เบาหวานที่คุมไม่ดีเป็นเวลานานทำให้เส้นประสาทปลายเท้าเสื่อม ผู้ป่วยจึงไม่รู้สึกเจ็บเมื่อโดนของแหลม รองเท้ากัด หรือเดินบนพื้นร้อน อีกด้านหนึ่งหลอดเลือดแดงที่เลี้ยงเท้าอาจตีบ เลือดและภูมิคุ้มกันไปถึงแผลน้อยลง แผลเล็กจึงหายช้าและติดเชื้อง่าย

ผู้สูงอายุหลายคนมองเท้าตัวเองไม่ถนัดเพราะตาพร่าหรือก้มไม่ได้ แผลจึงถูกพบช้ากว่าที่ควร บางรายผู้ดูแลเห็นเมื่อถุงเท้าเปื้อนเลือดหรือมีกลิ่น ซึ่งหมายถึงแผลอยู่มาหลายวันแล้ว

ด้วยเหตุนี้การรอดูหลายวันเป็นการเสี่ยงที่คุ้มน้อยกว่าไปให้แพทย์ตรวจวันเดียวกัน

แผ่นปิดแผลที่แปะทิ้งไว้หลายวันปิดกั้นไม่ให้เห็นสภาพแผล ความชื้นใต้แผ่นอาจช่วยให้เชื้อโต ผู้ป่วยที่เท้าชาไม่รู้สึกว่าแผลอักเสบ ผู้ดูแลจึงเข้าใจว่าเรียบร้อยดี ในขณะที่แผลลึกลงไปเรื่อย ๆ

แผ่นปิดแผลบางชนิดเหมาะกับแผลตื้นสะอาดของคนทั่วไป แต่ไม่เหมาะกับแผลที่อาจติดเชื้อหรือมีเนื้อตาย ผู้ป่วยเบาหวานจึงไม่ควรเลือกชนิดเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำ ผิวผู้สูงอายุบางและกาวที่ติดแน่นอาจทำให้ผิวฉีกตอนดึงออก

หากต้องปิดชั่วคราวก่อนไปพบแพทย์ ให้ใช้ผ้าก๊อซสะอาดวางบนแผลและยึดด้วยผ้าพันที่ไม่แน่น ไม่รัดจนเลือดเดินไม่สะดวก แล้วนำแผลไปให้แพทย์ดูในวันเดียวกัน

ควรไปวันเดียวกันเมื่อพบแผลใหม่ที่เท้า ตุ่มน้ำพองที่แตก รอยแตกลึกที่ส้นเท้า เล็บขบที่แดงหรือบวม รอยช้ำที่ไม่ทราบสาเหตุ หรือรอยแดงที่ไม่หายหลังถอดรองเท้า แม้ไม่เจ็บและไม่มีไข้

สัญญาณที่ควรไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 ได้แก่ แดงร้อนลามขึ้นหลังเท้าและขา บวมมาก มีหนอง กลิ่นเหม็น ผิวเปลี่ยนเป็นสีดำหรือเขียวคล้ำ เจ็บมากผิดปกติ ไข้ หนาวสั่น หัวใจเต้นเร็ว ซึม สับสน หรือน้ำตาลคุมไม่อยู่ ผู้สูงอายุติดเชื้อบางรายแสดงออกเพียงกินน้อยลง ซึมลง หรือสับสนเฉียบพลัน

ถ้าไม่แน่ใจว่าอยู่กลุ่มไหน ให้เลือกโทรปรึกษาสถานพยาบาลที่ดูแลหรือสายด่วนสุขภาพก่อน แล้วทำตามคำแนะนำ

ล้างมือ ล้างแผลเบา ๆ ด้วยน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือล้างแผล ไม่ขัดถู ซับรอบแผลให้แห้งด้วยผ้าสะอาด ไม่ทาแอลกอฮอล์หรือน้ำยาฆ่าเชื้อแรงลงบนแผลเปิดโดยไม่ได้รับคำแนะนำ เพราะอาจทำลายเนื้อเยื่อดี

ปิดด้วยผ้าก๊อซสะอาดหลวม ๆ ให้ผู้ป่วยนั่งหรือนอนยกเท้าขึ้นเล็กน้อย งดเดินหรือลงน้ำหนักที่แผล ถอดรองเท้าและถุงเท้าที่กดทับแผล และถ่ายรูปแผลไว้เพื่อให้แพทย์เห็นการเปลี่ยนแปลง

ถ้ามียาเบาหวานให้กินตามปกติ และไม่หยุดกินเองแม้กินได้น้อย ให้บอกแพทย์ ตรวจน้ำตาลตามปกติและจดค่า

ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิด มีโรคหัวใจ ไต หรือความดันร่วมกับเบาหวาน มีโอกาสที่แผลจะหายช้าและการสั่งยาปฏิชีวนะต้องระวังมากขึ้น แพทย์ต้องรู้รายการยาทั้งหมดเพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะ จึงควรพกรายการยาและผลน้ำตาลล่าสุดไปด้วยทุกครั้ง

ผู้ที่ภาวะเปราะบางหรือมวลกล้ามเนื้อน้อย เดินไม่มั่นคง ล้มง่าย รองเท้าที่หลวมหรือพื้นลื่นเพิ่มโอกาสที่เท้าถูกกระแทกหรือเสียดสี ให้ตรวจรองเท้าและพื้นบ้านควบคู่กับตรวจเท้า ผู้ที่ทำกิจวัตรประจำวันเองได้น้อยลงอาจไม่ตรวจเท้าตัวเองอีกต่อไป จึงต้องมีใครสักคนรับหน้าที่นี้ประจำ

อาการติดเชื้อในผู้สูงอายุมักไม่ตรงแบบ ปวดน้อย ไข้ต่ำ หรือไม่มีไข้ แต่ซึมลง กินน้อยลง หรือน้ำตาลสูงขึ้นผิดปกติ ให้ถือว่าเป็นสัญญาณเตือนเท่ากับไข้สูง

ตรวจเท้าทุกวัน ทั้งหลังเท้า ฝ่าเท้า ซอกนิ้ว และส้นเท้า ถ้ามองไม่เห็นให้ใช้กระจกหรือให้ผู้ดูแลช่วย ตรวจรองเท้าด้านในก่อนสวมว่าไม่มีก้อนหินหรือตะเข็บนูน ใส่ถุงเท้าเสมอและเปลี่ยนทุกวัน ไม่เดินเท้าเปล่า ทั้งในบ้านและนอกบ้าน

ตัดเล็บตรง ๆ ไม่ตัดมุม ถ้าตัดเองไม่ได้ให้ขอความช่วยเหลือจากบุคลากรสาธารณสุข ไม่ใช้แผ่นร้อน ขวดน้ำร้อน หรือแช่น้ำร้อน เพราะเท้าชารู้สึกร้อนช้า ผิวอาจพองก่อนรู้ตัว

ควบคุมน้ำตาลและนัดตรวจเท้ากับแพทย์ตามกำหนด ผู้ป่วยบางรายแพทย์ตรวจประเมินระดับความเสี่ยงของเท้า และแนะนำรองเท้าที่เหมาะ ควรทำตามแผนนั้น

ชุดปฐมพยาบาลของบ้านที่มีผู้ป่วยเบาหวานควรมี น้ำเกลือล้างแผล ผ้าก๊อซสะอาดบรรจุแยกชิ้น ผ้าพันแผลแบบยืดหยุ่น ถุงมือสะอาด กรรไกรปลายมน และรายชื่อเบอร์โทรสถานพยาบาลที่ดูแล แผ่นปิดแผลมีได้ แต่ให้ใช้เมื่อแพทย์หรือพยาบาลแนะนำชนิดและวิธี ไม่ใช่เป็นสิ่งแรกที่หยิบ

ตรวจวันหมดอายุทุกครั้งที่เปลี่ยนฤดู และเก็บชุดนี้ไว้ในที่ผู้ดูแลหยิบได้ง่าย แต่พ้นความชื้น