ช่วยแทนแรงคน

หากผู้สูงอายุมีน้ำหนักตัวมากหรือแทบไม่มีแรงขาเหลือเลย การพยายามย้ายตัวด้วยแรงคนเพียงอย่างเดียวเสี่ยงทั้งการหกล้มและอาการบาดเจ็บของผู้ดูแล ควรพิจารณาใช้แผ่นเลื่อนตัว (sliding board) เข็มขัดพยุงเดินแบบมีมือจับ หรือปรึกษานักกายภาพบำบัดเพื่อฝึกเทคนิคเฉพาะราย

ความถี่ของการย้ายตัวในกิจวัตรประจำวัน

ผู้สูงอายุที่ต้องพักฟื้นหรือใช้เวลาส่วนใหญ่บนเตียงมักต้องย้ายตัวไปเก้าอี้หลายครั้งต่อวัน เช่น มื้ออาหาร กิจกรรมยามว่าง หรือการทำกายภาพบำบัด การย้ายตัวที่ทำซ้ำบ่อยครั้งในหนึ่งวันเพิ่มความเสี่ยงสะสมทั้งต่อผู้สูงอายุและผู้ดูแล จึงควรวางแผนตารางกิจวัตรประจำวันให้จำนวนครั้งของการย้ายตัวสอดคล้องกับระดับแรงที่ผู้สูงอายุมีในแต่ละช่วงเวลาของวัน เช่น ช่วงเช้าหลังตื่นนอนมักมีแรงมากกว่าช่วงเย็นที่เริ่มเหนื่อยล้า

การจดบันทึกว่าการย้ายตัวครั้งไหนในแต่ละวันทำได้ราบรื่นและครั้งไหนมีปัญหา ช่วยให้ครอบครัวเห็นรูปแบบและปรับตารางกิจวัตรประจำวันให้เหมาะสมยิ่งขึ้น เช่น เลื่อนเวลาทำกายภาพบำบัดมาช่วงเช้าแทนช่วงบ่ายที่ผู้สูงอายุมักอ่อนเพลียกว่า

A female dentist examining a senior woman in a dental office. Both are smiling.

รูปภาพโดย Gustavo Fring / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

ขั้นที่ 1: จัดตำแหน่งเก้าอี้และเตรียมพื้นที่

วางเก้าอี้ในมุมประมาณ 45 องศาจากขอบเตียง ห่างเพียงพอให้หมุนตัวได้แต่ไม่ไกลเกินไป ล็อกล้อเก้าอี้ (ถ้ามี) และตรวจว่าพื้นระหว่างเตียงกับเก้าอี้ไม่ลื่นหรือมีสิ่งกีดขวาง

ขั้นที่ 2: ช่วยผู้สูงอายุลุกยืนจากขอบเตียง

ทำตามขั้นตอนพลิกตัว นั่งพัก และยืนตามหลักการลุกจากเตียงที่ปลอดภัย ให้ผู้สูงอายุยืนนิ่งจนมั่นใจว่าทรงตัวได้ก่อนเริ่มหมุนตัว

ขั้นที่ 3: หมุนตัวไปทางเก้าอี้ทีละน้อย

ผู้ดูแลประคองที่เอวหรือถือเข็มขัดพยุงเดิน ให้ผู้สูงอายุขยับเท้าทีละก้าวหมุนตัวไปทางเก้าอี้ ไม่บิดเอวหรือหัวเข่าแรง ๆ ในจังหวะเดียว เมื่อรู้สึกว่าหลังต้นขาชิดกับขอบเก้าอี้แล้วจึงหยุด

  • ให้ผู้สูงอายุคลำหาที่วางแขนของเก้าอี้ด้วยมือทั้งสองข้างก่อนนั่ง
  • ตรวจว่าหลังขาทั้งสองข้างสัมผัสขอบเก้าอี้แล้วจริง ๆ

ขั้นที่ 4: นั่งลงอย่างช้า ๆ และมั่นคง

ให้ผู้สูงอายุโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย ค่อย ๆ งอเข่าและหย่อนตัวลงนั่งโดยใช้มือทั้งสองดันที่วางแขน ผู้ดูแลประคองที่เอวหรือไหล่ระหว่างการนั่งลง ไม่ปล่อยให้ทรุดตัวลงเร็วเกินไป

ขั้นที่ 5: ตรวจสอบความสบายตัวหลังนั่งลงแล้ว

เมื่อผู้สูงอายุนั่งลงเรียบร้อยแล้ว ให้ตรวจสอบว่าสะโพกทั้งสองข้างชิดพนักพิงเก้าอี้ เท้าวางราบกับพื้นหรือมีที่รองเท้าเพียงพอ และสอบถามว่ารู้สึกสบายตัวหรือมีจุดใดเจ็บหรือไม่ก่อนปล่อยให้อยู่ตามลำพัง

อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • อย่าวางเก้าอี้ห่างจากเตียงเกินไปจนต้องเดินหลายก้าวขณะยังไม่มั่นคง
  • อย่าบิดเอวหรือหัวเข่าแรง ๆ ในจังหวะเดียวขณะหมุนตัว เพราะเสี่ยงข้อเข่าบิดหรือเสียการทรงตัว
  • อย่าปล่อยให้ผู้สูงอายุทรุดตัวลงนั่งเร็วเกินไปโดยไม่ควบคุมจังหวะ
  • อย่าใช้เก้าอี้ที่มีล้อไม่ล็อกหรือไม่มั่นคงในการย้ายตัว
  • อย่าก้มหลังโค้งขณะประคองผู้สูงอายุ เพราะเสี่ยงบาดเจ็บหลังของผู้ดูแลเอง

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • โทร 1669 ทันที หากผู้สูงอายุหกล้มระหว่างย้ายตัวและมีอาการบาดเจ็บรุนแรง หมดสติ หรือแขนขาอ่อนแรงกะทันหัน
  • พาไปพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน หากมีอาการเจ็บข้อเข่าหรือสะโพกรุนแรงระหว่างการย้ายตัวจนยืนต่อไม่ได้
  • ปรึกษานักกายภาพบำบัดในไม่กี่วัน หากรู้สึกว่าการย้ายตัวยากขึ้นเรื่อย ๆ หรือผู้ดูแลเริ่มปวดหลังจากการช่วยย้ายตัวทุกวัน
  • เฝ้าสังเกตต่อเนื่อง หากการย้ายตัวทำได้ราบรื่นและไม่มีอาการผิดปกติ

เช็กลิสต์สรุป

  • วางเก้าอี้มุม 45 องศาจากเตียง ล็อกล้อให้แน่น
  • พื้นระหว่างเตียงกับเก้าอี้โล่ง ไม่ลื่น
  • ผู้สูงอายุยืนมั่นคงก่อนเริ่มหมุนตัว
  • ผู้ดูแลยืนท่าที่ถูกต้อง หลังตรง เข่างอเล็กน้อย
  • หมุนตัวทีละก้าว ไม่บิดเอวแรง ๆ
  • ตรวจว่าหลังขาสัมผัสขอบเก้าอี้ก่อนนั่งลง
  • นั่งลงช้า ๆ โดยใช้มือดันที่วางแขน
  • สังเกตสีหน้าและลมหายใจของผู้สูงอายุตลอดการย้ายตัว หากมีสีหน้าเจ็บปวดหรือหายใจถี่ผิดปกติให้หยุดทันที

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมต้องวางเก้าอี้มุม 45 องศา วางตรงข้ามเตียงไม่ได้หรือ

การวางมุม 45 องศาช่วยลดระยะการหมุนตัวของผู้สูงอายุ ทำให้ทรงตัวได้ง่ายกว่าการหมุนตัวเต็ม 90-180 องศาที่ต้องทำหากวางเก้าอี้ตรงข้ามหรือขนานเตียงตรง ๆ

ถ้าผู้สูงอายุมีน้ำหนักตัวมาก ผู้ดูแลคนเดียวย้ายตัวไหวไหม

หากผู้สูงอายุยังพอยืนและรับน้ำหนักตัวเองได้บางส่วน ผู้ดูแลคนเดียวอาจทำได้โดยใช้เทคนิคที่ถูกต้อง แต่หากน้ำหนักตัวมากและแรงขาน้อย ควรมีผู้ช่วยสองคนหรือใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น แผ่นเลื่อนตัวหรือเข็มขัดพยุงเดิน

เข็มขัดพยุงเดินกับเข็มขัดผู้ป่วยทั่วไปต่างกันอย่างไร

เข็มขัดพยุงเดินออกแบบมาให้มีมือจับที่แข็งแรงรอบเอว ช่วยให้ผู้ดูแลจับได้มั่นคงระหว่างพยุงตัวหรือย้ายตัว ต่างจากเข็มขัดทั่วไปที่อาจไม่มีจุดจับที่ปลอดภัยเพียงพอ

ถ้าผู้สูงอายุเจ็บเข่าระหว่างหมุนตัวควรทำอย่างไร

ควรหยุดทันที ให้ผู้สูงอายุนั่งลงในตำแหน่งที่ปลอดภัยที่สุดที่ทำได้ ไม่ฝืนหมุนต่อ หากอาการเจ็บรุนแรงหรือยืนต่อไม่ได้ ควรพาไปพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน

แผ่นเลื่อนตัว (sliding board) ใช้ยากไหมสำหรับมือใหม่

การใช้แผ่นเลื่อนตัวต้องอาศัยเทคนิคเฉพาะเพื่อไม่ให้ผิวหนังผู้สูงอายุเสียดสีหรือบาดเจ็บ แนะนำให้เรียนรู้จากนักกายภาพบำบัดหรือพยาบาลก่อนใช้งานจริงครั้งแรก

ควรฝึกเทคนิคนี้กับนักกายภาพบำบัดก่อนไหม

หากเป็นไปได้ควรฝึกอย่างน้อยหนึ่งครั้งกับนักกายภาพบำบัดหรือพยาบาล โดยเฉพาะกรณีผู้สูงอายุมีภาวะอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่งหรือมีน้ำหนักตัวมาก เพื่อป้องกันการบาดเจ็บทั้งสองฝ่าย

เก้าอี้แบบไหนเหมาะที่สุดสำหรับการย้ายตัว

ควรเป็นเก้าอี้ที่มีที่วางแขนทั้งสองข้าง ความสูงพอดีกับเข่างอ 90 องศา ฐานมั่นคงไม่โยกคลอน และหากมีล้อควรล็อกได้แน่นหนาก่อนใช้งาน

สรุป

  • การย้ายตัวจากเตียงไปเก้าอี้ที่ปลอดภัยเริ่มจากการจัดมุมเก้าอี้ให้เหมาะ ลดระยะการหมุนตัว และให้ผู้สูงอายุออกแรงเองมากที่สุดเท่าที่ทำได้
  • ผู้ดูแลควรยืนในท่าที่ถูกต้องเพื่อป้องกันการบาดเจ็บหลังของตนเอง ไม่ใช่แบกรับน้ำหนักทั้งหมด
  • หากผู้สูงอายุอ่อนแรงมากหรือมีน้ำหนักตัวมาก ควรพิจารณาอุปกรณ์ช่วยหรือปรึกษานักกายภาพบำบัดแทนการใช้แรงคนเพียงอย่างเดียว
  • ทุกครั้งที่ทำซ้ำจนเป็นกิจวัตรประจำวัน ควรทบทวนเทคนิคเป็นระยะเพื่อให้แน่ใจว่ายังปลอดภัยเมื่อสภาพร่างกายของผู้สูงอายุเปลี่ยนไป และไม่ควรฝืนทำต่อหากรู้สึกไม่มั่นคง

รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง

ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม

ดูหมวดอุปกรณ์ทั้งหมด

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้ เมื่อยังพอลงน้ำหนักขาได้บ้าง ต้องทำอย่างไรให้ปลอดภัย
home-care

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้ เมื่อยังพอลงน้ำหนักขาได้บ้าง ต้องทำอย่างไรให้ปลอดภัย

เมื่อผู้สูงอายุยังพอยืนและลงน้ำหนักขาได้บางส่วน การย้ายจากเตียงไปเก้าอี้ต่างจากการยกทั้งตัว คู่มือนี้แนะนำการจัดตำแหน่งเก้าอี้ ท่ายืนหมุนตัว และสัญญาณที่บอกว่าถึงเวลาต้องขอผู้เชี่ยวชาญประเมินก่อนทำต่อ

อัปเดตล่าสุด 5 สิงหาคม 2026อ่าน 15 นาที
7 ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำตอนย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้
home-care

7 ข้อผิดพลาดที่ครอบครัวมักทำตอนย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้

หลายบ้านย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้มาเป็นปี ๆ โดยไม่รู้ว่าวิธีที่ทำอยู่กำลังเพิ่มความเสี่ยงหกล้มหรือทำร้ายหลังผู้ดูแลไปทีละน้อย บทความนี้รวมข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดพร้อมวิธีแก้ไขที่ทำได้จริงในบ้าน

อัปเดตล่าสุด 5 สิงหาคม 2026อ่าน 12 นาที
ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็นอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งสองฝ่าย
home-care

ย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปนั่งหรือไปรถเข็นอย่างไรให้ปลอดภัยทั้งสองฝ่าย

แนวทางย้ายผู้สูงอายุออกจากเตียงไปยังเก้าอี้หรือรถเข็นอย่างปลอดภัย ลดความเสี่ยงหกล้มและบาดเจ็บหลังของผู้ดูแล พร้อมสัญญาณที่บอกว่าควรขอผู้เชี่ยวชาญประเมิน

อัปเดตล่าสุด 3 สิงหาคม 2026อ่าน 17 นาที
เช็กลิสต์ความปลอดภัยก่อนย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้
home-care

เช็กลิสต์ความปลอดภัยก่อนย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้

รายการตรวจสอบที่ผู้ดูแลควรทำก่อนและระหว่างย้ายผู้สูงอายุจากเตียงไปเก้าอี้ ครอบคลุมอุปกรณ์ สภาพร่างกาย และสัญญาณอันตรายที่ต้องหยุดทันที

อัปเดตล่าสุด 1 กันยายน 2026อ่าน 9 นาที