เบาหวานที่เป็นมานานและควบคุมน้ำตาลได้ไม่ดี ทำให้เส้นประสาทส่วนปลายบริเวณเท้าเสื่อมลงทีละน้อย ผู้สูงอายุจึงอาจเหยียบของแหลม มีแผลจากรองเท้ากัด หรือมีตุ่มพองโดยไม่รู้สึกเจ็บเลย ทำให้แผลถูกปล่อยไว้นานกว่าจะถูกพบ ซึ่งต่างจากคนทั่วไปที่จะรู้สึกเจ็บและดูแลแผลตั้งแต่เริ่มเป็น

นอกจากความรู้สึกเจ็บที่หายไป เบาหวานยังทำให้หลอดเลือดส่วนปลายตีบแคบลง เลือดไปเลี้ยงเท้าน้อยลง แผลจึงหายช้ากว่าปกติมาก และภูมิต้านทานต่อการติดเชื้อก็ลดลงเมื่อน้ำตาลในเลือดสูง ทำให้แผลเล็ก ๆ ที่คนทั่วไปหายเองได้ใน ไม่กี่วัน อาจกลายเป็นแผลติดเชื้อลุกลามในผู้ที่เป็นเบาหวานได้ภายในเวลาไม่นาน

การตรวจเท้าที่ครบถ้วนต้องดูทั้งฝ่าเท้า ส้นเท้า ระหว่างซอกนิ้วเท้า และรอบเล็บ เพราะเป็นจุดที่แผลเริ่มต้นบ่อยที่สุดแต่มองเห็นยากที่สุดด้วยตัวเอง ควรสังเกตรอยแดง รอยช้ำ ตุ่มพอง ผิวแตก ความชื้นผิดปกติระหว่างนิ้วเท้าซึ่งอาจเป็นเชื้อรา และอุณหภูมิของเท้าทั้งสองข้างว่าแตกต่างกันหรือไม่

สัญญาณที่บ่งบอกว่าแผลเริ่มมีปัญหาคือรอยแดงที่ขยายวงกว้างขึ้น มีของเหลวหรือหนองไหลออกมา มีกลิ่นผิดปกติ หรือผิวหนังรอบแผลบวมร้อนกว่าบริเวณอื่น อาการเหล่านี้ต้องรีบพบแพทย์ ไม่ใช่รอดูว่าจะดีขึ้นเองก่อน เพราะในผู้ที่เป็นเบาหวาน แผลติดเชื้อลุกลามเร็วกว่าที่คิด

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดไม่ใช่การไม่รู้ว่าต้องตรวจเท้า แต่คือข้อจำกัดทางร่างกาย เช่น หลังไม่งอพอจะก้มดูฝ่าเท้าตัวเอง สายตายาวตามวัยหรือ presbyopia ทำให้มองรายละเอียดเล็ก ๆ ไม่ชัด หรือความจำที่เริ่มถดถอยทำให้ลืมว่าตรวจไปแล้วหรือยัง ยิ่งถ้าผู้สูงอายุอยู่คนเดียวในบางช่วงของวัน การตรวจเท้าก็ยิ่งขาดหายง่าย

อีกอุปสรรคหนึ่งคือไม่มีใครรับผิดชอบชัดเจนว่าใครเป็นคนตรวจในแต่ละวัน โดยเฉพาะบ้านที่ผู้ดูแลผลัดกันหลายคน การแก้ปัญหานี้ต้องกำหนดให้ชัดว่าใครตรวจวันไหน และมีจุดบันทึกที่ทุกคนเห็นร่วมกัน ไม่ใช่ต่างคนต่างจำในหัวว่าตรวจไปหรือยัง

วิธีที่ได้ผลที่สุดในการทำให้กิจกรรมใหม่กลายเป็นกิจวัตรที่ทำได้จริง คือผูกมันเข้ากับกิจวัตรประจำวัน (ADL) ที่ทำอยู่แล้วทุกวัน เช่น ตรวจเท้าทันทีหลังอาบน้ำตอนที่เท้ายังเปียกและมองเห็นชัด หรือตรวจก่อนใส่ถุงเท้าตอนเช้าซึ่งเป็นจังหวะที่ต้องก้มดูเท้าอยู่แล้ว แทนที่จะสร้างเวลาตรวจใหม่ที่ต้องจำแยกต่างหาก

การใช้กระจกวางบนพื้นเพื่อดูฝ่าเท้าโดยไม่ต้องก้มมาก หรือให้สมาชิกครอบครัวช่วยดูซอกนิ้วเท้าและส้นเท้าให้ในจังหวะที่ทาโลชั่นหรือตัดเล็บ ก็ช่วยแก้ปัญหาหลังไม่งอพอและสายตาไม่ดีได้พร้อมกัน โดยไม่ต้องซื้ออุปกรณ์ราคาแพง