เครื่องผลิตออกซิเจนทำงานโดยดูดอากาศในห้องเข้าไปแล้วแยกไนโตรเจนออก เหลือออกซิเจนเข้มข้นส่งออกมาทางสาย ข้อดีคือใช้ได้ไม่จำกัดตราบใดที่ยังมีไฟฟ้า ไม่ต้องขนถังไปเติม แต่ข้อจำกัดคือมันหยุดทำงานทันทีที่ไฟดับ ส่วนถังออกซิเจนอัดแรงดันมีปริมาณจำกัดตามขนาดถัง ใช้แล้วหมดไป ต้องมีที่เติมและมีคนยกไหว แต่ไม่ต้องพึ่งไฟฟ้าเลย

เพราะข้อจำกัดคนละแบบกัน บ้านที่ผู้สูงอายุต้องใช้ออกซิเจนเกือบตลอดเวลาจึงมักจบที่การมีทั้งสองอย่าง คือเครื่องผลิตเป็นตัวหลักในบ้าน และถังเป็นตัวสำรองสำหรับตอนไฟดับกับตอนออกไปโรงพยาบาล การคิดว่าซื้อเครื่องมาแล้วไม่ต้องมีถังสำรองเลย คือช่องโหว่ที่มักถูกค้นพบในคืนที่ไฟดับพอดี

อีกเรื่องที่ควรถามตั้งแต่ต้นคือใครเป็นคนเติมถังและใช้เวลานานแค่ไหน บางพื้นที่มีร้านหรือผู้ให้บริการที่ส่งถึงบ้าน บางพื้นที่ต้องขนไปเอง ระยะทางและความถี่ในการเติมมีผลต่อชีวิตผู้ดูแลมากกว่าที่คนส่วนใหญ่ประเมินไว้ตอนตัดสินใจ จึงควรถามให้ชัดก่อนรับของเข้าบ้าน ไม่ใช่ถามหลังจากถังใบแรกใกล้หมด

เครื่องผลิตออกซิเจนแบ่งการจ่ายออกเป็นสองแบบใหญ่ แบบไหลต่อเนื่องจะปล่อยออกซิเจนออกมาตลอดเวลาตามอัตราที่ตั้งไว้ ส่วนแบบจ่ายเป็นจังหวะจะรอจับจังหวะที่ผู้ใช้สูดลมเข้าทางจมูกแล้วจึงปล่อยออกมาเป็นช่วงสั้น ๆ แบบหลังประหยัดพลังงานและทำให้เครื่องพกพาเล็กลงได้มาก แต่มันทำงานได้ก็ต่อเมื่อจับจังหวะหายใจได้จริง

ตรงนี้คือจุดที่ผู้สูงอายุหลายคนเข้าไม่ได้กับเครื่องพกพา คนที่หายใจทางปากเป็นหลัก คนที่หายใจตื้นและเบาจากภาวะเปราะบางหรือกล้ามเนื้อหายใจอ่อนแรง และคนที่จมูกตันบ่อย อาจกระตุ้นให้เครื่องจ่ายไม่ทันหรือไม่ครบตามที่ต้องการ ขณะหลับยิ่งเป็นช่วงที่การหายใจเปลี่ยนรูปแบบ การใช้แบบจ่ายเป็นจังหวะตอนนอนจึงมักไม่ใช่ทางเลือกที่แพทย์สั่ง เว้นแต่จะมีการประเมินเฉพาะราย

ข้อสรุปเชิงปฏิบัติคืออย่าตัดสินจากสเปกบนกระดาษว่าเครื่องนี้เทียบเท่ากี่ลิตรต่อนาที เพราะการเทียบแบบนั้นเป็นค่าเฉลี่ยของคนทั่วไป ไม่ใช่ของคนที่จะใช้จริง สิ่งที่ควรขอคือให้ทดลองใช้กับผู้สูงอายุคนนั้นจริงในเงื่อนไขที่จะใช้จริง ทั้งตอนนั่งพัก ตอนเดินไปห้องน้ำ และตอนนอน โดยมีทีมที่ดูแลช่วยวัดผลให้ แล้วค่อยตัดสินใจ

ตัวเลขแรกที่ต้องดูคืออัตราการไหลสูงสุด แต่สิ่งที่สำคัญกว่าคือความเข้มข้นของออกซิเจนที่เครื่องทำได้ ณ อัตราการไหลที่จะใช้จริง เครื่องจำนวนไม่น้อยให้ความเข้มข้นดีที่อัตราต่ำ แล้วลดลงเมื่อเร่งขึ้นไปใกล้ค่าสูงสุด ถ้าแพทย์สั่งไว้ที่ค่าหนึ่ง การเลือกเครื่องที่ค่าสูงสุดเท่ากับค่านั้นพอดีจึงเป็นการเลือกที่ไม่เหลือที่ว่างไว้เลย ควรถามผู้ขายให้ระบุความเข้มข้นที่อัตราการไหลที่จะใช้จริง ไม่ใช่ค่าที่ดีที่สุดของเครื่อง

ตัวเลขที่สองซึ่งมักถูกมองข้ามคือระดับเสียง เครื่องตั้งพื้นทำงานตลอดคืนและมักวางอยู่ในห้องนอนเดียวกับคู่ชีวิต เสียงที่ฟังดูรับได้ตอนยืนดูในร้านสิบนาที กับเสียงเดียวกันตอนตีสองเป็นคนละเรื่องกัน การนอนไม่พอของผู้ดูแลเป็นสาเหตุที่ทำให้แผนการดูแลที่บ้านล้มเร็วกว่าเรื่องอื่น จึงควรถามค่าระดับเสียงและถามว่าวางนอกห้องนอนแล้วเดินสายเข้ามาได้ไกลแค่ไหนโดยยังได้ค่าตามที่ตั้ง

ตัวเลขที่สามคือกำลังไฟฟ้าเป็นวัตต์ ซึ่งบอกได้ว่าค่าไฟจะเพิ่มขึ้นประมาณเท่าไรเมื่อใช้ต่อเนื่องหลายชั่วโมงต่อวัน ควรขอตัวเลขนี้แล้วคำนวณกับอัตราค่าไฟของบ้านเอง ส่วนตัวเลขที่มักเป็นจุดขายมากกว่าประโยชน์จริงคือจำนวนโหมดและหน้าจอที่แสดงค่าหลายอย่าง สิ่งที่ครอบครัวใช้จริงทุกวันมีไม่กี่อย่าง คือปุ่มเปิดปิด ปุ่มตั้งค่าที่ล็อกไว้ไม่ให้เผลอหมุน และไฟเตือนเมื่อเครื่องผิดปกติ

ออกซิเจนไม่ได้ติดไฟเอง แต่ทำให้สิ่งที่ติดไฟอยู่แล้วลุกแรงและเร็วกว่าปกติมาก บริเวณรอบตัวผู้ใช้และรอบเครื่องจึงต้องไม่มีเปลวไฟ ไม่ว่าจะเป็นเตาแก๊ส ธูปเทียนที่หิ้งพระ ยากันยุงแบบจุด หรือบุหรี่ของคนในบ้าน กฎที่ใช้ได้จริงคือห้ามสูบบุหรี่ในบ้านทั้งหลังโดยไม่มีข้อยกเว้น และย้ายจุดธูปออกไปนอกบ้านหรือเปลี่ยนเป็นแบบไม่ใช้ไฟ เพราะการบอกว่าจุดห่าง ๆ ก็พอนั้นควบคุมไม่ได้จริงในบ้านที่มีคนหลายคน

เรื่องไฟฟ้าก็มีรายละเอียดที่ต่างจากเครื่องใช้ทั่วไป ควรเสียบเครื่องเข้าเต้ารับผนังโดยตรง ไม่ควรใช้ปลั๊กพ่วงร่วมกับเครื่องใช้ที่กินไฟมากอย่างหม้อหุงข้าวหรือเครื่องทำน้ำอุ่น และควรมีคนตรวจว่าเต้ารับนั้นรับโหลดได้ ตัวเครื่องเองต้องวางห่างผนังและเฟอร์นิเจอร์พอสมควรเพื่อให้ดูดอากาศได้ ไม่ควรยัดไว้ในตู้หรือชิดม่าน และไม่ควรวางในจุดที่มีฝุ่นมากเพราะแผ่นกรองจะตันเร็ว

สายออกซิเจนที่ยาวพาดพื้นเป็นสาเหตุของการหกล้มที่พบได้บ่อยและมักถูกมองข้าม เพราะครอบครัวคิดเรื่องการหายใจจนลืมเรื่องการเดิน ทางแก้คือเดินสายเลียบขอบผนังหรือยึดด้วยที่รัดสาย เลี่ยงการพาดผ่านทางเดินหลักและหน้าห้องน้ำ และเลือกความยาวสายให้พอดีกับเส้นทางที่ใช้จริง ไม่ใช่ยาวที่สุดเท่าที่ซื้อได้ ส่วนแผนสำหรับวันที่ไฟดับควรเขียนติดไว้ข้างเครื่อง ว่าถังสำรองอยู่ตรงไหน ใครเปิด และโทรหาใครเป็นคนแรก

ความเชื่อที่ว่าออกซิเจนยิ่งมากยิ่งดีเป็นความเข้าใจที่ทำให้เกิดเหตุไม่ดีที่บ้านได้จริง ในผู้ที่มีโรคปอดเรื้อรังบางกลุ่ม การได้รับออกซิเจนสูงเกินที่ร่างกายต้องการอาจทำให้การหายใจช้าลงและคาร์บอนไดออกไซด์คั่งในเลือด อาการที่ตามมาไม่ได้ดูเหมือนอาการของปอดเลย แต่มาในรูปของง่วงซึมผิดปกติ ปลุกยาก ปวดศีรษะตอนตื่นนอน สับสน หรือมือสั่นแบบกระตุก คนในบ้านจึงมักตีความผิดว่าเป็นเพราะพักผ่อนไม่พอ

ในผู้สูงอายุ การอ่านอาการยากขึ้นไปอีกเพราะอาการแสดงไม่ตรงแบบเกิดขึ้นได้บ่อย ปอดอักเสบอาจไม่มาพร้อมไข้สูงและไอชัดเจน แต่มาเป็นการเปลี่ยนแปลงของความรู้สึกตัว กินได้น้อยลง ล้มบ่อยขึ้น หรือทำกิจวัตรประจำวันที่เคยทำได้เองไม่ได้ภายในไม่กี่วัน ความเปลี่ยนแปลงของ ADL แบบเฉียบพลันจึงเป็นสัญญาณเตือนที่ควรรายงานทีมที่ดูแล ไม่ใช่สิ่งที่แก้ด้วยการเร่งออกซิเจนขึ้น

อีกชั้นหนึ่งที่ต้องระวังคือเรื่องยา ผู้สูงอายุจำนวนมากใช้ยาหลายชนิดอยู่แล้ว และยาบางกลุ่มที่ทำให้ง่วงหรือยาแก้ปวดกลุ่มแรงสามารถกดการหายใจได้ เมื่อรวมกับออกซิเจนที่ปรับเองโดยไม่มีการประเมิน ความเสี่ยงจะซ้อนกันโดยที่ไม่มีใครตั้งใจ ถ้ามียาตัวใหม่เพิ่มเข้ามาหรือมีการปรับขนาดยา ควรแจ้งทีมที่ดูแลว่าบ้านนี้ใช้ออกซิเจนอยู่ เพื่อให้พิจารณาร่วมกันตั้งแต่ต้น

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วมีประโยชน์ในการเฝ้าติดตาม แต่ไม่ใช่ใบอนุญาตให้ปรับค่าเอง ค่าที่อ่านได้เพี้ยนได้จากมือเย็น ปลายมือซีด การไหลเวียนไม่ดี ยาทาเล็บ แสงจ้า และการขยับมือระหว่างวัด สิ่งที่ควรขอจากทีมที่ดูแลคือช่วงค่าที่ต้องการสำหรับคนคนนี้ พร้อมคำสั่งชัดเจนว่าถ้าต่ำกว่านั้นให้ทำอะไรเป็นข้อ ๆ เพราะช่วงค่าที่เหมาะสมของแต่ละคนไม่เท่ากัน โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคปอดเรื้อรัง