สูงวัยไทย
เข็นรถเข็นผู้ป่วยขึ้นลงฟุตบาทและทางลาด ผู้ดูแลควรทำอย่างไรให้ปลอดภัย
พิมพ์เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026
เข็นรถเข็นผู้ป่วยขึ้นลงฟุตบาทและทางลาด ผู้ดูแลควรทำอย่างไรให้ปลอดภัย
เทคนิคเข็นรถเข็นผู้ป่วยข้ามขอบฟุตบาท ทางลาดชัน และทางต่างระดับนอกบ้าน ทั้งการใช้แกนกดเอียงล้อหน้า การเข็นถอยหลังลงทางลง การล็อกเบรก และเมื่อใดควรขอแรงช่วย
เผยแพร่เมื่อ 7 พฤศจิกายน 2026

รูปภาพโดย Joelma Costa / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- ขึ้นฟุตบาท ให้เอียงล้อหน้าขึ้นด้วยการกดแกนกดเอียงที่ด้านล่างมือจับ ค่อยวางล้อหน้าบนขอบ แล้วดันล้อหลังขึ้น ลงฟุตบาท ให้เข็นถอยหลังโดยผู้ดูแลเดินลงก่อนและควบคุมล้อหลัง ทางลาดชันขึ้นเข็นไปข้างหน้า ทางลาดชันลงควรถอยหลัง ระดับความชันที่ผู้ดูแลเข็นเดี่ยวได้ปลอดภัยต่างกันตามแรงและน้ำหนักผู้นั่ง จึงควรขอแรงเพิ่มเมื่อสงสัย
- ก่อนทุกครั้งต้องล็อกเบรกเมื่อหยุด ใช้เข็มขัดนิรภัยถ้ารถรุ่นนั้นมี ให้ผู้นั่งวางเท้าบนที่พักเท้า และบอกผู้นั่งล่วงหน้าก่อนเอียงรถ ผู้นั่งที่ตกใจง่ายอาจโน้มตัวไปข้างหน้าหรือเกร็ง
- รถเข็นแต่ละรุ่นมีจุดสมดุลต่างกัน ควรอ่านคู่มือของรุ่นที่ใช้และให้ผู้เชี่ยวชาญสอนหรือสาธิตก่อนใช้นอกบ้านครั้งแรก
- ถ้ามีทางลาดที่ชันมาก ขอบสูงเกินมือเดียวคุมไม่ไหว หรือรถเอียงจนผู้นั่งตกใจ ให้หยุดและเปลี่ยนเส้นทาง ไม่ควรฝืน
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับผู้ดูแลที่เข็นรถเข็นผู้ป่วยหรือผู้สูงอายุออกนอกบ้านเป็นครั้งคราว ไปโรงพยาบาล ตลาด หรือสวนสาธารณะ
- เหมาะกับครอบครัวที่เพิ่งได้รถเข็นแบบมีผู้เข็น และยังไม่เคยผ่านทางต่างระดับ
- ไม่เหมาะเป็นการฝึกแทนผู้เชี่ยวชาญ ถ้าผู้นั่งมีน้ำหนักมาก รถเป็นรุ่นพิเศษ หรือผู้ดูแลเองมีปัญหาหลังและข้อ ควรขอให้นักกายภาพบำบัดหรือนักกิจกรรมบำบัดสอนวิธีที่เหมาะ
สิ่งที่ควรรู้
เข้าใจจุดสมดุลของรถเข็นก่อน
รถเข็นผู้ป่วยแบบมีผู้เข็นมักมีล้อหลังเล็ก ล้อหน้าหมุนเป็นอิสระ และมีมือจับด้านหลัง จุดศูนย์ถ่วงอยู่ใกล้ล้อหลัง ถ้าเอียงล้อหน้าขึ้นมากเกินไปหรือผู้นั่งเอนตัวไปด้านหลัง รถอาจหงายหลัง ส่วนเมื่อลงทางลาดชันไปข้างหน้า น้ำหนักจะเทไปที่ล้อหน้า ทำให้รถพุ่งและผู้นั่งเสี่ยงตกจากเบาะ
เพราะเหตุนี้ทางขึ้นและทางลงใช้ท่าต่างกัน และควรฝึกท่าที่ไม่มีผู้นั่งก่อน หรือฝึกกับคนที่ไว้ใจและมีผู้ช่วยคอยอยู่ข้าง ๆ
ขึ้นฟุตบาทอย่างปลอดภัย
หยุดรถหน้าขอบให้ตรง บอกผู้นั่งว่าจะเอียงรถ เหยียบแกนกดเอียงที่ด้านหลังของล้อหลังด้วยเท้า พร้อมกดมือจับลงเบา ๆ เพื่อยกล้อหน้า วางล้อหน้าบนขอบหรือพื้นบนขอบ แล้วเข็นไปข้างหน้าจนล้อหลังชิดขอบ แล้วยกมือจับขึ้นเล็กน้อยพร้อมดันให้ล้อหลังขึ้นตามไป
ในกรณีขอบสูงหรือผู้นั่งหนัก ให้ขอคนที่สองช่วยยกด้านหน้า ไม่ควรฝืนด้วยกำลังเดียว เพราะผู้ดูแลที่หลังไม่ดีเสี่ยงบาดเจ็บ ไม่ควรเอียงรถจนล้อหน้าลอยสูงกว่าที่จำเป็น
ลงฟุตบาทด้วยการเข็นถอยหลัง
หมุนรถให้ผู้นั่งหันหลังไปทางทางลง ผู้ดูแลเดินลงก่อน ใช้มือจับรถทั้งสองข้าง ค่อย ๆ ปล่อยล้อหลังลงขอบอย่างช้า แล้วจึงเอียงล้อหน้าลงถึงพื้นเมื่อล้อหลังพ้นขอบแล้ว วิธีนี้ทำให้น้ำหนักตัวผู้นั่งพิงไปทางพนักพิง ไม่ไถลไปข้างหน้า
บอกผู้นั่งว่ากำลังจะถอยหลัง เพื่อให้ท่านไม่ตกใจ และให้วางมือบนตักหรือที่วางแขน ไม่เอื้อมจับล้อ
ทางลาดชันขึ้นและลง เบรกและการควบคุม
ขึ้นทางลาด เข็นไปข้างหน้าด้วยก้าวสม่ำเสมอ ไม่เร่ง และหยุดพักเมื่อรู้สึกล้า โดยล็อกเบรกก่อนปล่อยมือ ลงทางลาดชัน ให้ถอยหลังโดยหันหลังลงและควบคุมรถไว้ ถ้ามีเบรกมือที่มือจับ ให้ใช้ช่วยชะลอรถ ไม่ควรให้รถไหลเองแล้วคอยดึง
ความชันที่เข็นได้ปลอดภัยขึ้นกับผู้ดูแล ผู้นั่ง และพื้นผิว เมื่อทางลาดชันเกินกว่าที่จะคุมได้ สั่นเทา หรือผู้นั่งหวาดกลัว ให้หาเส้นทางอื่นหรือให้ผู้อื่นช่วย ในที่สาธารณะบางแห่งมีทางลาดมาตรฐานสำหรับรถเข็น ควรใช้เส้นทางนั้นก่อน
ทางเท้าจริงมักไม่เรียบเหมือนที่คิด
ทางเท้าในเมืองมักมีกระเบื้องเป็นร่อง ฝาท่อ รากไม้ดันพื้น ป้ายและเสาตั้งกลางทาง และขอบที่สูงต่างกันเป็นช่วง ๆ ล้อหน้าขนาดเล็กของรถเข็นติดร่องแล้วหยุดกะทันหันได้ ผู้นั่งจึงโยกไปข้างหน้า ควรเข็นช้า มองพื้นข้างหน้าสามถึงห้าก้าว และเลี่ยงฝาท่อหรือร่องที่กว้างกว่าล้อหน้า
ฝนตกหรือพื้นเปียกทำให้ล้อลื่นและเบรกได้ผลน้อยลง ควรชะลอและเลือกพื้นที่แห้ง ส่วนวันแดดจัดผู้นั่งอาจร้อนจนอ่อนเพลีย ควรเตรียมน้ำดื่ม หมวก และหาที่ร่มพัก เพราะท่านที่ความรู้สึกกระหายลดลงตามวัยอาจไม่บอกว่าเหนื่อย
ผู้นั่งก็เป็นส่วนหนึ่งของความปลอดภัย
ผู้นั่งที่ตัวลื่นออกจากเบาะ เอนไปด้านหลังมาก หรือมีภาวะความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า อาจเวียนศีรษะเมื่อรถเอียง ควรให้ท่านนั่งชิดพนักพิง เท้าอยู่บนที่พักเท้า และแจ้งอาการทุกครั้งที่ไม่สบาย ผู้ดูแลควรสังเกตสีหน้า ถ้าท่านซีด เหงื่อออก หรือบอกว่าหน้ามืด ให้หยุดและล็อกเบรกก่อน
ภาระของผู้ดูแลเองก็สำคัญ การเข็นรถเป็นกิจวัตรประจำวันของหลายครอบครัว หากหลังปวดหรือไหล่เจ็บซ้ำ ควรปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องท่าและอุปกรณ์ช่วย เพราะผู้ดูแลที่บาดเจ็บทำให้การดูแลต่อเนื่องไม่ได้

รูปภาพโดย SHVETS production / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ตรวจรถก่อนออกนอกบ้าน
ใช้เวลาไม่ถึงห้านาทีทุกครั้งก่อนออกเดินทาง
- ตรวจเบรกสองข้างว่าล็อกจริง
- ตรวจลมยางหรือสภาพล้อ ถ้าเป็นล้อยางลม
- ตรวจแกนกดเอียงว่ายังแข็งแรง ไม่งอ
- ตรวจเข็มขัดและที่พักเท้า
- ตรวจเส้นทางล่วงหน้าว่ามีทางลาดหรือลิฟต์
ลำดับก่อนเอียงรถหรือผ่านทางต่างระดับ
ล็อกเบรกและบอกผู้นั่ง ตรวจว่าเท้าอยู่บนที่พักเท้า และมือไม่ได้อยู่ใกล้ล้อ แล้วปลดเบรก ทำท่าตามลำดับโดยไม่เร่ง ทบทวนทุกครั้งแม้ทำบ่อย เพราะความชินทำให้พลาดขั้นตอนได้
ซ้อมกับผู้ช่วยและกำหนดสัญญาณ
ฝึกบนทางต่างระดับเตี้ย ๆ ที่บ้านก่อน เช่น ธรณีประตูสูงไม่มาก โดยมีคนที่สองยืนข้างและผู้นั่งเป็นคนที่ไว้ใจ ตกลงสัญญาณหยุด เช่นพูดว่าหยุด แล้วทุกคนหยุดทันที หลังฝึกจึงค่อยไปทางจริง
อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับขั้นตอนข้างต้น
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
โปรแถมเบาะ ฟรี! รถเข็นน้ำหนักเบาพิเศษ KARMA ERGO3 ERGO 3 รถเข็นผู้ป่วย รถเข็น วีลแชร์เบา ล้อเล็ก 12กก ล้อใหญ่ 14กก
Karma(คาร์ม่า)รถเข็นไฟฟ้า ยี่ห้อ Yuwell Electric Wheelchair รุ่น D130FL รับประกันศูนย์ไทย 3 ปี
Yuwellรถเข็นวีลแชร์ Wheelchair Yuwell รุ่น H053C รับประกันศูนย์ไทย 1 ปี
Yuwellรถเข็นผู้ป่วย น้ำหนักเบา พับได้ ยี่ห้อ Yuwell รุ่น H053C รับประกันศูนย์ไทย 3 ปี
Yuwell
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าเข็นผู้นั่งลงทางลาดชันไปข้างหน้า
- อย่าปล่อยมือจากรถบนทางลาดโดยไม่ล็อกเบรก
- อย่าเอียงรถโดยไม่บอกผู้นั่ง
- อย่าฝืนยกขอบสูงเพียงลำพังถ้าผู้นั่งหนักหรือผู้ดูแลหลังไม่ดี
- อย่าให้ผู้นั่งเอื้อมมือจับล้อขณะรถเคลื่อน
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 ทันทีถ้ารถพลิกหรือผู้นั่งตกจากรถแล้วศีรษะกระแทก หมดสติ สับสน ปวดสะโพกหรือคอรุนแรง ขยับแขนขาไม่ได้ หรือหายใจลำบาก อย่าพยายามยกผู้นั่งเองหากสงสัยกระดูกหัก
- พบแพทย์ในวันเดียวกันถ้าผู้นั่งหรือผู้ดูแลมีฟกช้ำมาก ปวดข้อ หรือเกือบล้มแล้วมีอาการเวียนศีรษะ หน้ามืด ตามมา
- นัดพบนักกายภาพบำบัดหรือนักกิจกรรมบำบัดเร็ว ๆ นี้ ถ้าผู้ดูแลปวดหลังหรือไหล่จากการเข็นซ้ำ ๆ หรือผู้นั่งมักไถลจากเบาะ
- จดเส้นทางที่ลำบาก จุดที่เกือบมีปัญหา และอาการของผู้นั่งหลังออกนอกบ้าน เพื่อปรึกษาในนัดถัดไปและหาทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า
เช็กลิสต์สรุป
- ตรวจเบรก ล้อ แกนกดเอียง และเข็มขัดก่อนออก
- สำรวจเส้นทางล่วงหน้า หาทางลาดหรือลิฟต์
- บอกผู้นั่งทุกครั้งก่อนเอียงหรือถอยหลัง
- ขึ้นขอบด้วยแกนกดเอียง ลงขอบด้วยการถอยหลัง
- ลงทางลาดชันโดยถอยหลังและควบคุมตลอด
- ล็อกเบรกทุกครั้งที่หยุด
- ขอแรงที่สองเมื่อขอบสูงหรือทางชัน
คำถามที่พบบ่อย
ขึ้นฟุตบาทต้องเอียงล้อหน้าสูงแค่ไหน
ให้ล้อหน้าพ้นความสูงของขอบเพียงพอเท่านั้น ไม่ต้องยกสูงมาก เพราะยิ่งเอียงมาก รถยิ่งเสี่ยงหงายหลัง ควรฝึกกับผู้ช่วยก่อนและขอให้ผู้เชี่ยวชาญสาธิต
ทำไมลงฟุตบาทต้องถอยหลัง
เพราะน้ำหนักผู้นั่งพิงไปทางพนักพิง ทำให้ไม่ไถลไปข้างหน้า และผู้ดูแลควบคุมล้อหลังได้ดีกว่า ลงไปข้างหน้าอาจทำให้รถพุ่งและผู้นั่งตกจากเบาะ
ผู้ดูแลคนเดียวเข็นผู้นั่งตัวใหญ่ข้ามขอบได้ไหม
ขึ้นกับแรงและน้ำหนักผู้นั่ง ไม่มีตัวเลขตายตัว ถ้าไม่แน่ใจให้ขอแรงเพิ่ม หรือใช้ทางลาด/ลิฟต์ เพราะผู้ดูแลที่บาดเจ็บหลังเสี่ยงเรื้อรัง
รถเข็นไม่มีแกนกดเอียงทำอย่างไร
บางรุ่นไม่มี ให้ใช้ทางลาดเป็นหลัก และขอให้ร้านอุปกรณ์การแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่ารุ่นนั้นเอียงอย่างไรอย่างปลอดภัย อย่าเอียงโดยจับมือจับอย่างเดียวเพราะควบคุมยาก
ผู้นั่งบอกว่ากลัวตอนเอียงรถ ควรทำอย่างไร
หยุดและอธิบายแต่ละขั้นก่อนทำ พูดช้า ๆ ให้ท่านจับที่วางแขน และฝึกที่ต่างระดับเตี้ยก่อน ถ้ากลัวมาก เลือกเส้นทางที่ไม่มีขอบ ความกลัวสะท้อนความปลอดภัยที่ท่านรับรู้ ควรฟังและปรับ
ควรไปเรียนเทคนิคเข็นรถจากใคร
นักกายภาพบำบัดหรือนักกิจกรรมบำบัดที่โรงพยาบาล หรือผู้เชี่ยวชาญที่ร้านอุปกรณ์การแพทย์ที่สาธิตรุ่นที่ท่านใช้ โดยสอบถามสถานพยาบาลที่ดูแลท่านว่ามีบริการสอนผู้ดูแลหรือไม่
สรุป
- ขึ้นทางต่างระดับด้วยการเอียงล้อหน้า ลงด้วยการถอยหลังจะทำให้น้ำหนักผู้นั่งอยู่ในรถ
- เบรก เข็มขัด และการบอกผู้นั่งเป็นขั้นตอนที่ห้ามข้าม
- ถ้าสงสัยว่าไม่ปลอดภัย ให้หยุด ขอแรง หรือเปลี่ยนเส้นทาง
- ผู้ดูแลที่เจ็บหลังควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ ไม่ฝืนต่อ
อุปกรณ์ที่คนมักหาคู่กับเรื่องนี้
รายการนี้รวบรวมจากหมวดสินค้าที่เกี่ยวข้อง ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์และไม่ใช่การรับรองคุณภาพสินค้า ควรอ่านเกณฑ์การเลือกในบทความก่อน แล้วค่อยเทียบรุ่นด้วยตัวเอง
รถเข็นผู้ป่วยปรับนอนได้ รุ่น เดย์เบด รถวีลแชร์ปรับนอนได้ 180องศา เบาะหนานุ่มนอนสบายอัลลอยไม่เป็นสนิม
Synergy(ซินเนอร์จี้)MEDILA รถเข็นวีลแชร์ รถเข็นผู้ป่วย Wheelchair รถเข็นวีลแชร์ รุ่น BASIX , BASIX-B , BASIX-MB
Medila(เมดิล่า)รถเข็นผู้สูงอายุ พับได้ น้ำหนักเบา 7.8กก. รับน้ำหนัก 120กก. ล้อกันระเบิด เบรก 2 ระบบ พกพาสะดวก แบรนด์ KANBEIO
KANBEIORollator วีลแชร์ รถเข็นผู้ป่วยหัดเดิน พับเก็บได้มี6ล้อและที่พักเท้า รถเข็นช่วยเดิน walker 4 ขา รถเข็นคนแก่ walker มีล้อ
ลิงก์สินค้าเป็นลิงก์พาร์ทเนอร์ (affiliate) เราอาจได้รับค่าคอมมิชชันเมื่อคุณซื้อผ่านลิงก์ โดยคุณไม่ต้องจ่ายเพิ่ม และค่าคอมมิชชันไม่มีผลต่อการคัดเลือกหรือลำดับที่แสดง อ่านนโยบายฉบับเต็ม
แหล่งข้อมูล
- Assistive technology — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
- Falls — World Health Organization (WHO) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
- คู่มือการดูแลผู้สูงอายุที่บ้านสำหรับผู้ดูแล — กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-11-07)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

ใช้รถเข็นให้คุณพ่อทุกวัน แต่ยังไม่รู้ว่าจุดไหนที่ต้องระวังบ้าง
การใช้รถเข็นในผู้สูงอายุมีรายละเอียดมากกว่าการเข็นไปมา ทั้งขนาดที่พอดี การล็อกเบรกก่อนขยับตัว และการสังเกตผิวหนังจากการนั่งนาน คู่มือนี้ช่วยให้ครอบครัวใช้รถเข็นได้ปลอดภัยและรักษาความสามารถที่ยังเหลืออยู่

เข็นรถเข็นให้คุณยายทุกวัน แต่จุดที่มักพลาดคืออะไรบ้าง
การเข็นรถเข็นดูเหมือนเรื่องง่าย แต่ความเคยชินมักทำให้ครอบครัวมองข้ามจุดเสี่ยงสำคัญ ตั้งแต่การลืมล็อกเบรกไปจนถึงการปล่อยให้นั่งท่าเดิมนานเกินไป บทความนี้รวมข้อผิดพลาดที่พบบ่อยและวิธีแก้ที่ทำได้จริงในบ้าน

วิธีสร้างและใช้ทางลาดในบ้านให้ผู้สูงอายุเดินและใช้รถเข็นได้ปลอดภัย
ขั้นตอนทำและใช้ทางลาดในบ้านสำหรับผู้สูงอายุ ตั้งแต่คำนวณความชัน เลือกวัสดุกันลื่น ติดตั้งราวจับ ไปจนถึงวิธีใช้งานจริงที่ปลอดภัยทั้งเดินเองและใช้รถเข็น

ทางลาดธรณีประตูในบ้านสำหรับรถเข็นและโครงช่วยเดิน วัดอะไรก่อนซื้อ
ทางลาดธรณีประตูในบ้านช่วยรถเข็นและวอล์คเกอร์ข้ามขอบได้ถ้าวัดถูก ดูวิธีวัดความสูง ความกว้างประตู สีขอบ และกรณีที่ควรรื้อธรณีประตูแทนการซื้อ

เลือกรถเข็นผู้สูงอายุแบบไหนเหมาะกับบ้าน: เทียบชนิด ขนาด และงบประมาณ
เปรียบเทียบรถเข็นมือเข็นทั่วไป รถเข็นน้ำหนักเบา และรถเข็นไฟฟ้า พร้อมวิธีวัดขนาดตัวผู้สูงอายุและความกว้างประตูบ้าน ก่อนตัดสินใจซื้อหรือเช่า