สูงวัยไทย

7 จุดพลาดเรื่องท่านอนที่ครอบครัวผู้สูงอายุติดเตียงมักมองข้าม

รวมข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเวลาจัดท่านอนให้ผู้สูงอายุติดเตียง ตั้งแต่การวางหมอนผิดจุดไปจนถึงการยกหัวเตียงค้างไว้ พร้อมวิธีแก้

13 นาทีในการอ่าน

ตรวจสอบล่าสุด 3 สิงหาคม 2026

Caregivers supporting an elderly man lying in bed, providing assistance and comfort.

รูปภาพโดย Kampus Production / Pexels

ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์

เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

คำตอบสั้น ๆ

  • จุดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือวางหมอนสูงเกินไปใต้ศีรษะจนคางจดอก ซึ่งไม่ได้แค่ทำให้ไม่สบายตัว แต่ยังเพิ่มความเสี่ยงกลืนลำบากและสำลักในผู้สูงอายุที่การกลืนเริ่มไม่ปกติอยู่แล้ว
  • อีกจุดที่มองข้ามบ่อยคือปล่อยให้ส้นเท้ากดแนบที่นอนตลอดวันโดยไม่มีหมอนรองยกส้นให้ลอย ทั้งที่ส้นเท้าเป็นหนึ่งในจุดที่เกิดแผลกดทับเร็วที่สุดในผู้สูงอายุที่มวลกล้ามเนื้อบางลงตามวัย
  • การยกหัวเตียงสูงค้างไว้ทั้งวันเพราะเข้าใจว่าปลอดภัยกว่า กลับเพิ่มแรงเสียดสีที่กระเบนเหน็บและก้นกบ เป็นความผิดพลาดที่ดูเหมือนดีแต่สร้างความเสี่ยงใหม่ขึ้นมาแทน
  • หลายครอบครัวจัดท่าดีในตอนแรก แต่ไม่มีระบบจดบันทึกเวลาพลิกตัว ทำให้ผู้ดูแลแต่ละคนที่ผลัดเปลี่ยนกันไม่รู้ว่าพลิกตัวครั้งล่าสุดเมื่อใด จนบางครั้งผู้สูงอายุนอนท่าเดิมนานเกินไปโดยไม่มีใครตั้งใจ

เหมาะกับใคร

  • เหมาะกับครอบครัวที่ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงมาระยะหนึ่งแล้ว และต้องการตรวจสอบว่าวิธีที่ทำอยู่มีจุดพลาดที่มองข้ามหรือไม่
  • เหมาะกับผู้ดูแลหลายคนที่ผลัดกันดูแลผู้สูงอายุคนเดียวกัน เพื่อให้ทุกคนเข้าใจมาตรฐานเดียวกันและไม่พลาดจุดเดิมซ้ำ
  • ไม่ใช่คำแนะนำสำหรับการประเมินหรือรักษาแผลกดทับที่เกิดขึ้นแล้ว หากพบแผลหรือผิวหนังผิดปกติต้องให้พยาบาลหรือแพทย์ประเมินโดยตรง
  • ไม่เหมาะกับผู้สูงอายุที่เพิ่งผ่าตัดกระดูกสันหลังหรือมีข้อจำกัดการเคลื่อนไหวเฉพาะที่แพทย์กำหนดไว้แล้ว กรณีนี้ต้องทำตามคำสั่งเฉพาะรายของแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดเป็นหลัก

สิ่งที่ควรรู้

พลาดเพราะวางหมอนศีรษะสูงหรือต่ำเกินไป

การวางหมอนใต้ศีรษะสูงเกินไปจนคางจดอกเป็นความผิดพลาดที่พบบ่อยมาก เพราะครอบครัวมักคิดว่ายิ่งหนุนสูงยิ่งสบาย แต่ท่านี้ทำให้คอพับงอผิดธรรมชาติ กดหลอดลมและหลอดอาหารบางส่วน เพิ่มความเสี่ยงสำลักขณะกินอาหารหรือแม้แต่ขณะนอนเฉย ๆ ในผู้สูงอายุที่กลืนเริ่มไม่ปกติจากวัยหรือโรคเดิม

ในทางกลับกัน หมอนที่แบนหรือต่ำเกินไปทำให้คอแหงนไปด้านหลัง ทางเดินหายใจเปิดกว้างเกินไปก็เพิ่มความเสี่ยงสำลักได้เช่นกันหากมีของเหลวหรือน้ำลายค้างอยู่ในลำคอ จุดที่ถูกต้องคือหมอนที่รองรับส่วนโค้งธรรมชาติของคอพอดี ไม่สูงและไม่ต่ำจนเกินไป ควรลองสังเกตว่าคางอยู่ระดับเดียวกับหน้าอกโดยประมาณ ไม่ก้มหรือแหงนมากเกินไป

  • วางหมอนให้คางอยู่ระดับใกล้เคียงกับหน้าอก ไม่ก้มจนคางจดอกและไม่แหงนไปด้านหลัง
  • สังเกตเสียงหายใจหรือเสียงกลืนที่เปลี่ยนไปหลังปรับหมอนทุกครั้ง

พลาดเพราะปล่อยส้นเท้ากดแนบที่นอนตลอดเวลา

ส้นเท้าเป็นจุดที่มีกระดูกยื่นใกล้ผิวหนังมากและรับน้ำหนักตรงจุดเดียวเวลานอนหงาย ครอบครัวจำนวนมากไม่ทันสังเกตว่าส้นเท้าต้องได้รับการปกป้องเหมือนกับจุดอื่น เพราะมองไม่เห็นชัดเท่าแผ่นหลังหรือสะโพก ทำให้มักถูกมองข้ามจนเกิดรอยแดงหรือแผลกดทับที่ส้นเท้าโดยไม่รู้ตัว โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มวลกล้ามเนื้อน้อยลงตามวัยและมีชั้นไขมันรองรับบริเวณนั้นบางลงไปด้วย

วิธีแก้ที่ถูกต้องไม่ใช่การใส่ถุงเท้าหนาให้ แต่คือการวางหมอนรองใต้น่องทั้งท่อนให้ส้นเท้าลอยพ้นที่นอนอย่างสมบูรณ์ ไม่ใช่วางหมอนใต้ข้อเท้าจุดเดียวซึ่งกลับไปเพิ่มแรงกดที่ข้อเท้าแทน ควรตรวจดูว่าเมื่อวางหมอนแล้ว มีช่องว่างระหว่างส้นเท้ากับที่นอนจริงหรือไม่

  • วางหมอนรองใต้น่องทั้งท่อน ไม่ใช่รองใต้ข้อเท้าจุดเดียว
  • ตรวจว่ามีช่องว่างระหว่างส้นเท้ากับที่นอนจริงหลังจัดท่าทุกครั้ง

พลาดเพราะยกหัวเตียงสูงค้างไว้ทั้งวัน

หลายครอบครัวเข้าใจว่ายกหัวเตียงสูงตลอดเวลาปลอดภัยกว่าเพราะช่วยลดความเสี่ยงสำลักและหายใจสะดวกขึ้น แต่ในความเป็นจริง การยกหัวเตียงสูงค้างไว้นานทำให้ลำตัวค่อย ๆ เลื่อนไถลลงมาตามแรงโน้มถ่วง เกิดแรงเสียดสีระหว่างผิวหนังกับผ้าปูที่นอนบริเวณกระเบนเหน็บและก้นกบซ้ำ ๆ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของแผลกดทับที่แยกจากแรงกดตรง ๆ อีกแบบหนึ่ง

ทางออกที่เหมาะสมคือยกหัวเตียงสูงเฉพาะช่วงที่จำเป็นจริง เช่น ระหว่างและหลังให้อาหารหรือน้ำ แล้วปรับกลับมาที่ระดับปกติในเวลาอื่น พร้อมกับดึงลำตัวกลับขึ้นไปให้อยู่ตำแหน่งเดิมเป็นระยะหากสังเกตว่าเริ่มเลื่อนลงมา ไม่ปล่อยให้เลื่อนสะสมไปเรื่อย ๆ ตลอดวัน

  • ยกหัวเตียงสูงเฉพาะช่วงให้อาหารและหลังอาหาร ไม่ค้างไว้ทั้งวัน
  • ตรวจตำแหน่งลำตัวเป็นระยะ หากเริ่มเลื่อนลงให้ดึงกลับขึ้นไปตำแหน่งเดิม

พลาดเพราะใช้หมอนแข็งหรือของใช้ในบ้านทดแทนอุปกรณ์รองท่า

การใช้ผ้าห่มม้วนแน่นหรือหมอนแข็งที่ไม่ได้ออกแบบมาสำหรับรองรับแรงกดมารองจุดกดทับ อาจดูเหมือนช่วยได้ในระยะสั้นแต่มักแข็งเกินไปจนกลายเป็นจุดกดใหม่แทนที่จะกระจายแรง โดยเฉพาะเมื่อใช้รองบริเวณสะโพกหรือกระเบนเหน็บที่ต้องการวัสดุนุ่มพอที่จะยุบตัวรับรูปร่างได้

ไม่ได้หมายความว่าต้องซื้ออุปกรณ์ราคาแพงเสมอไป แต่ควรเลือกวัสดุที่นุ่มพอสมควรและตรวจสอบก่อนใช้ว่าไม่มีตะเข็บหรือปุ่มแข็งที่จะกลายเป็นจุดกดใหม่ หากงบจำกัด หมอนใยสังเคราะห์ทั่วไปที่นุ่มพอและไม่มีตะเข็บแข็งก็ใช้ได้ ดีกว่าของแข็งที่หาได้ในบ้าน

  • หลีกเลี่ยงผ้าห่มม้วนแน่นหรือหมอนแข็งที่อาจกลายเป็นจุดกดใหม่
  • ตรวจว่าอุปกรณ์รองท่าไม่มีตะเข็บหรือปุ่มแข็งสัมผัสกับผิวหนังโดยตรง

พลาดเพราะไม่มีระบบจดบันทึกเวลาพลิกตัวเมื่อผู้ดูแลผลัดกัน

จุดพลาดที่มองไม่เห็นชัดจนกว่าจะเกิดปัญหาจริงคือ ครอบครัวที่มีผู้ดูแลหลายคนผลัดเปลี่ยนกันมักไม่มีระบบบันทึกร่วมว่าพลิกตัวครั้งล่าสุดเมื่อใดและใช้ท่าไหน แต่ละคนจึงอาศัยความจำหรือคาดเดา ทำให้บางช่วงผู้สูงอายุถูกพลิกตัวถี่เกินจำเป็นจนรบกวนการพักผ่อน บางช่วงกลับถูกปล่อยนอนท่าเดิมนานเกินไปโดยไม่มีใครตั้งใจ

การมีตารางดูแลประจำวันที่จดเวลาและท่านอนไว้ชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นสมุดที่วางไว้ข้างเตียงหรือระบบที่ทุกคนในบ้านเข้าถึงได้ ช่วยให้ทุกคนที่เข้ามาดูแลต่อรู้ทันทีว่าต้องทำอะไรต่อ โดยไม่ต้องถามซ้ำหรือเดา

  • ใช้ตารางดูแลประจำวันบันทึกเวลาและท่านอนทุกครั้งที่เปลี่ยนท่า
  • วางตารางไว้ในจุดที่ผู้ดูแลทุกคนเห็นและเข้าถึงได้ทันที
Senior man in bed receiving care in ornate bedroom setting. Warm and compassionate scene.

รูปภาพโดย Yaroslav Shuraev / Pexels

ขั้นตอนที่ควรทำ

ถ้าพบว่าเผลอยกหัวเตียงสูงไว้นานเกินไป

อย่าปรับหัวเตียงลงกะทันหันเช่นกัน เพราะการเปลี่ยนท่าเร็วเกินไปในอีกทิศทางก็สร้างความเสี่ยงใหม่ได้ ควรค่อย ๆ ปรับและตรวจสภาพผิวหนังทันที

  • ค่อย ๆ ปรับหัวเตียงลงสู่ระดับปกติ ไม่ปรับเร็วจนเกินไป
  • ดึงลำตัวกลับขึ้นไปตำแหน่งเดิมเบา ๆ หากเลื่อนลงมาแล้ว
  • ตรวจผิวหนังบริเวณกระเบนเหน็บและก้นกบทันทีว่ามีรอยแดงหรือไม่

ถ้าพบรอยแดงหรือผิวหนังผิดปกติจากท่านอนที่ผ่านมา

อย่ารอดูว่าจะหายเองภายในวันสองวัน ควรเปลี่ยนวิธีจัดท่าทันทีและติดต่อผู้เชี่ยวชาญเพื่อประเมิน เพราะแผลกดทับลุกลามเร็วในผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางร่วมกับโภชนาการไม่เพียงพอ

  • หยุดวางน้ำหนักตัวลงบนจุดที่มีรอยแดงทันที เปลี่ยนไปใช้ท่าอื่นแทน
  • ถ่ายภาพหรือจดตำแหน่งและขนาดรอยแดงไว้เทียบกับวันถัดไป
  • ติดต่อพยาบาลหรือแพทย์ภายในวันเดียวกันหากรอยแดงไม่จางภายในครึ่งชั่วโมง

ถ้าผู้ดูแลหลายคนผลัดกันแต่จดบันทึกไม่ตรงกัน

อย่าปล่อยให้ต่างคนต่างจำหรือเดาเวลาพลิกตัวครั้งล่าสุด ควรตั้งระบบง่าย ๆ ที่ทุกคนใช้ร่วมกันได้ทันทีโดยไม่ต้องอธิบายซ้ำทุกครั้ง

  • ตกลงกันในครอบครัวว่าจะใช้สมุดหรือแอปเดียวกันในการจดบันทึก
  • จดเวลา ท่าที่ใช้ และสภาพผิวหนังทุกครั้งที่เปลี่ยนท่า ไม่เว้นแม้เปลี่ยนเวรสั้น ๆ
  • ทบทวนบันทึกร่วมกันทุกวันเพื่อดูรูปแบบว่าช่วงเวลาใดมักถูกมองข้าม

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

  • หนุนหมอนสูงจนคางจดอกเพราะคิดว่าช่วยให้หายใจสะดวกกว่า
  • ปล่อยส้นเท้ากดแนบที่นอนตลอดวันโดยไม่มีหมอนรองยกส้นให้ลอย
  • ยกหัวเตียงสูงค้างไว้ทั้งวันแทนที่จะยกเฉพาะช่วงให้อาหาร
  • ใช้ผ้าห่มม้วนแน่นหรือหมอนแข็งที่มีตะเข็บรองจุดกดทับแทนอุปกรณ์ที่เหมาะสม
  • ปล่อยให้ผู้ดูแลแต่ละคนจดจำเวลาพลิกตัวด้วยความจำของตัวเองโดยไม่มีบันทึกร่วม
  • รอดูรอยแดงที่ผิวหนังเป็นวันสองวันก่อนแจ้งพยาบาลหรือแพทย์

เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ

  • โทร 1669 หรือรีบไปห้องฉุกเฉินทันทีหากผู้สูงอายุสำลักรุนแรงจนหายใจไม่ออกหรือหมดสติขณะปรับท่า
  • โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันทีหากลุกนั่งหรือปรับหัวเตียงแล้วหน้ามืดรุนแรงจนทรงตัวไม่ได้
  • ติดต่อพยาบาลหรือแพทย์ภายในวันเดียวกันหากพบรอยแดงที่กดแล้วไม่จางภายในครึ่งชั่วโมง โดยเฉพาะที่ส้นเท้าหรือกระเบนเหน็บ
  • ติดต่อพยาบาลหรือแพทย์ภายในวันเดียวกันหากผิวหนังเริ่มลอก มีตุ่มน้ำ หรือมีไข้ร่วมกับบริเวณกดทับบวมแดง
  • นัดพบนักกายภาพบำบัดในสัปดาห์นี้หากสังเกตว่าข้อเท้าหรือข้อเข่าเริ่มขยับได้น้อยลงจากท่านอนที่ผิดพลาดสะสม
  • เฝ้าสังเกตและจดบันทึกทุกครั้งที่พบจุดพลาดในการจัดท่า เพื่อปรับระบบดูแลในครอบครัวให้ดีขึ้น

เช็กลิสต์สรุป

  • ตรวจว่าหมอนใต้ศีรษะไม่สูงหรือต่ำเกินไปจนกระทบการกลืน
  • ตรวจว่ามีช่องว่างระหว่างส้นเท้ากับที่นอนทุกครั้งหลังจัดท่า
  • ยกหัวเตียงสูงเฉพาะช่วงให้อาหาร ไม่ค้างไว้ทั้งวัน
  • ตรวจว่าอุปกรณ์รองท่าไม่มีตะเข็บหรือปุ่มแข็งสัมผัสผิวหนัง
  • ใช้ตารางดูแลประจำวันบันทึกเวลาและท่านอนทุกครั้ง
  • แจ้งพยาบาลหรือแพทย์ทันทีเมื่อพบรอยแดงที่ไม่จางหรือผิวหนังผิดปกติ

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมหมอนหนุนสูงถึงเป็นความผิดพลาดทั้งที่ดูเหมือนสบายกว่า

หมอนหนุนสูงเกินไปทำให้คอพับงอผิดธรรมชาติจนคางจดอก ซึ่งกดหลอดลมและหลอดอาหารบางส่วน เพิ่มความเสี่ยงกลืนลำบากและสำลัก โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่การกลืนเริ่มไม่ปกติจากวัยหรือโรคเดิมอยู่แล้ว ควรปรับหมอนให้คางอยู่ระดับใกล้เคียงหน้าอกแทน

ส้นเท้ากดทับที่นอนแค่ไม่กี่ชั่วโมงจะเป็นแผลได้จริงหรือ

ในผู้สูงอายุที่มวลกล้ามเนื้อน้อยลงตามวัยและมีปัจจัยเสี่ยงร่วม เช่น โภชนาการไม่เพียงพอหรือผิวหนังชื้นจากเหงื่อ รอยแดงเริ่มต้นอาจเกิดได้เร็วกว่าที่คาดคิดจริง จึงควรวางหมอนรองใต้น่องให้ส้นเท้าลอยพ้นที่นอนตั้งแต่เริ่มจัดท่า ไม่ต้องรอให้เห็นรอยแดงก่อนค่อยแก้ไข

ยกหัวเตียงสูงตลอดเวลาช่วยลดความเสี่ยงปอดอักเสบได้จริงไหม

การยกหัวเตียงสูงช่วยลดความเสี่ยงสำลักได้จริงในช่วงให้อาหารและหลังอาหาร แต่การค้างไว้ตลอดเวลาโดยไม่จำเป็นกลับเพิ่มแรงเสียดสีที่กระเบนเหน็บและก้นกบจากการเลื่อนไถลของลำตัว จึงควรยกเฉพาะช่วงที่จำเป็นแล้วปรับกลับสู่ระดับปกติในเวลาอื่น

ใช้ผ้าขนหนูม้วนแทนหมอนรองท่าได้ไหมถ้ายังไม่มีงบซื้ออุปกรณ์เฉพาะ

ใช้ได้ชั่วคราวหากเลือกผ้าที่นุ่มพอและไม่มีตะเข็บหรือปุ่มแข็งสัมผัสผิวหนังโดยตรง แต่ควรหลีกเลี่ยงผ้าห่มหรือผ้าขนหนูที่ม้วนแน่นจนแข็งเป็นก้อน เพราะอาจกลายเป็นจุดกดใหม่แทนที่จะกระจายแรง หากเป็นไปได้ควรมีอุปกรณ์ที่ออกแบบมาสำหรับรองท่าโดยเฉพาะในระยะยาว

ครอบครัวที่ผลัดกันดูแลควรบันทึกอะไรบ้างเพื่อไม่ให้พลาดเรื่องท่านอน

ควรบันทึกเวลาที่พลิกตัวหรือเปลี่ยนท่าแต่ละครั้ง ท่านอนที่ใช้ สภาพผิวหนังบริเวณจุดเสี่ยง และสิ่งผิดปกติที่สังเกตเห็น เช่น รอยแดงหรืออาการเจ็บ ควรวางบันทึกไว้ในจุดที่ผู้ดูแลทุกคนเข้าถึงได้ทันทีโดยไม่ต้องถามซ้ำ

ถ้าจัดท่าถูกต้องทุกอย่างแล้วแต่ยังพบรอยแดงอยู่ ต้องทำอย่างไรต่อ

หากทำตามหลักการจัดท่าที่ถูกต้องแล้วยังพบรอยแดงซ้ำในจุดเดิม อาจมีปัจจัยร่วมอื่นที่ต้องประเมินเพิ่มเติม เช่น ภาวะโภชนาการ ความชื้นของผิวหนัง หรือความจำเป็นต้องใช้อุปกรณ์เฉพาะอย่างที่นอนลม ควรปรึกษาพยาบาลหรือแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุที่แท้จริง ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเรื่องปกติที่ต้องยอมรับ

ความผิดพลาดเรื่องท่านอนต่างจากความผิดพลาดเรื่องการพลิกตัวอย่างไร

การจัดท่านอนหมายถึงการวางตำแหน่งศีรษะ ไหล่ สะโพก และขาให้ถูกแนวในแต่ละครั้งที่นอน ส่วนการพลิกตัวคือความถี่และจังหวะเวลาที่เปลี่ยนจากท่าหนึ่งไปอีกท่าหนึ่ง ทั้งสองเรื่องต้องทำควบคู่กัน เพราะแม้ท่านอนจะถูกต้อง แต่หากไม่พลิกตัวเป็นระยะ แรงกดต่อเนื่องในจุดเดียวก็ยังเสี่ยงแผลกดทับได้เช่นกัน

สรุป

  • จุดพลาดเรื่องท่านอนส่วนใหญ่เกิดจากความตั้งใจดีที่ทำผิดวิธี ไม่ใช่ความละเลยของผู้ดูแล
  • ส้นเท้าและกระเบนเหน็บเป็นจุดที่มักถูกมองข้ามที่สุด ทั้งที่เสี่ยงแผลกดทับสูงในผู้สูงอายุที่มวลกล้ามเนื้อน้อยลงตามวัย
  • การยกหัวเตียงสูงค้างไว้ทั้งวันเป็นความเข้าใจผิดที่พบบ่อย ทั้งที่ควรยกเฉพาะช่วงจำเป็นเท่านั้น
  • ระบบจดบันทึกร่วมกันในครอบครัวช่วยลดจุดพลาดจากความจำและการผลัดเวรได้มากกว่าที่คิด

จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย

เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง