สูงวัยไทย
เช็กลิสต์อุปกรณ์และจุดสังเกตแผลผู้สูงอายุ ก่อนและหลังทำแผลทุกครั้ง
พิมพ์เมื่อ 4 สิงหาคม 2026
เช็กลิสต์อุปกรณ์และจุดสังเกตแผลผู้สูงอายุ ก่อนและหลังทำแผลทุกครั้ง
เช็กลิสต์ตรวจของใช้ทำแผลให้ครบก่อนเริ่ม และจุดสังเกตสภาพแผลที่ต้องดูทุกครั้งหลังเปิดผ้าปิดแผล เพื่อจับสัญญาณติดเชื้อได้เร็วในผู้สูงอายุที่แผลหายช้ากว่าคนวัยอื่น
ตรวจสอบล่าสุด 5 สิงหาคม 2026

รูปภาพโดย Roger Brown / Pexels
ข้อจำกัดความรับผิดชอบทางการแพทย์
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการศึกษาเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ไม่สามารถใช้วินิจฉัย รักษา หรือป้องกันโรคได้ หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
คำตอบสั้น ๆ
- เช็กลิสต์นี้แบ่งเป็นสองส่วน คือของที่ต้องมีครบก่อนเริ่มทำแผล และจุดที่ต้องสังเกตทุกครั้งหลังเปิดผ้าปิดแผลเก่า ใช้แทนการนึกทบทวนเองว่าวันนี้แผลเหมือนเดิมหรือเปลี่ยนไป
- ของที่ขาดไม่ได้คือผ้าปิดแผลตามที่พยาบาลสั่ง ถุงมือสะอาด และภาชนะหรือถุงสำหรับทิ้งของเสียแยกต่างหาก ไม่ใช่แค่สำลีกับน้ำเกลือเท่านั้น
- จุดสังเกตที่สำคัญที่สุดคือการเทียบสภาพแผลกับครั้งก่อน ไม่ใช่ดูเฉพาะแผลวันนี้เพียงอย่างเดียว เพราะความเปลี่ยนแปลงเมื่อเทียบกับของเดิมบอกทิศทางการหายได้ชัดกว่า
- หากพบจุดสังเกตที่อยู่ในระดับเสี่ยงสูงตามเช็กลิสต์นี้ ให้หยุดปิดแผลทันทีและติดต่อทีมแพทย์ก่อน ไม่ควรปิดแผลต่อแล้วรอดูอาการเอง
เหมาะกับใคร
- เหมาะกับครอบครัวที่ทำแผลผู้สูงอายุที่บ้านอยู่แล้วและต้องการรายการตรวจสอบสั้น ๆ ใช้ซ้ำได้ทุกวัน มากกว่าคำอธิบายขั้นตอนทำแผลแบบละเอียด ซึ่งมีแยกไว้ในบทความขั้นตอนทำแผลของเว็บไซต์
- เหมาะกับบ้านที่มีผู้ดูแลหลายคนผลัดกันทำแผล เพราะเช็กลิสต์ช่วยให้ทุกคนสังเกตจุดเดียวกันและมาตรฐานเดียวกัน
- ไม่ทดแทนการประเมินแผลโดยพยาบาลหรือแพทย์ โดยเฉพาะแผลผ่าตัดใหญ่ แผลที่มีท่อระบาย หรือแผลในผู้ที่มีโรคเบาหวานที่ควบคุมได้ไม่ดี ซึ่งต้องติดตามใกล้ชิดกว่าแผลทั่วไป
สิ่งที่ควรรู้
ทำไมต้องแยกเช็กลิสต์ของใช้กับเช็กลิสต์การสังเกต
การทำแผลที่บ้านมีสองส่วนที่ง่ายต่อการพลาดต่างกัน ส่วนแรกคือของใช้ไม่ครบระหว่างทำแผล ทำให้ต้องหยุดกลางคันไปหยิบของเพิ่ม ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงปนเปื้อน ส่วนที่สองคือการสังเกตสภาพแผลที่มักถูกมองข้ามเพราะรีบทำแผลให้เสร็จเร็ว ๆ การแยกเป็นสองเช็กลิสต์ช่วยให้ผู้ดูแลตรวจทั้งสองเรื่องได้ครบโดยไม่สับสน
ครอบครัวส่วนใหญ่มักเจอว่าจุดที่พลาดบ่อยที่สุดไม่ใช่วิธีทำแผลผิด แต่เป็นการลืมสังเกตความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ที่สะสมมาหลายวันจนกลายเป็นสัญญาณติดเชื้อที่ชัดเจนแล้ว
ของที่ต้องตรวจให้ครบก่อนเริ่มทำแผลทุกครั้ง
ก่อนเริ่มทำแผล ควรตรวจว่าของทุกชิ้นพร้อมใช้งานและยังไม่หมดอายุหรือปนเปื้อน โดยเฉพาะผ้าปิดแผลและน้ำยาที่ต้องเก็บในสภาพที่เหมาะสมตามฉลาก ของบางอย่างอย่างถุงมือหากเปิดกล่องทิ้งไว้นานหรือเก็บในที่ชื้นอาจเสื่อมสภาพเร็วกว่าที่คิด
ควรมีของสำรองไว้อย่างน้อยสำหรับสองถึงสามวัน เพื่อไม่ให้ต้องหยุดทำแผลกลางคันหากของหมดกะทันหันในวันที่หาซื้อเพิ่มไม่สะดวก
- ผ้าปิดแผลและน้ำยาทำความสะอาดตามที่พยาบาลสั่ง ตรวจวันหมดอายุ
- ถุงมือสะอาดที่ยังไม่เปิดใช้หรือเก็บในสภาพแห้งสะอาด
- ถุงขยะสำหรับแยกทิ้งของเสียจากแผลโดยเฉพาะ
- ของสำรองเพียงพอสำหรับอย่างน้อยสองถึงสามวัน
จุดสังเกตสภาพแผลที่ต้องดูทุกครั้ง
หลังเปิดผ้าปิดแผลเก่า ให้สังเกตสีของแผลและผิวหนังรอบแผล ลักษณะของสิ่งที่ไหลออกจากแผลถ้ามี กลิ่น และความเจ็บที่ผู้สูงอายุบอกเมื่อสัมผัสหรือทำความสะอาด แล้วเปรียบเทียบกับสภาพเมื่อครั้งก่อนเสมอ
ผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบาง หรือ frailty ซึ่งหมายถึงร่างกายที่สำรองพลังงานและความสามารถฟื้นตัวน้อยกว่าคนทั่วไป อาจแสดงสัญญาณติดเชื้อช้ากว่าคนหนุ่มสาวหรือแสดงออกต่างจากที่คาด เช่น ไม่มีไข้สูงชัดเจนแต่ซึมลงหรือกินได้น้อยลงแทน จึงต้องสังเกตพฤติกรรมโดยรวมของผู้สูงอายุร่วมกับการดูสภาพแผลด้วยเสมอ
ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิด หรือ polypharmacy มักมียากลุ่มที่กดภูมิคุ้มกันหรือทำให้แผลหายช้าลงร่วมอยู่ด้วย จึงควรจดชื่อยาที่ใช้อยู่ทั้งหมดติดไว้ใกล้ชุดทำแผล เพื่อให้แจ้งทีมแพทย์ได้ทันทีหากพบสัญญาณผิดปกติที่แผล
- สีของแผลและผิวหนังรอบแผล เทียบกับครั้งก่อน
- ลักษณะและปริมาณสิ่งที่ไหลออกจากแผล ถ้ามี
- กลิ่นผิดปกติที่ไม่เคยมีมาก่อน
- ความเจ็บที่เพิ่มขึ้นหรือลดลงเมื่อสัมผัสรอบแผล
- พฤติกรรมโดยรวม เช่น ไข้ ซึม หรือกินได้น้อยลง

รูปภาพโดย Roger Brown / Pexels
ขั้นตอนที่ควรทำ
ขั้นตอนที่ 1 — จัดชุดอุปกรณ์ทำแผลไว้เป็นชุดพร้อมใช้
จัดของทำแผลทั้งหมดไว้ในกล่องหรือถาดชุดเดียวที่หยิบใช้ได้ทันที ตรวจรายการทุกวันก่อนเริ่มทำแผลว่าของครบและยังไม่หมดอายุ หากพบว่าของใกล้หมดให้เติมทันทีแทนรอจนหมดจริง
- จัดของทำแผลไว้ในกล่องหรือถาดชุดเดียว
- ตรวจรายการของทุกวันก่อนเริ่มทำแผล
- เติมของทันทีเมื่อเหลือน้อยกว่าที่ใช้ได้สองวัน
ขั้นตอนที่ 2 — ใช้เช็กลิสต์สังเกตแผลทุกครั้งก่อนปิดใหม่
หลังเปิดผ้าปิดแผลเก่า ให้ไล่ตรวจตามจุดสังเกตห้าข้อในหัวข้อก่อนหน้าอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่มองผ่าน ๆ แล้วปิดใหม่ทันที หากมีมากกว่าหนึ่งคนที่ผลัดกันทำแผล ควรบันทึกผลการสังเกตไว้ให้คนถัดไปอ่านต่อได้
การถ่ายภาพแผลในมุมและระยะเดียวกันทุกครั้งช่วยให้เปรียบเทียบความเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจนกว่าการจำด้วยความรู้สึก โดยเฉพาะเมื่อความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นทีละน้อยในแต่ละวัน
- ไล่ตรวจจุดสังเกตทั้งห้าข้อทุกครั้งก่อนปิดแผลใหม่
- ถ่ายภาพแผลในมุมและระยะเดียวกันทุกครั้งเพื่อเปรียบเทียบ
- บันทึกผลการสังเกตไว้ให้ผู้ดูแลคนถัดไปอ่านต่อได้
ขั้นตอนที่ 3 — ตัดสินใจตามระดับที่พบ ไม่ใช่รอดูจนแน่ใจร้อยเปอร์เซ็นต์
หากพบสัญญาณเสี่ยงสูงตามที่ระบุในหัวข้อเมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ ให้ติดต่อทีมแพทย์ทันทีแทนการรอดูอีกหนึ่งหรือสองวันเพื่อความแน่ใจ เพราะการติดเชื้อที่แผลในผู้สูงอายุลุกลามได้เร็วกว่าที่คาด
หากพบความเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยที่ยังไม่ถึงระดับเสี่ยงสูง ให้บันทึกไว้และสังเกตต่อในวันถัดไป หากยังไม่ดีขึ้นภายในสองถึงสามวันให้ติดต่อทีมแพทย์เพื่อประเมินแม้ไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน
- ติดต่อทีมแพทย์ทันทีเมื่อพบสัญญาณเสี่ยงสูง ไม่รอดูเพิ่ม
- บันทึกความเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยและสังเกตต่อในวันถัดไป
- ติดต่อทีมแพทย์เพื่อประเมินหากอาการไม่ดีขึ้นภายในสองถึงสามวัน
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
- อย่าเริ่มทำแผลก่อนตรวจว่าของครบ เพราะการหยุดกลางคันไปหาของเพิ่มเพิ่มความเสี่ยงปนเปื้อนแผล
- อย่ามองสภาพแผลผ่าน ๆ โดยไม่เทียบกับภาพหรือบันทึกครั้งก่อน เพราะความเปลี่ยนแปลงทีละน้อยจะสังเกตยากถ้าไม่มีจุดอ้างอิง
- อย่าใช้ถุงมือหรือของทำแผลที่เปิดใช้แล้วทิ้งไว้นานเกินคำแนะนำบนฉลาก แม้จะดูเหมือนยังใช้ได้
- อย่ารอให้แน่ใจร้อยเปอร์เซ็นต์ก่อนติดต่อแพทย์เมื่อพบสัญญาณเสี่ยงสูง เพราะการรอดูอาจทำให้การติดเชื้อลุกลามมากขึ้น
- อย่าทิ้งของเสียจากแผลปนกับขยะทั่วไปโดยไม่แยกถุง เพราะเพิ่มความเสี่ยงแพร่เชื้อในบ้าน
- อย่าละเลยการสังเกตพฤติกรรมโดยรวมของผู้สูงอายุ เช่น ความอยากอาหารหรือความซึม เพราะบางครั้งเป็นสัญญาณติดเชื้อที่มาก่อนอาการที่แผลเองแสดงให้เห็น
เมื่อใดควรขอความช่วยเหลือ
- โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที หากแผลมีเลือดออกมากจนกดห้ามเลือดไม่หยุด หรือผู้สูงอายุมีไข้สูงร่วมกับซึมลงมากจนปลุกไม่ค่อยตื่น
- ติดต่อทีมแพทย์หรือพยาบาลภายในวันเดียวกัน หากพบว่าแผลมีกลิ่นแรงผิดปกติ มีหนอง หรือบวมแดงขยายวงกว้างขึ้นจากขอบเดิมเมื่อเทียบกับภาพครั้งก่อน
- ติดต่อทีมแพทย์ภายในวันเดียวกันเช่นกัน หากผู้สูงอายุมีไข้แม้เพียงเล็กน้อย ร่วมกับความอยากอาหารลดลงหรือดูซึมกว่าปกติของคนนี้
- นัดพบแพทย์เร็ว ๆ นี้ หากแผลไม่มีขนาดเล็กลงเลยเกินหนึ่งสัปดาห์ตามที่บันทึกไว้ในภาพเปรียบเทียบ
- เฝ้าสังเกตและบันทึกไว้ หากพบความเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยที่ยังไม่ถึงระดับเสี่ยงสูง เพื่อนำภาพและบันทึกไปคุยกับทีมแพทย์ในนัดถัดไป
เช็กลิสต์สรุป
- ตรวจของทำแผลให้ครบและยังไม่หมดอายุก่อนเริ่มทุกครั้ง
- จัดของทำแผลไว้ในกล่องหรือถาดชุดเดียวหยิบใช้ได้ทันที
- เตรียมของสำรองเพียงพอสำหรับอย่างน้อยสองถึงสามวัน
- ไล่ตรวจจุดสังเกตแผลทั้งห้าข้อทุกครั้งก่อนปิดใหม่
- ถ่ายภาพแผลในมุมและระยะเดียวกันทุกครั้งเพื่อเปรียบเทียบ
- บันทึกผลการสังเกตให้ผู้ดูแลคนถัดไปอ่านต่อได้
- แยกทิ้งของเสียจากแผลในถุงขยะเฉพาะและมัดปากถุงให้แน่น
คำถามที่พบบ่อย
ควรเก็บของทำแผลไว้ที่ไหนในบ้าน
ควรเก็บในที่แห้ง สะอาด อุณหภูมิห้องปกติ และหยิบง่ายในจุดที่ทำแผลเป็นประจำ หลีกเลี่ยงที่ชื้นอย่างใกล้ห้องน้ำหรือที่โดนแดดจัด เพราะอาจทำให้ผ้าปิดแผลและน้ำยาเสื่อมสภาพเร็วกว่าที่ระบุบนฉลาก
ถ้าไม่แน่ใจว่าสีของแผลผิดปกติหรือไม่ ควรทำอย่างไร
ให้เทียบกับภาพที่ถ่ายไว้ครั้งก่อนในมุมและแสงใกล้เคียงกัน หากยังไม่แน่ใจ สามารถส่งภาพให้ทีมพยาบาลที่ดูแลช่วยประเมินได้ตามช่องทางที่โรงพยาบาลกำหนด ไม่ควรตัดสินใจเองว่าปกติหรือไม่ปกติหากไม่มั่นใจจริง ๆ
จำเป็นต้องถ่ายภาพแผลทุกวันหรือไม่
แนะนำให้ถ่ายภาพเป็นระยะ อย่างน้อยทุกครั้งที่ทำแผล เพื่อให้มีข้อมูลเปรียบเทียบความเปลี่ยนแปลงได้ชัดเจน โดยเฉพาะในช่วงสองสัปดาห์แรกหลังออกจากโรงพยาบาลที่ความเสี่ยงติดเชื้อยังสูงกว่าช่วงหลัง หากแผลคงที่ดีแล้วอาจลดความถี่ลงได้ตามคำแนะนำของทีมแพทย์
ของทำแผลที่ใช้ไม่หมดในแต่ละครั้ง เก็บไว้ใช้ต่อได้หรือไม่
ขึ้นอยู่กับชนิดของอุปกรณ์ ผ้าปิดแผลและน้ำยาบางชนิดที่เปิดใช้แล้วต้องทิ้งทันทีเพื่อป้องกันการปนเปื้อน ควรสอบถามพยาบาลว่าอุปกรณ์แต่ละชิ้นเก็บใช้ต่อได้หรือไม่ ไม่ควรเก็บของที่เปิดใช้แล้วไว้นานโดยไม่แน่ใจ
ถ้าแผลดูดีขึ้นมากแล้ว ยังต้องเช็กลิสต์ครบทุกข้อทุกวันหรือไม่
เมื่อแผลมีแนวโน้มดีขึ้นชัดเจนและทีมแพทย์อนุญาตให้ลดความถี่การทำแผล ยังควรสังเกตจุดสำคัญอย่างสีและกลิ่นทุกครั้งที่เปิดดู แต่ไม่จำเป็นต้องเข้มงวดเท่าช่วงแรก ควรปรึกษาทีมแพทย์ว่าควรปรับความถี่การทำแผลและการสังเกตอย่างไรให้เหมาะกับระยะการหายของแผลนี้
สิทธิหลักประกันสุขภาพครอบคลุมค่าอุปกรณ์ทำแผลหรือไม่
โดยทั่วไปอาจครอบคลุมบางส่วนขึ้นอยู่กับสิทธิและประเภทของแผล ควรสอบถามแผนกสังคมสงเคราะห์ของโรงพยาบาลหรือสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติในพื้นที่โดยตรง เพราะเงื่อนไขอาจเปลี่ยนแปลงได้ตามช่วงเวลาและควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดก่อนวางแผนค่าใช้จ่าย
ถ้าผู้ดูแลหลายคนผลัดกันทำแผล จะมั่นใจได้อย่างไรว่าไม่มีใครมองข้ามสัญญาณผิดปกติ
ควรใช้สมุดบันทึกหรือแอปพลิเคชันบันทึกร่วมกันที่ทุกคนเข้าถึงได้ จดผลการสังเกตทั้งห้าข้อทุกครั้งพร้อมวันที่และเวลา เพื่อให้คนถัดไปเปรียบเทียบกับครั้งก่อนได้ทันทีโดยไม่ต้องถามย้อนหลัง วิธีนี้ช่วยลดโอกาสที่ความเปลี่ยนแปลงทีละน้อยจะถูกมองข้ามเพราะแต่ละคนเห็นแผลเพียงบางช่วงเวลา
สรุป
- การทำแผลปลอดภัยขึ้นเมื่อแยกตรวจสองเรื่องชัดเจน คือของใช้ให้ครบก่อนเริ่ม และจุดสังเกตสภาพแผลทุกครั้งหลังเปิดผ้าปิดแผลเก่า
- การเทียบสภาพแผลกับภาพหรือบันทึกครั้งก่อนสำคัญกว่าการดูแผลวันนี้เพียงอย่างเดียว เพราะช่วยจับความเปลี่ยนแปลงทีละน้อยได้เร็วขึ้น
- ผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางอาจแสดงสัญญาณติดเชื้อต่างจากคนทั่วไป จึงต้องสังเกตพฤติกรรมโดยรวมควบคู่กับสภาพแผลเสมอ
- เมื่อพบสัญญาณเสี่ยงสูง ให้ติดต่อทีมแพทย์ทันทีโดยไม่รอดูจนแน่ใจ และหากเลือดออกมากหรือไข้สูงร่วมกับซึมลง ต้องโทร 1669 ทันที
แหล่งข้อมูล
- ข้อมูลบริการทางการแพทย์และการดูแลผู้สูงอายุ — กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-07-30)
- สิทธิประโยชน์และบริการสาธารณสุขในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ — สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-07-30)
- Integrated care for older people information resources — World Health Organization (เปิดในแท็บใหม่)(เข้าถึงเมื่อ 2026-07-30)
จัดทำโดยทีมกองบรรณาธิการสูงวัยไทย
เครื่องมือและคู่มือที่เกี่ยวข้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง

ขั้นตอนทำแผลผู้สูงอายุที่บ้านทุกวัน จากล้างมือถึงทิ้งผ้าปิดแผลเก่า
ลำดับขั้นตอนทำแผลผู้สูงอายุที่บ้านแบบทำซ้ำได้ทุกวัน ตั้งแต่เตรียมของ ล้างมือ เปิดแผล ทำความสะอาด ปิดแผลใหม่ จนถึงทิ้งของเสียอย่างถูกวิธี

ทำแผลให้ผู้สูงอายุที่บ้าน: สิ่งที่ต้องรู้ก่อนแกะผ้าปิดแผลครั้งแรก
คู่มือทำแผลผู้สูงอายุที่บ้านหลังออกจากโรงพยาบาล ตั้งแต่ข้อมูลที่ต้องขอจากพยาบาลก่อนกลับ การจัดมุมทำแผล การจดบันทึก ไปจนถึงสัญญาณติดเชื้อที่มักไม่เริ่มที่แผล

วิธีฝึกเคลื่อนไหวผู้สูงอายุที่บ้านหลังออกจากโรงพยาบาล ทีละขั้นแบบไม่เสี่ยงล้ม
ขั้นตอนฝึกลุกนั่ง ยืน และเดินให้ผู้สูงอายุที่บ้านหลังออกจากโรงพยาบาล เริ่มจากง่ายไปยาก พร้อมจุดสังเกตว่าเมื่อไรควรหยุดฝึกและเมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ