ผู้ดูแลหลายคนย้ายผู้สูงอายุด้วยวิธีเดิมทุกวันโดยไม่สังเกตว่าวันนี้แรงและความมั่นคงต่างจากเมื่อวานหรือไม่ ทั้งที่ความสามารถของผู้สูงอายุเปลี่ยนแปลงได้จากหลายปัจจัย เช่น นอนไม่พอ กินได้น้อยลง มีไข้ต่ำ ๆ หรือเพิ่งปรับยาใหม่ การย้ายตัวโดยไม่ประเมินก่อนจึงเสี่ยงหกล้มมากกว่าที่คิด

สัญญาณเตือนที่ควรสังเกตก่อนย้ายทุกครั้งคือ ผู้สูงอายุตอบสนองช้าหรือดูสับสนผิดจากปกติหรือไม่ มือจับขอบเตียงได้มั่นคงหรือไม่ และเมื่อนั่งขอบเตียงแล้วศีรษะโคลงเคลงหรือบ่นเวียนหัวหรือไม่ หากพบสัญญาณเหล่านี้ควรหยุดและรอให้อาการดีขึ้นก่อน หรือขอความช่วยเหลือเพิ่มแทนการฝืนย้ายตัวต่อ

เมื่อนอนราบเป็นเวลานานแล้วลุกขึ้นยืนเร็วเกินไป ร่างกายอาจปรับความดันโลหิตให้เลือดไปเลี้ยงสมองได้ไม่ทัน เกิดภาวะที่เรียกว่าความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า หรือ orthostatic hypotension ทำให้หน้ามืด ตาลาย หรือหมดสติได้ทันที ภาวะนี้พบได้บ่อยในผู้สูงอายุมากกว่าคนวัยอื่น โดยเฉพาะผู้ที่กินยาลดความดันหรือยาขับปัสสาวะอยู่

ขั้นตอนที่ช่วยลดความเสี่ยงนี้ได้จริงคือการเปลี่ยนท่าเป็นลำดับขั้น ไม่ใช่ลุกทีเดียวจากนอนเป็นยืน ควรให้นั่งบนเตียงก่อนสักครู่ สังเกตอาการ แล้วค่อยขยับไปนั่งห้อยขาที่ขอบเตียง สังเกตอาการอีกครั้ง จากนั้นจึงค่อยยืน หากรีบข้ามขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งไป ความเสี่ยงหกล้มจะเพิ่มขึ้นทันที

หลักการสำคัญของการย้ายตัวที่ปลอดภัยคือให้ผู้สูงอายุใช้กำลังของตัวเองให้มากที่สุดเท่าที่ยังทำได้ ไม่ใช่ให้ผู้ดูแลออกแรงยกทั้งหมดแทน เพราะนอกจากจะเสี่ยงบาดเจ็บหลังผู้ดูแลแล้ว ยังทำให้ผู้สูงอายุสูญเสียความสามารถที่เหลืออยู่เร็วขึ้นหากถูกทำแทนทุกอย่าง การให้ผู้สูงอายุใช้มือดันตัวลุกเอง หรือขยับสะโพกโน้มตัวไปข้างหน้าก่อนยืน ล้วนช่วยรักษากิจวัตรประจำวันพื้นฐาน หรือ ADL ที่ยังเหลืออยู่ได้ดีกว่า

ห้ามดึงแขนหรือรักแร้ผู้สูงอายุเพื่อพยุงขึ้นเป็นวิธีหลัก เพราะข้อไหล่ของผู้สูงอายุมักมีความมั่นคงลดลงตามวัยและง่ายต่อการบาดเจ็บจากการถูกดึงกะทันหัน วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือให้ผู้สูงอายุโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อยแล้วใช้มือดันจากที่นอนหรือที่วางแขนของเก้าอี้ ผู้ดูแลรองรับที่ระดับเอวหรือใช้เข็มขัดพยุงตัวแทนการจับแขนหรือรักแร้

ผู้ดูแลจำนวนมากบาดเจ็บหลังจากการย้ายตัวผู้สูงอายุสะสมทีละน้อยโดยไม่รู้ตัว เพราะก้มตัวหรือบิดเอวขณะออกแรงยกซ้ำ ๆ ทุกวัน หลักการที่ช่วยป้องกันคือยืนให้เท้าห่างกันประมาณช่วงไหล่ ย่อเข่าแทนการก้มหลัง และให้ตัวเองอยู่ใกล้ผู้สูงอายุมากที่สุดก่อนออกแรง ไม่เอื้อมตัวยกจากระยะไกล

หากบ้านมีพื้นที่จำกัดจนไม่สามารถยืนในท่าที่ถูกต้องได้ ควรพิจารณาจัดวางเฟอร์นิเจอร์ใหม่หรือใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัวหรือแผ่นเลื่อนตัว แทนการฝืนย้ายในพื้นที่แคบที่บังคับให้ต้องบิดตัวผิดท่า ความเสี่ยงบาดเจ็บหลังของผู้ดูแลไม่ใช่เรื่องเล็กน้อย เพราะถ้าผู้ดูแลบาดเจ็บ การดูแลทั้งบ้านจะสะดุดตามไปด้วย

หากรู้สึกว่าการย้ายตัวเริ่มต้องออกแรงมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือผู้สูงอายุเริ่มรับน้ำหนักตัวเองได้น้อยลงกว่าเดิม เป็นสัญญาณว่าถึงเวลาพิจารณาอุปกรณ์ช่วย เช่น เข็มขัดพยุงตัว แผ่นเลื่อนตัว หรือราวจับข้างเตียง ก่อนที่จะรอจนผู้ดูแลบาดเจ็บหรือผู้สูงอายุหกล้มจริง การประเมินความสามารถในการลุกจากเก้าอี้และเดินสั้น ๆ เป็นสิ่งที่แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดมักใช้เครื่องมือที่เรียกว่า Timed Up and Go คือให้ลุกจากเก้าอี้ เดินสามเมตร แล้วเดินกลับมานั่ง เพื่อประเมินความเสี่ยงหกล้มอย่างเป็นระบบ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้เชี่ยวชาญจะเป็นคนทำและแปลผล ไม่ใช่สิ่งที่ครอบครัวควรทำเองแล้วสรุปผลด้วยตัวเอง

อุปกรณ์แต่ละชนิดเหมาะกับสถานการณ์ต่างกัน เข็มขัดพยุงตัวเหมาะกับผู้สูงอายุที่ยังพอยืนและก้าวขาได้บ้าง แผ่นเลื่อนตัวเหมาะกับผู้ที่ย้ายจากเตียงไปรถเข็นโดยไม่ต้องยืนเลย ควรให้นักกายภาพบำบัดแนะนำชนิดที่เหมาะกับสภาพร่างกายจริง ไม่ใช่เลือกซื้อตามที่เห็นโฆษณาหรือคนอื่นแนะนำโดยไม่ประเมินก่อน