ความเข้าใจที่ทำให้เกิดปัญหามากที่สุดคือการจัดของออกเป็นสองกลุ่มตามที่มา คือยาจากโรงพยาบาลที่ต้องระวัง กับของจากธรรมชาติที่กินเท่าไรก็ได้ แต่ร่างกายไม่ได้แยกแยะตามที่มา ร่างกายตอบสนองต่อสารที่ได้รับ และสมุนไพรจำนวนมากมีสารออกฤทธิ์จริงจนเป็นต้นทางของยาแผนปัจจุบันหลายตัวด้วยซ้ำ

สิ่งที่ต่างกันจริงระหว่างยาที่แพทย์สั่งกับของเสริมที่ซื้อเองจึงไม่ใช่ความแรง แต่คือปริมาณข้อมูลที่ติดมากับของชิ้นนั้น ยาที่แพทย์สั่งมาพร้อมชื่อสารออกฤทธิ์ที่ชัดเจนและข้อมูลว่าห้ามใช้ร่วมกับอะไร ขณะที่ของเสริมหลายชิ้นบอกเพียงชื่อทางการค้าและสรรพคุณกว้าง ๆ ทำให้ไม่มีใครในบ้านรู้ว่ากำลังได้รับสารอะไรเข้าไปบ้าง

ในวัยที่ไตและตับทำงานลดลงตามธรรมชาติ ของทุกอย่างที่กินเข้าไปต้องผ่านระบบเดียวกันนี้เพื่อถูกกำจัดออก การเพิ่มของเสริมอีกสามสี่ชนิดเข้าไปในร่างกายที่ใช้ยาประจำอยู่แล้วห้าหกตัว จึงเป็นการเพิ่มภาระให้ระบบเดิมโดยที่ผลรวมไม่มีใครคำนวณไว้

ทางแรกคือทำให้ยาออกฤทธิ์แรงกว่าที่ควร ตับใช้ระบบเอนไซม์ชุดหนึ่งในการสลายยาหลายชนิด เมื่อมีสารบางอย่างไปชะลอการทำงานของระบบนี้ ยาที่ควรถูกกำจัดออกไปแล้วจะค้างอยู่นานขึ้นและสะสมมากขึ้น ผลที่เห็นคืออาการข้างเคียงของยาตัวเดิมรุนแรงขึ้นทั้งที่กินเท่าเดิมทุกอย่าง

ทางที่สองคือทำให้ยาออกฤทธิ์อ่อนลงจนไม่ได้ผล กลไกตรงข้ามกันคือสารบางอย่างเร่งให้ตับสลายยาเร็วขึ้น ยาที่แพทย์ปรับจนลงตัวแล้วจึงอาจไม่พอ กรณีนี้อันตรายเงียบกว่าทางแรก เพราะไม่มีอาการข้างเคียงใหม่ให้สังเกต มีเพียงโรคเดิมที่ค่อย ๆ คุมไม่อยู่ โดยที่ทุกคนยังเชื่อว่ากินยาครบทุกเม็ด

ทางที่สามคือเสริมฤทธิ์ในทิศเดียวกันจนเกินพอดี ตัวอย่างที่ถูกยกเป็นคำเตือนบ่อยที่สุดคือของเสริมที่มีรายงานว่าอาจมีผลต่อการแข็งตัวของเลือด เมื่อใช้ร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่แพทย์สั่ง ความเสี่ยงเลือดออกจึงไม่ได้บวกกันเฉย ๆ แต่ทบกัน ในทำนองเดียวกัน ของเสริมที่มีผลต่อระดับน้ำตาลหรือความดันเมื่อใช้ร่วมกับยาเบาหวานหรือยาความดัน ก็อาจทำให้ค่าต่ำกว่าที่ตั้งใจไว้

ไม่ใช่ทุกคู่ของยากับสมุนไพรที่มีปัญหา แต่มียาบางกลุ่มที่ช่วงระดับยาที่เหมาะสมในเลือดแคบมาก ขยับขึ้นหรือลงเพียงเล็กน้อยก็เปลี่ยนผลการรักษาได้จริง กลุ่มที่ควรถือเป็นสัญญาณให้ถามก่อนทุกครั้ง ได้แก่ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาเบาหวาน ยาความดันและยาโรคหัวใจ ยากดภูมิคุ้มกัน ยาไทรอยด์ ยากันชัก และยาทางจิตเวช

ผู้สูงอายุที่ใช้ยาหลายชนิดพร้อมกันหรือ polypharmacy อยู่แล้ว ยิ่งต้องถามก่อน เพราะเมื่อมีของในระบบหลายตัว การจะบอกว่าอาการใหม่ที่เกิดขึ้นมาจากอะไรจะยากขึ้นตามจำนวนตัวแปร และการเพิ่มของเสริมเข้าไปโดยไม่บันทึกไว้ ทำให้แพทย์เสียโอกาสที่จะมองเห็นสาเหตุที่แท้จริง

จุดที่ครอบครัวช่วยได้มากคือการจดวันที่เริ่มใช้ของเสริมแต่ละชิ้น เพราะเมื่อมีอาการใหม่เกิดขึ้น คำถามแรกที่แพทย์ต้องการคำตอบคือมีอะไรเปลี่ยนในช่วงสองถึงสามสัปดาห์ก่อนหน้า วันที่ที่จดไว้จึงมีค่ากว่าการพยายามนึกย้อนในห้องตรวจ

สมุนไพรที่ใช้กันมานานภายใต้คำแนะนำที่เหมาะสมเป็นคนละเรื่องกับผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าเป็นสมุนไพรแต่ไม่ทราบว่าข้างในมีอะไร ปัญหาที่หน่วยงานด้านยาเตือนซ้ำ ๆ คือของบางชนิดถูกลักลอบผสมยาแผนปัจจุบันลงไปโดยไม่ระบุบนฉลาก โดยเฉพาะกลุ่มสเตียรอยด์ที่ทำให้ผู้ใช้รู้สึกหายปวดและเจริญอาหารอย่างรวดเร็วจนเชื่อว่าได้ผลดี

สิ่งที่ทำให้กรณีนี้อันตรายเป็นพิเศษในผู้สูงอายุคือผู้ใช้ไม่รู้ว่าตัวเองกำลังได้รับสเตียรอยด์ จึงไม่มีการเฝ้าระวังผลที่ตามมา และเมื่อใช้ต่อเนื่องแล้วหยุดกะทันหันเพราะของหมดหรือเพราะลูกหลานยึดไป ร่างกายอาจปรับตัวไม่ทัน การจัดการของกลุ่มนี้จึงต้องผ่านแพทย์หรือเภสัชกร ไม่ใช่การเททิ้งเงียบ ๆ แล้วไม่บอกใคร

การตรวจเบื้องต้นด้วยตัวเองทำได้จากฉลาก ของที่น่าเชื่อถือกว่าจะมีฉลากภาษาไทย ระบุส่วนประกอบ ระบุชื่อผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าพร้อมที่อยู่ และแสดงเลขที่อนุญาตไว้ให้ตรวจสอบได้ หากไม่แน่ใจ ควรตรวจสอบข้อมูลล่าสุดจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาก่อนใช้จริง เพราะข้อมูลการอนุญาตและรายชื่อผลิตภัณฑ์ที่ถูกเพิกถอนมีการเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ

เรื่องที่สร้างความเสียหายมากกว่าการใช้ร่วมกัน คือการที่ผู้สูงอายุค่อย ๆ ลดหรือหยุดยาที่แพทย์สั่งเองเพราะเชื่อว่าของเสริมทำงานแทนได้แล้ว มักเริ่มจากความรู้สึกว่าสบายขึ้นหลังใช้ของเสริม บวกกับความเชื่อว่ายาแผนปัจจุบันกินนานแล้วทำลายไต ผลคือโรคความดัน เบาหวาน หรือโรคหัวใจที่เคยคุมได้ ค่อย ๆ หลุดไปโดยไม่มีใครรู้

ผู้สูงอายุมักไม่แสดงอาการแบบที่คาดไว้เมื่อโรคเริ่มคุมไม่อยู่ ทางเวชปฏิบัติเรียกลักษณะนี้ว่าอาการแสดงไม่ตรงแบบ สิ่งที่ครอบครัวเห็นจึงอาจเป็นเพียงความเพลียผิดปกติ เบื่ออาหาร ทำกิจวัตรประจำวันได้น้อยลง หรือดูสับสนกว่าเดิม แทนที่จะเป็นอาการเฉพาะของโรคนั้น ทำให้กว่าจะรู้ว่าเกิดอะไรขึ้นก็ผ่านไปหลายสัปดาห์

อีกด้านที่ต้องเข้าใจคือเหตุผลที่ท่านไม่บอกหมอ ผู้สูงอายุจำนวนมากเคยถูกดุหรือถูกหัวเราะเมื่อเล่าเรื่องสมุนไพรที่ใช้อยู่ จึงเรียนรู้ที่จะเงียบไว้ การปิดบังนี้ไม่ได้เกิดจากความดื้อ แต่เกิดจากประสบการณ์ และเป็นสิ่งที่ครอบครัวช่วยแก้ได้ด้วยการเปลี่ยนวิธีถาม ไม่ใช่เพิ่มแรงกดดัน