คำที่ได้ยินบ่อยที่สุดตอนพาไปพบแพทย์คือรู้สึกว่าดีขึ้น หรือรู้สึกว่าแย่ลง ปัญหาคือคนที่ทำแผลทุกวันจะคุ้นตากับแผลจนมองไม่เห็นการเปลี่ยนแปลงที่ค่อยเป็นค่อยไป และคนที่มาเห็นสัปดาห์ละครั้งจะตกใจกับสิ่งที่จริง ๆ แล้วดีขึ้นแล้ว ความเห็นสองแบบนี้ทำให้ครอบครัวเถียงกันโดยไม่มีใครมีข้อมูล

ทางออกไม่ได้ยาก คือถ่ายภาพจากระยะเดิมและมุมเดิมทุกครั้งที่เปิดแผล วางไม้บรรทัดเล็กเทียบขนาด และใช้แสงจากโคมไฟตัวเดิม ภาพสามภาพเรียงกันบอกแนวโน้มได้ดีกว่าคำบรรยายสิบประโยค และยังทำให้การคุยกับพยาบาลหรือแพทย์ในวันนัดสั้นลงและตรงประเด็นขึ้น

สิ่งที่หลายบ้านลืมคือตั้งชื่อไฟล์หรือใส่วันที่ในบันทึก เมื่อภาพสะสมสามสิบภาพโดยไม่มีวันที่กำกับ มันจะกลายเป็นกองภาพที่ใช้ตัดสินใจอะไรไม่ได้เลย ให้จดวันเวลาและชื่อผู้ทำแผลไว้คู่กับภาพเสมอ

เมื่อวัสดุปิดแผลหมดกลางสัปดาห์ ทางเลือกที่ง่ายที่สุดคือไปหยิบของที่หน้าตาคล้ายกันจากร้าน หรือลดจำนวนครั้งที่ทำเพราะเห็นว่าแผลแห้งดีแล้ว ทั้งสองอย่างดูเป็นการตัดสินใจเล็ก ๆ แต่มีผลจริงต่อความชื้นของแผล ซึ่งเป็นตัวแปรที่ผู้สั่งการรักษาเลือกวัสดุมาเพื่อควบคุมโดยเฉพาะ

จุดที่ครอบครัวมักไม่รู้คือวัสดุปิดแผลหน้าตาคล้ายกันอาจทำหน้าที่ต่างกันมาก บางชนิดออกแบบให้ดูดซับ บางชนิดให้คงความชื้น บางชนิดกันน้ำ บางชนิดไม่ควรใช้กับแผลที่มีสารคัดหลั่งมาก การหยิบผิดจึงไม่ใช่แค่เสียเงินเปล่า แต่อาจทำให้ผิวรอบแผลเปื่อยหรือแผลแห้งเกินไป

สิ่งที่ควรทำแทนคือนับของล่วงหน้าเป็นจำนวนครั้งจนถึงวันนัด และถ้าใกล้หมดให้ติดต่อหน่วยบริการที่ให้คำสั่งไว้เพื่อถามชื่อของทดแทนที่ใช้ได้ หลายพื้นที่มีบริการดูแลต่อเนื่องที่บ้านหรือหน่วยบริการใกล้บ้านที่รับทำแผลต่อ ซึ่งเงื่อนไขและสิทธิที่ใช้ได้ต่างกันไป ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดกับหน่วยบริการหรือสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติก่อนวางแผนจริง

ครอบครัวจำนวนมากวัดไข้ทุกเช้า เห็นตัวเลขปกติแล้ววางใจ แต่ในผู้สูงอายุ การตอบสนองของร่างกายต่อการติดเชื้ออาจไม่ชัดเหมือนวัยหนุ่มสาว ลักษณะที่พบได้คืออาการแสดงไม่ตรงแบบ ซึ่งหมายถึงโรคเดิมมาด้วยหน้าตาที่ไม่เหมือนตำรา เช่น การติดเชื้ออาจมาด้วยความสับสนที่เพิ่งเกิด กินได้น้อยลง หรืออยู่ ๆ ลุกเดินไม่ไหว โดยที่ไข้ยังไม่ขึ้น

ความสับสนที่เกิดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน มีอาการขึ้นลงในวันเดียวกัน และสมาธิลดลงจนคุยไม่ต่อเนื่อง เรียกว่าภาวะสับสนเฉียบพลันหรือ delirium ซึ่งต่างจากภาวะสมองเสื่อมที่เปลี่ยนช้าเป็นเดือนเป็นปี และต่างจากภาวะซึมเศร้าที่มักมีอารมณ์เศร้าเป็นแกนหลัก การแยกสามอย่างนี้สำคัญ เพราะภาวะสับสนเฉียบพลันมักมีสาเหตุที่แก้ไขได้ เช่น การติดเชื้อ ภาวะขาดน้ำ ปวดที่ควบคุมไม่ได้ หรือผลจากยา และควรได้รับการประเมินโดยเร็ว

การเฝ้าดูจึงควรมองทั้งคน ไม่ใช่มองเฉพาะแผล วิธีที่ทำได้ทุกวันคือถามตัวเองสามข้อ วันนี้เขารู้ตัวและคุยได้เหมือนเมื่อวานไหม กินและดื่มน้ำได้เท่าเดิมไหม และลุกเดินหรือทำกิจวัตรประจำวันได้เท่าเดิมไหม ถ้าข้อใดข้อหนึ่งเปลี่ยนพร้อมกับแผลที่ดูไม่ดีขึ้น ให้ถือว่าต้องยกระดับความเร่งด่วน

แผลไม่ได้หายด้วยผ้าปิดแผลอย่างเดียว แต่หายด้วยเลือดที่ไปเลี้ยง โปรตีนที่ร่างกายเอาไปสร้างเนื้อเยื่อ และภาวะโรคร่วมที่ควบคุมได้ดีพอ ครอบครัวที่ทุ่มเทกับเทคนิคการปิดแผลแต่ไม่ได้ดูว่าผู้สูงอายุกินได้เท่าไรหลังกลับบ้าน มักเจอว่าแผลนิ่งอยู่กับที่โดยไม่มีคำอธิบาย

เรื่องยาเป็นอีกครึ่งหนึ่งที่ถูกแยกออกไป ผู้สูงอายุที่กลับจากโรงพยาบาลมักมีรายการยาที่เปลี่ยนไปจากเดิม บางตัวถูกหยุด บางตัวถูกเพิ่ม และบางบ้านยังมียาเดิมค้างอยู่ในตู้ จนกินซ้ำซ้อนโดยไม่ตั้งใจ สภาพที่ใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันจากหลายแหล่ง หรือ polypharmacy ทำให้ไม่มีใครเห็นภาพรวม และเพิ่มโอกาสเกิดผลข้างเคียงที่กระทบทั้งความง่วง การทรงตัว และความอยากอาหาร ทางแก้ไม่ใช่ให้ครอบครัวตัดสินเอง แต่คือรวบรวมยาทั้งหมดรวมทั้งยาซื้อเอง สมุนไพร และอาหารเสริม ไปทบทวนกับแพทย์หรือเภสัชกรในคราวเดียว

ด้านอาหาร สิ่งที่ทำได้เองอย่างปลอดภัยคือสังเกตว่าเขากินได้จริงแค่ไหน เคี้ยวไหวไหม มีปัญหาฟันหรือแผลในปากไหม และมีอาการไอหรือเสียงเปลี่ยนหลังกลืนหรือไม่ ส่วนการกำหนดปริมาณโปรตีนหรือสารอาหารเฉพาะราย ต้องให้แพทย์หรือนักโภชนาการเป็นผู้กำหนด เพราะผู้ที่มีโรคไตหรือโรคหัวใจใช้คำแนะนำชุดเดียวกับคนทั่วไปไม่ได้