การทำกายภาพบำบัดเพื่อเสริมความแข็งแรงกล้ามเนื้อรอบเข่า การลดน้ำหนักส่วนเกิน และการใช้ยาแก้ปวดตามแพทย์สั่ง สามารถลดอาการปวดและช่วยให้ทำกิจวัตรประจำวันได้ดีขึ้นในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมระยะเริ่มต้นถึงปานกลาง

การปรับกิจกรรม เช่น เลี่ยงการนั่งยอง ๆ หรือคุกเข่านาน ๆ ร่วมกับการใช้ไม้เท้าช่วยพยุงเมื่อจำเป็น ก็ช่วยลดแรงกดที่ข้อเข่าได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

การออกกำลังกายในน้ำ เช่น เดินในสระหรือกายบริหารในน้ำอุ่น เป็นอีกทางเลือกที่ช่วยเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่าโดยไม่เพิ่มแรงกดที่ข้อมากเท่าการเดินบนพื้นแข็ง เหมาะกับผู้สูงอายุที่ปวดเข่ามากจนเดินออกกำลังกายปกติลำบาก

เมื่อปวดเข่ารุนแรงต่อเนื่องแม้ทำกายภาพบำบัดและใช้ยาแล้วอย่างเต็มที่ หรือความสามารถทำกิจวัตรประจำวัน (ADL) ลดลงชัดเจน เช่น เดินได้ระยะทางสั้นลงมาก ขึ้นลงบันไดไม่ได้ หรือปวดจนนอนไม่หลับ ควรปรึกษาศัลยแพทย์กระดูกเพื่อประเมินความเป็นไปได้ในการผ่าตัด

ข้อเข่าที่ผิดรูปชัดเจน เช่น ขาโก่งมาก จนกระทบการทรงตัวและเพิ่มความเสี่ยงหกล้ม ก็เป็นอีกสัญญาณที่ควรปรึกษาศัลยแพทย์เร็วขึ้น

หากผู้สูงอายุเริ่มหลีกเลี่ยงกิจกรรมทางสังคมที่เคยชอบ เช่น ไปวัดหรือเยี่ยมญาติ เพียงเพราะกลัวปวดเข่าระหว่างทาง นี่ก็เป็นสัญญาณสำคัญที่บอกว่าคุณภาพชีวิตได้รับผลกระทบมากพอที่ควรพิจารณาทางเลือกผ่าตัดอย่างจริงจัง ไม่ใช่แค่ดูตัวเลขความปวดอย่างเดียว

ผู้สูงอายุที่มีภาวะเปราะบางหรือโรคหัวใจ เบาหวาน ร่วมด้วย ต้องได้รับการประเมินความพร้อมของร่างกายก่อนผ่าตัดอย่างละเอียด รวมถึงทบทวนรายการยาที่ใช้อยู่ทั้งหมด เพราะยาบางชนิด เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ต้องปรับหรือหยุดชั่วคราวก่อนผ่าตัด

ช่วงพักฟื้นหลังผ่าตัดต้องมีผู้ดูแลช่วยเหลือด้านกิจวัตรประจำวันและการทำกายภาพบำบัดต่อเนื่อง ครอบครัวจึงควรวางแผนกำลังคนดูแลล่วงหน้าก่อนตัดสินใจผ่าตัด ไม่ใช่ตัดสินใจแล้วค่อยหาคนดูแลทีหลัง

ก่อนผ่าตัด ควรจัดบ้านให้พร้อมรองรับช่วงพักฟื้นล่วงหน้า เช่น ย้ายห้องนอนมาชั้นล่างหากบ้านมีหลายชั้น จัดหาเก้าอี้สูงสำหรับนั่งอาบน้ำ และเคลียร์ทางเดินให้ใช้เครื่องช่วยเดินได้สะดวก เพราะการเตรียมบ้านหลังผ่าตัดเสร็จแล้วจะทำได้ยากกว่าเตรียมล่วงหน้า

ไม้เท้าที่สูงหรือต่ำเกินไปอาจทำให้ผู้สูงอายุก้มหรือเอนตัวผิดท่าจนปวดหลังเพิ่มหรือเสี่ยงหกล้มมากขึ้น ความสูงที่เหมาะสมคือเมื่อยืนตัวตรงและปล่อยแขนข้างลำตัว ด้ามไม้เท้าควรอยู่ระดับข้อมือพอดี และควรถือไม้เท้าด้วยมือข้างตรงข้ามกับเข่าที่ปวดเพื่อกระจายน้ำหนักได้ถูกต้อง

ผู้สูงอายุที่ปวดเข่าทั้งสองข้างหรือทรงตัวไม่มั่นคง อาจเหมาะกับอุปกรณ์ช่วยเดินสี่ขา (walker) มากกว่าไม้เท้าเดี่ยว ควรให้นักกายภาพบำบัดประเมินและฝึกวิธีใช้ให้ถูกต้องก่อนนำไปใช้จริงที่บ้าน เพราะการใช้อุปกรณ์ผิดวิธีอาจเพิ่มความเสี่ยงหกล้มแทนที่จะช่วยป้องกัน