ภาวะกลืนลำบาก (dysphagia) พบได้บ่อยในผู้สูงอายุติดเตียง โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติโรคหลอดเลือดสมองหรือภาวะสมองเสื่อม อาหารหรือน้ำที่สำลักเข้าหลอดลมอาจทำให้เกิดปอดอักเสบจากการสำลัก (aspiration pneumonia) ซึ่งเป็นสาเหตุการเข้าโรงพยาบาลที่พบบ่อยในกลุ่มนี้

สิ่งที่ต้องระวังคือผู้สูงอายุบางคนสำลักแบบเงียบ (silent aspiration) คือไม่มีอาการไอให้เห็นชัดเจน ทำให้ผู้ดูแลอาจไม่ทันสังเกต การเฝ้าดูอาการแทรกซ้อน เช่น เสียงแหบหลังกิน หรือมีไข้ไม่ทราบสาเหตุ จึงสำคัญไม่แพ้การระวังขณะป้อน

การยกหัวเตียงสูงอย่างน้อย 30-45 องศาก่อนป้อนอาหารช่วยให้แรงโน้มถ่วงช่วยพาอาหารลงหลอดอาหารแทนหลอดลม เหมาะกับผู้ป่วยที่ยังนอนติดเตียงตลอดแต่กลืนได้ปกติ

การให้ผู้ป่วยนั่งตัวตรงเต็มที่ในเก้าอี้หรือรถเข็นระหว่างกินเป็นท่าที่ปลอดภัยที่สุด เหมาะกับผู้ป่วยที่พอลุกนั่งได้ ควรให้ก้มคางเล็กน้อยขณะกลืนหากได้รับคำแนะนำจากนักกิจกรรมบำบัดให้ทำเช่นนั้น

อุปกรณ์ช่วยป้อน เช่น ช้อนตื้นขนาดเล็กหรือแก้วมีรอยบากสำหรับจมูก ช่วยควบคุมปริมาณต่อคำและลดการเงยหน้าขณะดื่มน้ำ เหมาะกับผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสำลักระดับปานกลางตามการประเมินของแพทย์

หากผู้ป่วยไม่มีสัญญาณกลืนลำบากใด ๆ การยกหัวเตียงและป้อนตามจังหวะปกติก็เพียงพอ ไม่จำเป็นต้องปรับเนื้อสัมผัสอาหารหรือซื้ออุปกรณ์พิเศษ

หากพบสัญญาณเตือน เช่น ไอขณะกิน เสียงแหบหลังกลืน หรือน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ต้องหยุดป้อนแบบเดิมและปรึกษาแพทย์หรือนักกิจกรรมบำบัดทันทีเพื่อประเมินระดับความเสี่ยงและวางแผนอาหารที่เหมาะสม ห้ามตัดสินใจปรับความข้นเหลวเองโดยไม่มีคำแนะนำมืออาชีพ เพราะการปรับผิดวิธีอาจเพิ่มความเสี่ยงสำลักหรือทำให้ขาดสารอาหาร

แก้วมีรอยบากสำหรับจมูกช่วยให้ผู้ป่วยดื่มน้ำโดยไม่ต้องเงยหน้า ซึ่งลดความเสี่ยงสำลักได้จริง แต่ต้องใช้ร่วมกับท่านั่งที่ถูกต้องเสมอ ไม่ใช่ใช้แก้วชนิดพิเศษแล้วละเลยเรื่องท่าทาง เพราะอุปกรณ์เพียงอย่างเดียวไม่สามารถทดแทนหลักการพื้นฐานได้

ช้อนตื้นขนาดเล็กช่วยควบคุมปริมาณต่อคำได้ดีกว่าช้อนขนาดปกติ เหมาะกับผู้ป่วยที่ต้องการฝึกกลืนทีละน้อย แต่ราคาและความจำเป็นควรพิจารณาตามคำแนะนำของนักกิจกรรมบำบัดเป็นรายบุคคล ไม่ใช่ซื้อตามคนอื่นโดยไม่ประเมินความเสี่ยงของผู้ป่วยตัวเอง

น้ำเปล่าเป็นของเหลวที่สำลักง่ายที่สุดในผู้ป่วยที่มีภาวะกลืนลำบาก เพราะไหลเร็วและควบคุมได้ยากกว่าของเหลวข้น หากผู้ป่วยมีความเสี่ยงสำลักที่ได้รับการประเมินแล้ว ควรทำตามคำแนะนำของนักกิจกรรมบำบัดเรื่องความข้นเหลวที่เหมาะสมอย่างเคร่งครัด ไม่ควรให้ดื่มน้ำเปล่าปริมาณมากรวดเดียวโดยไม่มีการประเมินก่อน