ภาษีมรดกเป็นภาษีที่เก็บจากทายาทหรือผู้รับพินัยกรรมที่ได้รับทรัพย์มรดกจากผู้เสียชีวิตแต่ละรายเกินวงเงินที่กฎหมายกำหนด ทรัพย์สินที่นับรวมเพื่อคำนวณภาษีมรดกครอบคลุมทั้งอสังหาริมทรัพย์ หลักทรัพย์ เงินฝาก ยานพาหนะที่มีทะเบียน และทรัพย์สินทางการเงินอื่นตามที่กฎหมายกำหนด โดยคำนวณจากมูลค่าสุทธิที่ทายาทแต่ละคนได้รับจากผู้เสียชีวิตแต่ละราย ไม่ใช่คำนวณรวมกองมรดกทั้งหมดแล้วหารเฉลี่ย

จุดที่ครอบครัวมักเข้าใจผิดคือคิดว่าภาษีมรดกเก็บจากกองมรดกก่อนแบ่ง แต่ในความเป็นจริง ภาษีมรดกเก็บจากส่วนที่ทายาทแต่ละคนได้รับเกินวงเงินยกเว้นเป็นรายบุคคล ทายาทที่ได้รับทรัพย์มรดกไม่เกินวงเงินที่กำหนดจะไม่มีภาระภาษีมรดกเลย แม้กองมรดกรวมทั้งหมดจะมีมูลค่าสูงก็ตาม

ภาษีการให้เก็บจากทรัพย์สินที่มีผู้โอนให้ผู้อื่นโดยเสน่หาขณะผู้ให้ยังมีชีวิตอยู่ ต่างจากภาษีมรดกที่เก็บหลังผู้เป็นเจ้าของทรัพย์สินเสียชีวิตแล้ว ทางกฎหมายจัดภาษีการให้ไว้ในหมวดภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา โดยมีวงเงินยกเว้นแยกตามความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้กับผู้รับ การให้ระหว่างบุพการีกับผู้สืบสันดานโดยชอบด้วยกฎหมายมักได้รับวงเงินยกเว้นสูงกว่าการให้บุคคลทั่วไปที่ไม่ใช่ญาติสายตรง

ส่วนที่เกินวงเงินยกเว้นต้องเสียภาษีในอัตราที่กฎหมายกำหนดสำหรับกรณีการให้โดยเฉพาะ ซึ่งโดยทั่วไปเป็นอัตราที่ต่ำกว่าการนำเงินได้นั้นไปรวมคำนวณภาษีเงินได้ตามปกติ ผู้รับสามารถเลือกวิธีคำนวณภาษีที่เป็นประโยชน์กว่าได้ตามหลักเกณฑ์ที่กรมสรรพากรกำหนด ซึ่งควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีเมื่อมูลค่าทรัพย์สินที่ให้มีจำนวนมาก

ทั้งภาษีมรดกและภาษีการให้มีวงเงินยกเว้นที่กฎหมายกำหนดไว้ ก่อนจะเริ่มมีภาระภาษีในส่วนที่เกิน ตัวเลขวงเงินเหล่านี้เป็นเรื่องที่ฝ่ายนิติบัญญัติสามารถปรับเปลี่ยนได้ตามนโยบาย ครอบครัวจึงไม่ควรใช้ตัวเลขที่เคยได้ยินมาจากข่าวเก่าหรือคนรู้จักเป็นฐานการวางแผน ควรตรวจสอบวงเงินและอัตราที่ใช้บังคับจริง ณ ช่วงเวลาที่จะดำเนินการกับกรมสรรพากรหรือเว็บไซต์ทางการโดยตรง

นอกจากวงเงินยกเว้น ยังมีปัจจัยอื่นที่มีผลต่อภาระภาษี เช่น ประเภททรัพย์สิน ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้กับผู้รับหรือระหว่างผู้เสียชีวิตกับทายาท และจำนวนครั้งที่มีการให้ทรัพย์สินในปีภาษีเดียวกัน ครอบครัวที่วางแผนแบ่งทรัพย์สินให้ลูกหลายคนหรือหลายครั้งควรคำนวณภาพรวมทั้งหมด ไม่ใช่คำนวณทีละรายการแยกกันโดยไม่มองภาพรวม