ใบสั่งยาที่ได้ตอนจำหน่ายสะท้อนการรักษาของรอบนั้นเป็นหลัก แพทย์อาจปรับยาเดิมบางตัว หยุดบางตัวชั่วคราวระหว่างนอนโรงพยาบาล และเพิ่มตัวใหม่ตามอาการที่เกิดขึ้น แต่ยาที่ผู้สูงอายุกินอยู่เดิมจากคลินิก จากร้านยา หรือจากโรงพยาบาลอีกแห่ง มักไม่ได้ถูกพูดถึงในเอกสาร เพราะไม่มีใครนำมาให้ดู ผลคือที่บ้านมีของสองชุดวางอยู่คนละลิ้นชัก และไม่มีใครรู้แน่ว่าชุดไหนคือชุดที่ใช้จริง

ความสับสนหนักขึ้นเพราะยาตัวเดียวกันมีได้หลายชื่อ ชื่อสามัญคือชื่อของตัวยา ส่วนชื่อการค้าคือชื่อที่ผู้ผลิตแต่ละรายตั้ง ยาที่หน้าตาต่างกัน เม็ดคนละสี ซองคนละแบบ อาจเป็นตัวยาเดียวกันได้ ครอบครัวที่จำยาจากสีเม็ดจึงเสี่ยงกินซ้ำโดยไม่รู้ตัว ในทางกลับกัน ยาที่หน้าตาเหมือนกันก็อาจเป็นคนละตัวได้เช่นกัน

ภาวะที่ผู้สูงอายุใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือ polypharmacy ไม่ได้แปลว่ามียาเกินความจำเป็นเสมอไป เพราะโรคร่วมหลายโรคก็ต้องการยาหลายตัวจริง แต่ยิ่งจำนวนตัวยามาก โอกาสเกิดผลข้างเคียง ยาตีกัน และการกินผิดก็ยิ่งเพิ่ม สิ่งที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือการสั่งยาต่อกันเป็นทอด หรือ prescribing cascade คือการที่ผลข้างเคียงของยาตัวหนึ่งถูกเข้าใจว่าเป็นอาการใหม่ แล้วได้ยาอีกตัวมาแก้ ทั้งที่ต้นเหตุคือยาตัวแรก การมีรายการยาฉบับเดียวที่ครบจริงคือสิ่งที่ช่วยให้ผู้ประกอบวิชาชีพมองเห็นภาพนี้ได้

อีกเรื่องที่คนมักไม่ทราบคือร่างกายผู้สูงอายุกำจัดยาได้ช้าลงตามการทำงานของไตและตับที่เปลี่ยนไปตามวัย ยาขนาดเดิมที่เคยกินได้สบายเมื่อสิบปีก่อนจึงอาจให้ผลแรงขึ้นในวันนี้ นี่คือเหตุผลที่การทบทวนยาเป็นระยะเป็นเรื่องปกติของการดูแลผู้สูงอายุ ไม่ใช่สัญญาณว่าการรักษาที่ผ่านมาผิด

รายการที่เขียนแค่ชื่อยากับเวลาจะใช้ไม่ได้เมื่อไปพบแพทย์คนใหม่หรือเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน เพราะไม่มีข้อมูลพอให้ตัดสินใจ รายการที่ดีควรอ่านแล้วเข้าใจได้ทันทีทั้งโดยผู้ดูแลคนที่สอง โดยเภสัชกรที่ไม่เคยเห็นคนไข้มาก่อน และโดยเจ้าหน้าที่ที่ห้องฉุกเฉิน

สิ่งที่ควรมีในแต่ละบรรทัดไม่ใช่ข้อมูลทางเทคนิคที่ครอบครัวต้องตีความ แต่เป็นข้อมูลที่ครอบครัวคัดลอกมาจากฉลากได้ตรง ๆ จุดสำคัญคือช่องสถานะ ซึ่งบอกว่ายาตัวนั้นกินต่อ หยุดแล้ว หรือหยุดชั่วคราวรอผลตรวจ ช่องนี้คือสิ่งที่ป้องกันยาชุดเก่ากลับเข้ามาในระบบโดยไม่ตั้งใจ

ควรเขียนวันที่กำกับไว้ที่หัวกระดาษเสมอ เพราะรายการยาเป็นเอกสารที่หมดอายุเร็ว ทุกครั้งที่พบแพทย์แล้วมีการเปลี่ยนแปลง รายการเดิมจะกลายเป็นข้อมูลเก่าทันที การมีวันที่ช่วยให้ทุกคนรู้ว่ากำลังถือฉบับล่าสุดหรือไม่

ช่วงหลังกลับบ้านเป็นช่วงที่มีการเปลี่ยนยามากที่สุด ร่างกายจึงยังไม่คุ้นกับสิ่งที่เปลี่ยนไป การรู้ว่ายากลุ่มใดต้องเฝ้าดูเป็นพิเศษช่วยให้ผู้ดูแลสังเกตได้ตรงจุดโดยไม่ต้องกังวลไปทุกเรื่อง ข้อมูลนี้เป็นหลักทั่วไป ยาแต่ละตัวและแต่ละคนต่างกัน ต้องยึดคำอธิบายที่เภสัชกรหรือแพทย์ให้ไว้กับผู้สูงอายุคนนั้นเป็นหลัก

กลุ่มที่เกี่ยวกับการทรงตัวมักถูกมองข้ามที่สุด ยาบางกลุ่มอาจทำให้ง่วงหรือทำให้ความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า ซึ่งเรียกว่า orthostatic hypotension คือความดันโลหิตลดลงเมื่อลุกจากท่านอนหรือท่านั่งจนหน้ามืด วิงเวียน และเสี่ยงหกล้ม อาการนี้มักชัดที่สุดตอนลุกไปห้องน้ำกลางดึก ซึ่งเป็นช่วงที่บ้านมืดและไม่มีคนอยู่ใกล้

อีกกลุ่มที่ต้องระวังคือยาที่ทำให้ความคิดเบลอหรือกระตุ้นให้เกิดภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุบางราย ภาวะนี้เรียกว่า delirium ต่างจากภาวะสมองเสื่อมตรงที่เกิดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน อาการขึ้นลงในวันเดียวกัน และมีสมาธิลดลงจนคุยตามเรื่องไม่ได้ ถ้าเกิดหลังเริ่มยาใหม่ ต้องให้ผู้ประกอบวิชาชีพประเมิน ไม่ใช่สรุปว่าเป็นความจำไม่ดีตามวัยแล้วรอดู

การมีรายการที่ครบและเป็นปัจจุบันช่วยได้มากในเรื่องความครบถ้วน ความต่อเนื่องระหว่างผู้ดูแลหลายคน และความเร็วในการให้ข้อมูลเมื่อไปพบแพทย์หรือไปห้องฉุกเฉิน แต่รายการไม่ได้ทำหน้าที่ตรวจสอบความเหมาะสมของยา และกล่องแบ่งยารายสัปดาห์ก็ช่วยเรื่องเวลาและการลืม ไม่ได้ตรวจว่ามียาซ้ำกลุ่มหรือยาที่ไม่ควรใช้คู่กันอยู่ในนั้น

การจัดยาเองเป็นกิจวัตรที่ซับซ้อนซึ่งจัดอยู่ในกลุ่ม IADL หมายถึงกิจวัตรที่ต้องใช้การวางแผนและการตัดสินใจ เช่น จัดยา ใช้โทรศัพท์ จัดการเงิน และเดินทาง ต่างจาก ADL ที่เป็นกิจวัตรพื้นฐานอย่างกินข้าว อาบน้ำ แต่งตัว และเข้าห้องน้ำ ผู้สูงอายุจำนวนมากยังทำ ADL ได้ดีแต่เริ่มพลาดใน IADL ก่อน การจัดยาผิดจึงมักเป็นสัญญาณแรก ๆ ที่ครอบครัวสังเกตเห็น และควรถูกมองเป็นข้อมูลสำหรับปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพ ไม่ใช่เหตุผลในการยึดอำนาจตัดสินใจทุกเรื่องไปจากท่าน

หลักที่ปลอดภัยคือครอบครัวรับผิดชอบเรื่องการจัดระบบ การบันทึก และการสังเกต ส่วนการตัดสินใจว่ายาตัวใดควรเริ่ม หยุด ปรับ หรือเปลี่ยน เป็นหน้าที่ของแพทย์และเภสัชกรเสมอ เมื่อไม่แน่ใจเรื่องใด ให้ถามก่อนทำ ไม่ใช่ลองทำก่อนแล้วค่อยถาม