หลายคนผูกคุณค่าของตัวเองไว้กับบทบาทที่ทำมาทั้งชีวิต เช่น การเป็นเสาหลักของครอบครัว การเป็นคนตัดสินใจเรื่องสำคัญ หรือการเป็นคนที่ลูกหลานต้องพึ่งพา เมื่อเกษียณจากงาน ลูกหลานโตและแยกบ้านออกไป หรือร่างกายเริ่มทำกิจวัตรประจำวันได้น้อยลง บทบาทเหล่านี้ค่อย ๆ หายไปทีละอย่าง ความรู้สึกว่า 'ไม่มีประโยชน์แล้ว' จึงมักไม่ใช่ความคิดที่เกิดขึ้นลอย ๆ แต่สะท้อนความว่างเปล่าของบทบาทที่เคยมีจริง

ในครอบครัวไทยหลายบ้านที่อยู่กันหลายรุ่น ผู้สูงอายุอาจยังอยู่ท่ามกลางคนมากมายแต่กลับรู้สึกไม่มีที่ยืน เพราะไม่มีใครถามความเห็นในเรื่องบ้านหรือเรื่องเงินเหมือนเมื่อก่อน ลูกหลานอาจตัดสินใจแทนด้วยความหวังดี แต่ผลคือท่านรู้สึกว่าความเห็นของตัวเองไม่มีน้ำหนักอีกต่อไป ซึ่งกัดกร่อนความรู้สึกมีคุณค่าไปทีละน้อยโดยไม่มีใครตั้งใจ

ความรู้สึกไร้คุณค่าที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราว เช่น หลังเพิ่งเกษียณใหม่ ๆ หรือหลังลูกหลานย้ายออกไป มักค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อหาบทบาทหรือกิจกรรมใหม่มาเติมเต็ม แต่ถ้าความรู้สึกนี้เกิดขึ้นเกือบทุกวันต่อเนื่องนานกว่าสองสัปดาห์ ร่วมกับอาการอื่น เช่น นอนไม่หลับหรือหลับมากผิดปกติ เบื่ออาหารหรือกินมากขึ้นผิดปกติ ไม่มีแรงจะทำอะไรแม้เป็นเรื่องที่เคยชอบ อาจเป็นสัญญาณของภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุ ซึ่งพบว่าแสดงออกต่างจากคนวัยอื่นบ่อยครั้ง

ภาวะซึมเศร้าในผู้สูงอายุมักไม่แสดงออกเป็นคำว่า 'เศร้า' ตรง ๆ แต่มักมาในรูปอาการทางกาย เช่น ปวดเมื่อยตามตัวหาสาเหตุไม่เจอ เบื่ออาหารจนน้ำหนักลด หรือบ่นเรื่องความจำที่แย่ลง การมองข้ามอาการเหล่านี้ว่าเป็น 'เรื่องปกติของวัย' อาจทำให้พลาดโอกาสดูแลภาวะซึมเศร้าตั้งแต่ต้น

เมื่อความสามารถทำกิจวัตรประจำวันพื้นฐานอย่าง ADL เช่น การอาบน้ำ แต่งตัว หรือเดินไปห้องน้ำเองเริ่มลดลง หรือกิจวัตรที่ซับซ้อนขึ้นอย่าง IADL เช่น การจัดยา ทำอาหาร หรือจัดการเงินด้วยตัวเองทำได้น้อยลง ผู้สูงอายุหลายคนตีความว่าตัวเองกลายเป็นภาระมากกว่าที่จะมองว่าเป็นเรื่องธรรมดาของการเปลี่ยนแปลงตามวัยหรือโรค การเชื่อมโยงระหว่างความสามารถที่ลดลงกับความรู้สึกไร้คุณค่าจึงเป็นเรื่องที่ต้องเข้าใจไปพร้อมกัน ไม่แยกมองแค่ด้านใดด้านหนึ่ง

จุดที่ควรระวังคือการช่วยเหลือที่มากเกินความจำเป็น เช่น ทำแทนทุกอย่างเพราะกลัวท่านทำไม่ได้หรือทำช้า ซึ่งแม้จะมาจากความหวังดี แต่กลับลดโอกาสที่ท่านจะได้ใช้ความสามารถที่ยังเหลืออยู่ และตอกย้ำความรู้สึกว่าตัวเองทำอะไรไม่ได้แล้วจริง ๆ

ผู้สูงอายุไทยจำนวนมากเติบโตมากับความเชื่อว่าไม่ควรเป็นภาระหรือรบกวนลูกหลาน จึงมักไม่พูดตรง ๆ ว่ารู้สึกไร้คุณค่า แต่แสดงออกทางอ้อม เช่น ปฏิเสธความช่วยเหลือทั้งที่ต้องการ พูดติดตลกแฝงความจริงจัง เช่น 'อยู่ไปก็เปลืองข้าว' หรือค่อย ๆ ถอนตัวจากวงสนทนาในบ้าน ความเกรงใจนี้ทำให้ครอบครัวมักไม่รู้ตัวจนกว่าจะเห็นสัญญาณที่ชัดขึ้น เช่น ให้ของใช้ส่วนตัวออกไปเรื่อย ๆ หรือพูดถึงความตายบ่อยขึ้น