มวลกล้ามเนื้อของคนเราลดลงตามธรรมชาติเมื่ออายุมากขึ้น โดยเฉพาะกล้ามเนื้อขาที่ใช้ในการลุกยืนและทรงตัว ภาวะนี้ทางการแพทย์เรียกว่ามวลกล้ามเนื้อน้อยหรือ sarcopenia ซึ่งทำให้ผู้สูงอายุต้องออกแรงมากขึ้นในการลุกจากเก้าอี้อาบน้ำ และเสี่ยงเซหรือทรุดตัวหากกล้ามเนื้อไม่แข็งแรงพอรับน้ำหนัก

สัญญาณที่บอกว่ากำลังขาลดลงชัดเจนคือใช้เวลาลุกจากเก้าอี้นานขึ้นกว่าเดิม ต้องใช้มือดันพื้นหรือดันเข่าช่วยเสมอ หรือขาสั่นเล็กน้อยตอนยืนขึ้น ครอบครัวควรสังเกตการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้เทียบกับเมื่อหลายเดือนก่อน ไม่ใช่เทียบแค่วันต่อวันซึ่งอาจมองไม่เห็นความแตกต่าง

ความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า หรือ orthostatic hypotension คือภาวะที่ความดันโลหิตลดลงกะทันหันเมื่อเปลี่ยนจากท่านั่งเป็นยืน พบได้บ่อยขึ้นตามวัยและรุนแรงขึ้นหลังแช่น้ำอุ่นนานเพราะหลอดเลือดขยายตัวจากความร้อน ทำให้เลือดไปเลี้ยงสมองช้าลงชั่วขณะเมื่อลุกยืน

ผู้สูงอายุหลายคนไม่รายงานอาการหน้ามืดนี้กับครอบครัวเพราะคิดว่าเป็นเรื่องเล็กหรือกลัวถูกห้ามอาบน้ำเอง ทั้งที่จริงเป็นสัญญาณสำคัญที่ควรบอกผู้ดูแลทุกครั้งที่เกิดขึ้น เพราะหากปล่อยไว้อาจนำไปสู่การหกล้มขณะยืนได้

ผู้สูงอายุที่เคยรู้สึกเซหรือเกือบล้มขณะใช้เก้าอี้อาบน้ำ แม้จะไม่ได้ล้มลงจริง มักเกิดความกลัวสะสมที่ทำให้เกร็งตัวผิดปกติเวลาลุกนั่งครั้งต่อไป การเกร็งตัวที่ผิดจังหวะนี้กลับเพิ่มความเสี่ยงเสียหลักมากกว่าการเคลื่อนไหวตามปกติ

ครอบครัวควรถามตรงๆ ว่าเคยรู้สึกเซหรือกลัวเวลาใช้เก้าอี้อาบน้ำหรือไม่ แทนที่จะรอให้ผู้สูงอายุเล่าเอง เพราะหลายคนไม่อยากทำให้ลูกหลานกังวลจึงเก็บเรื่องนี้ไว้คนเดียว

บางครั้งปัญหาไม่ได้อยู่ที่ตัวผู้สูงอายุเลย แต่เก้าอี้อาบน้ำเองที่เสื่อมสภาพลงเรื่อยๆ จากความชื้นสะสม เช่น ยางกันลื่นที่แข็งกรอบ หรือน็อตล็อกที่หลวมโดยไม่มีใครสังเกต ทำให้ความมั่นคงลดลงทีละน้อยจนผู้ใช้รู้สึกว่านั่งไม่มั่นคงโดยไม่รู้สาเหตุที่แท้จริง

การตรวจสภาพเก้าอี้ควบคู่กับการสังเกตร่างกายผู้สูงอายุจึงสำคัญ เพราะบางครั้งการแก้ปัญหาที่ถูกจุดคือเปลี่ยนเก้าอี้ ไม่ใช่การจำกัดกิจกรรมของผู้สูงอายุให้น้อยลง

การใช้เก้าอี้อาบน้ำเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรประจำวันหรือ ADL ที่สะท้อนความสามารถโดยรวมของผู้สูงอายุ หากพบว่าไม่มั่นคงเฉพาะตอนอาบน้ำ อาจเกี่ยวกับพื้นเปียกหรือความชื้น แต่หากพบว่าไม่มั่นคงในกิจกรรมอื่นด้วย เช่น ลุกจากเตียงหรือเก้าอี้ในห้องนั่งเล่น ควรมองเป็นภาพรวมของร่างกายมากกว่าปัญหาเฉพาะจุด

การจดบันทึกว่าอาการไม่มั่นคงเกิดขึ้นเมื่อไร ในสถานการณ์ใดบ้าง ช่วยให้แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดประเมินได้แม่นยำขึ้นเมื่อพาไปพบ แทนที่จะเล่าจากความจำที่อาจคลาดเคลื่อน