การไอเป็นปฏิกิริยาป้องกันตามธรรมชาติเมื่อมีเศษอาหารหรือของเหลวเบี่ยงเข้าใกล้ทางเดินหายใจแทนที่จะลงหลอดอาหารตามปกติ คนทุกวัยไอขณะกินได้เป็นครั้งคราว โดยเฉพาะเมื่อกินเร็วเกินไปหรือพูดคุยระหว่างกิน แต่ในผู้สูงอายุ กล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืนและปฏิกิริยาปิดกล่องเสียงอาจทำงานช้าลงตามวัย ทำให้ปฏิกิริยาป้องกันนี้มีประสิทธิภาพน้อยลง และเกิดการไอบ่อยขึ้นแม้กินตามปกติ

หากไอเกิดขึ้นแทบทุกมื้อ ถี่ขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงไม่กี่สัปดาห์ หรือไอเฉพาะกับอาหารบางลักษณะ เช่น ของเหลวใสมากกว่าของข้น นั่นเป็นสัญญาณที่ควรให้ความสำคัญมากกว่าการไอเป็นครั้งคราว

นอกจากไอแล้ว ควรสังเกตด้วยว่าหลังกลืนเสียงเปลี่ยนไปเป็นเสียงแหบหรือฟังดูมีน้ำในลำคอหรือไม่ ต้องกลืนหลายครั้งกว่าจะหมดคำเดียวหรือไม่ มีอาหารตกค้างในกระพุ้งแก้มหลังกินหรือไม่ และเริ่มเลี่ยงอาหารบางลักษณะโดยไม่บอกเหตุผลชัดเจนหรือไม่ สัญญาณเหล่านี้มักเกิดพร้อมกันแต่แยกกันดูเหมือนเรื่องเล็ก

อีกจุดที่พบบ่อยคือการไอเกิดขึ้นเฉพาะกับของเหลวใส เช่น น้ำเปล่าหรือน้ำแกงใส มากกว่าของข้น เพราะของเหลวใสไหลเร็วกว่ากล้ามเนื้อจะปิดทางเดินหายใจทัน ในขณะที่ของข้นไหลช้ากว่าและให้เวลาร่างกายตอบสนองมากกว่า

เมื่อรู้สึกว่ากลืนลำบากหรือไอบ่อย หลายคนจะปรับพฤติกรรมโดยไม่บอกใคร เช่น กินช้าลงมาก กินน้อยลงเพราะกลัวไอ หรือเลี่ยงอาหารบางชนิดโดยอ้างว่า 'ไม่อยากกิน' ทั้งที่จริงคือกลัวสำลัก การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจนำไปสู่การกินได้น้อยลงและน้ำหนักลดโดยไม่มีใครทันสังเกตเหตุผลที่แท้จริง

ครอบครัวควรถามตรง ๆ อย่างสุภาพว่าทำไมถึงไม่อยากกินอาหารบางอย่าง แทนการสรุปเองว่าเป็นเรื่องความอยากอาหารตามวัยที่ลดลงตามปกติ

การนั่งตัวตรง 90 องศาขณะกิน ก้มคางลงเล็กน้อยขณะกลืน และไม่นอนหรือเอนตัวขณะกินอาหาร ช่วยให้ทางเดินอาหารและทางเดินหายใจอยู่ในตำแหน่งที่ปลอดภัยกว่า การกินขณะดูทีวี คุยเรื่องที่ต้องใช้ความคิด หรือรีบกินเพราะกลัวอาหารเย็น ล้วนลดสมาธิที่ร่างกายต้องใช้ในการกลืนอย่างปลอดภัย

สภาพแวดล้อมที่เงียบ ไม่เร่งรีบ และให้เวลาเพียงพอต่อมื้อ จึงเป็นปัจจัยที่ปรับได้ทันทีโดยไม่ต้องรอการประเมินทางการแพทย์ก่อน

ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือที่เรียกว่าภาวะการใช้ยาหลายชนิด อาจได้รับยาบางกลุ่มที่ทำให้ง่วงซึมหรือปากแห้ง ซึ่งทั้งสองอย่างส่งผลต่อความสามารถในการกลืนได้ นอกจากนี้ฟันปลอมที่หลวมหรือไม่พอดี และแผลในช่องปาก ก็อาจทำให้เคี้ยวและควบคุมอาหารในปากได้ไม่ดีเท่าเดิม

ปัจจัยเหล่านี้มักถูกมองข้ามเพราะดูไม่เกี่ยวข้องกับเรื่องกลืน แต่เป็นข้อมูลสำคัญที่ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรเมื่อไปทบทวนรายการยา