น้ำลายทำหน้าที่ล้างเศษอาหาร ปรับสภาพกรดในปากให้เป็นกลาง ช่วยย่อยอาหารเบื้องต้น และเคลือบผิวฟันป้องกันฟันผุตามธรรมชาติ เมื่อน้ำลายลดลงอย่างมีนัยสำคัญ หรือที่เรียกว่าภาวะปากแห้ง (xerostomia) ความเสี่ยงฟันผุจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะบริเวณโคนฟันที่เหงือกร่นออกมาแล้ว

นอกจากฟันผุ ปากแห้งยังทำให้เกิดแผลในปาก การติดเชื้อราในช่องปาก กลืนอาหารแห้งลำบากขึ้น พูดไม่ชัดเพราะลิ้นติดเพดานปาก และฟันปลอมหลวมง่ายขึ้นเพราะขาดน้ำลายช่วยยึดติด ผลกระทบจึงกว้างกว่าความรู้สึกไม่สบายปากเพียงอย่างเดียว

ผู้สูงอายุจำนวนมากใช้ยาหลายชนิดพร้อมกัน หรือภาวะที่เรียกว่า polypharmacy ยาหลายกลุ่มมีผลข้างเคียงลดการหลั่งน้ำลายโดยตรง เช่น ยาลดความดันบางชนิด ยาแก้แพ้ ยาคลายกังวล และยาขับปัสสาวะ ยิ่งกินยาหลายชนิดพร้อมกัน โอกาสเกิดปากแห้งยิ่งสูงขึ้นตามจำนวนยา

การหายใจทางปากขณะนอนหลับ โรคที่ส่งผลต่อต่อมน้ำลายโดยตรง และการฉายรังสีบริเวณศีรษะและคอก็เป็นสาเหตุที่พบได้เช่นกัน ครอบครัวควรจดว่าปากแห้งเริ่มเมื่อใดเทียบกับการเริ่มยาชนิดใหม่หรือการเปลี่ยนแปลงอื่นในชีวิตประจำวัน เพื่อนำไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกร

จุดที่ครอบครัวมักเข้าใจผิดคือคิดว่าปากแห้งเป็นเรื่องเดียวที่แยกขาดจากยา จึงพยายามแก้ด้วยการดื่มน้ำมากขึ้นอย่างเดียวโดยไม่ได้ทบทวนรายการยาเลย ทั้งที่ในความเป็นจริงยาหลายชนิดที่สะสมมานานหลายปีอาจเป็นสาเหตุหลัก การนำยาทุกชนิดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรพิจารณาพร้อมกันทั้งหมดจะช่วยให้เห็นภาพรวมได้ดีกว่าการเดาเองว่ายาชนิดใดชนิดหนึ่งเป็นต้นเหตุ

ผู้สูงอายุมีความรู้สึกกระหายน้ำลดลงตามธรรมชาติ ทำให้ดื่มน้ำน้อยกว่าที่ร่างกายต้องการโดยไม่รู้ตัว บางคนยังจงใจดื่มน้ำน้อยเพราะกลัวต้องเข้าห้องน้ำบ่อยหรือกลัวกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ เมื่อร่างกายขาดน้ำสะสม นอกจากปากแห้งแล้วยังเสี่ยงความดันตกเมื่อเปลี่ยนท่า (orthostatic hypotension) คือความดันโลหิตลดลงฉับพลันเมื่อลุกยืน ทำให้หน้ามืดและหกล้มได้ง่ายขึ้น

การแก้ปัญหาปากแห้งจึงไม่ควรมองแยกจากการดื่มน้ำในชีวิตประจำวัน ควรชวนดื่มน้ำทีละน้อยตลอดวันแทนการดื่มครั้งละมาก ๆ และปรับเวลาดื่มให้เหมาะกับตารางเข้าห้องน้ำที่คุ้นเคย