สิ่งที่ครอบครัวได้ยินแล้วตกใจที่สุดคือเสียงครืดคราดเวลาหายใจ หลายบ้านจึงรีบหาเครื่องมาดูดออกให้หมด แต่ต้นเหตุของเสียงนั้นมีได้หลายแบบ ทั้งน้ำลายที่ค้างอยู่ในคอเพราะกลืนได้ไม่ดี เสมหะจากทางเดินหายใจส่วนล่างจริง ๆ หรือแม้แต่เศษอาหารที่ตกค้างหลังมื้อ แต่ละแบบต้องจัดการคนละอย่าง และการดูดซ้ำ ๆ แก้ได้เฉพาะบางแบบเท่านั้น

ในผู้สูงอายุที่กลืนลำบาก น้ำลายที่ค้างในคอเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมาก โดยเฉพาะเมื่อนอนราบนาน ๆ การยกหัวเตียงขึ้น การจัดศีรษะให้อยู่ในแนวที่เหมาะสม การดูแลช่องปากให้สะอาดหลายครั้งต่อวัน และการปรับความข้นของอาหารและน้ำตามที่นักกิจกรรมบำบัดหรือทีมที่ดูแลแนะนำ มักลดเสียงครืดคราดได้มากกว่าการดูดออก และยังลดความเสี่ยงของปอดอักเสบจากการสำลักด้วย

การดูดบ่อยเกินจำเป็นไม่ใช่การดูแลที่ดีกว่า เพราะการสอดสายเข้าไปกระตุ้นเยื่อบุให้บวมและสร้างสารคัดหลั่งเพิ่ม ทำให้ต้องดูดถี่ขึ้นเป็นวงจร ทั้งยังทำให้เกิดแผล เลือดออก และเพิ่มโอกาสนำเชื้อเข้าไป จึงควรขอเกณฑ์ที่ชัดจากทีมที่ดูแลว่าเมื่อไรคือควรดูด ไม่ใช่ดูดทุกครั้งที่ได้ยินเสียง

เครื่องดูดเสมหะที่ใช้ในบ้านแบ่งกว้าง ๆ ได้เป็นแบบตั้งข้างเตียงที่ใช้ไฟบ้าน แบบพกพาที่มีแบตเตอรี่ในตัวสำหรับพาออกนอกบ้านและใช้ตอนไฟดับ และแบบใช้มือบีบหรือเหยียบซึ่งไม่ต้องใช้ไฟเลยและมักถูกเตรียมไว้เป็นตัวสำรอง บ้านที่จำเป็นต้องใช้จริงมักจบที่การมีตัวหลักหนึ่งเครื่องและตัวสำรองที่ไม่ต้องพึ่งไฟอีกหนึ่งชุด เพราะการดูดเป็นเรื่องที่รอไม่ได้เมื่อจำเป็น

คุณสมบัติที่ใช้ตัดสินจริงข้อแรกคือมาตรวัดแรงดูดที่อ่านค่าได้ชัดและปรับได้ละเอียดพอ เพราะแรงดูดที่สูงเกินคือสาเหตุตรง ๆ ของการบาดเจ็บของเยื่อบุและเลือดออก ทีมที่ดูแลจะกำหนดช่วงแรงดูดที่เหมาะกับผู้สูงอายุคนนั้นให้ ถ้าเครื่องปรับไม่ได้หรือดูค่าไม่ออก ครอบครัวก็ไม่มีทางทำตามคำสั่งนั้นได้ ข้อที่สองคือกระปุกเก็บและสายต้องถอดล้างได้ง่ายในครัวเรือนจริง และต้องมีตัวกรองกันล้นเพื่อไม่ให้ของเหลวย้อนเข้าตัวเครื่อง

ข้อที่สามคือเรื่องพลังงานและเสียง ควรถามว่าแบตเตอรี่ใช้ได้นานเท่าไรต่อการชาร์จหนึ่งครั้ง ใช้งานระหว่างเสียบชาร์จได้หรือไม่ และเปลี่ยนแบตเตอรี่เองได้หรือต้องส่งศูนย์ ส่วนเสียงมีผลเมื่อต้องดูดกลางดึกในห้องที่มีคนอื่นนอนอยู่ นอกจากนี้ควรถามให้ชัดว่าสายและสายดูดชนิดต่าง ๆ ที่ใช้กับเครื่องนี้หาซื้อในประเทศได้สะดวกหรือไม่ เพราะของสิ้นเปลืองที่หาไม่ได้ทำให้เครื่องดี ๆ กลายเป็นของที่ใช้ไม่ได้

อุปกรณ์ที่สัมผัสกับทางเดินหายใจเป็นของใช้ครั้งเดียวตามที่ทีมที่ดูแลกำหนด ไม่ใช่ของที่ล้างแล้วใช้ซ้ำตามความรู้สึกว่าสะอาดแล้ว เรื่องนี้เป็นจุดที่ครอบครัวมักประหยัดโดยไม่รู้ว่ากำลังเพิ่มความเสี่ยงของการติดเชื้อในปอด ซึ่งเป็นภาวะที่ทำให้ผู้สูงอายุต้องกลับเข้าโรงพยาบาลบ่อยที่สุดอย่างหนึ่ง

อีกข้อที่ต้องแยกให้ขาดคืออุปกรณ์ที่ใช้ในช่องปากกับอุปกรณ์ที่ใช้กับทางเดินหายใจต้องไม่สลับกันเด็ดขาด ปากมีเชื้อประจำถิ่นจำนวนมาก การนำของที่ใช้ในปากแล้วไปใช้ลึกเข้าไปเท่ากับพาเชื้อเข้าไปด้วย ทีมที่ดูแลจะบอกว่าในบ้านนี้ต้องใช้เทคนิคสะอาดหรือเทคนิคปราศจากเชื้อ ซึ่งต่างกันที่วิธีจับ วิธีเตรียม และของที่ต้องใช้ จึงต้องถามให้ชัดและทำตามแบบเดียวกันทุกคน

ส่วนการล้างเครื่องและอุปกรณ์ที่ใช้ซ้ำได้ ควรขอรอบเวลาเป็นลายลักษณ์อักษร ว่าล้างหลังใช้ทุกครั้งอย่างไร ฆ่าเชื้อด้วยวิธีใด ตากให้แห้งที่ไหนโดยไม่ปนเปื้อน และเปลี่ยนสายชุดใหม่ทุกกี่วัน ความสม่ำเสมอของเรื่องนี้สำคัญกว่าการเลือกเครื่องราคาสูง เพราะเครื่องที่ล้างไม่ถูกวิธีจะกลายเป็นแหล่งเชื้อที่ส่งกลับเข้าไปในปอดทุกครั้งที่ใช้

การดูดเสมหะไม่ใช่งานบ้านชนิดหนึ่ง แต่เป็นหัตถการที่มีผลข้างเคียงจริง ทั้งภาวะออกซิเจนต่ำลงชั่วขณะขณะดูด การบาดเจ็บของเยื่อบุจนมีเลือดออก ชีพจรที่ช้าลงจากการกระตุ้นบริเวณลำคอ และการนำเชื้อเข้าไป ด้วยเหตุนี้ขอบเขตของแต่ละบ้านจึงไม่เหมือนกัน และต้องมาจากการประเมินผู้สูงอายุคนนั้นโดยทีมที่ดูแล ไม่ใช่จากการดูคลิปสอนทั่วไป

งานที่ครอบครัวมักรับมาทำได้หลังได้รับการสอนคือการดูแลช่องปาก การจัดท่าเพื่อลดการค้างของน้ำลาย การเตรียมและล้างอุปกรณ์ การตรวจว่าเครื่องทำแรงดูดได้ตามค่าที่ตั้งก่อนใช้ การสังเกตและจดลักษณะสิ่งที่ดูดออกมา และการดูดเฉพาะในช่องปากในขอบเขตที่พยาบาลสอนไว้ ส่วนการสอดสายลึกเข้าไปในทางเดินหายใจ การดูดผ่านท่อเจาะคอ และการตัดสินใจว่าต้องให้ออกซิเจนก่อนหรือหลังดูด เป็นเรื่องที่ต้องมีการสอนเฉพาะรายและมีคำสั่งกำกับ

สิ่งที่ควรขอจากพยาบาลให้ครบมีสามอย่าง คือขอบเขตว่าลึกได้แค่ไหนและนานครั้งละเท่าไร เกณฑ์ว่าเมื่อไรควรดูดและเมื่อไรไม่ควร และสัญญาณให้หยุดทันทีพร้อมสิ่งที่ต้องทำต่อ ทั้งสามอย่างควรเขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษรและติดไว้ใกล้เครื่อง เพราะคนที่อยู่เวรกลางคืนหรือญาติที่มาสลับวันหยุดจะได้ไม่ต้องเดาเอง และควรให้ทุกคนที่จะต้องทำได้เรียนพร้อมกันแล้วลองทำให้พยาบาลดู ไม่ใช่ให้คนเดียวไปเรียนแล้วมาบอกต่อ

การมีเครื่องอยู่ที่บ้านทำให้หลายครอบครัวรู้สึกว่าจัดการเองได้ แล้วเลื่อนการไปพบแพทย์ออกไป ทั้งที่สิ่งที่ควรเฝ้าดูไม่ใช่ปริมาณเสมหะอย่างเดียว ในผู้สูงอายุ อาการแสดงไม่ตรงแบบเกิดขึ้นได้บ่อย ปอดอักเสบอาจมาโดยไม่มีไข้สูงและไม่มีไอชัดเจน แต่มาเป็นซึมลง กินได้น้อยลง ล้มบ่อยขึ้น หรือมีภาวะสับสนเฉียบพลันภายในหนึ่งถึงสองวัน ซึ่งเป็นสัญญาณที่ต้องรีบให้แพทย์ประเมิน

สิ่งที่ใช้ติดตามได้ดีอีกอย่างคือการเปลี่ยนแปลงของกิจวัตรประจำวัน หรือ ADL ถ้าคนที่เคยนั่งได้เองหรือช่วยพลิกตัวได้เริ่มทำไม่ได้ภายในไม่กี่วัน นั่นเป็นการเปลี่ยนแปลงที่มีความหมายมากกว่าการนับจำนวนครั้งที่ดูด ควรจดไว้เป็นวันที่แล้วรายงานทีมที่ดูแล พร้อมกับลักษณะของสิ่งที่ดูดออกมา ทั้งสี ความข้น ปริมาณ และกลิ่น เพราะเป็นข้อมูลที่ช่วยแยกได้ว่าเป็นน้ำลายค้างหรือเป็นการติดเชื้อที่กำลังก่อตัว

เรื่องยาก็เกี่ยวข้องโดยตรง ผู้สูงอายุจำนวนมากใช้ยาหลายชนิดอยู่แล้ว ยาบางกลุ่มทำให้ปากแห้งและสารคัดหลั่งเหนียวขึ้นจนดูดยากและเสี่ยงต่อการเกิดแผลมากขึ้น ยาบางกลุ่มที่ทำให้ง่วงจะลดการไอตามธรรมชาติซึ่งเป็นกลไกป้องกันที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่ง และในผู้ที่อยู่ในภาวะเปราะบาง ผลเหล่านี้จะชัดกว่าคนทั่วไป หากมียาใหม่เพิ่มหรือมีการปรับขนาดยา ควรแจ้งทีมที่ดูแลว่าบ้านนี้มีปัญหาเรื่องการจัดการสารคัดหลั่งอยู่ เพื่อให้ทบทวนรายการยาร่วมกัน